Οι ταχύτατες μετατοπίσεις στις ζώνες της γεωοικονομίας και της γεωπολιτικής, σε συνδυασμό με τις ραγδαίες τεχνολογικές εξελίξεις και τις συνδεδεμένες μαζί τους νέες παραγωγικές δυνατότητες οικονομιών και εθνών, μεταβάλλουν εν ριπή οφθαλμού τους όρους του διεθνούς εμπορίου και τις συνθήκες του διεθνούς ανταγωνισμού, επιδρώντας καταλυτικά σε όλα τα πεδία της παγκόσμιας οικονομικής δραστηριότητας και της συσσώρευσης του πλούτου βεβαίως.
Νομισματικές ισορροπίες δεκαετιών κλονίζονται, αγορές και κεφάλαια ανακατευθύνουν το ενδιαφέρον τους και οι επενδυτές φανερώνουν διαθέσεις επανατοποθετήσεων. Υπό την επίδραση των νέων γεωοικονομικών και γεωπολιτικών συνθηκών, οι πολιτικές προστατευτισμού ανεσύρθησαν από τα βάθη της Ιστορίας, οι δασμοί επανήλθαν δυναμικά στο προσκήνιο ως εργαλείο πίεσης και βάση νέων πολιτικών συναλλακτικής ισχύος και μαζί, για λόγους ανταγωνισμού, τείνουν να εγκαταλειφθούν όλα τα προηγούμενα σχέδια πράσινης μετάβασης και το πετρέλαιο να ξαναβρεί τη χαμένη του αίγλη και να καταστεί από κοινού με το φυσικό αέριο ξανά ισχυρή βάση ενεργειακής παραγωγής.
Οι συσχετισμοί
Η αυξανόμενη κινεζική τεχνολογική και παραγωγική δυνατότητα, όπως και η μετατόπιση πλούτου στην ασιατική ζώνη και σε εκείνη του παγκόσμιου Νότου, μεταβάλλουν τους διεθνείς συσχετισμούς. Η υπεροχή της Δύσης υποχωρεί και οι συμμαχίες επίσης κάμπτονται, με αποτέλεσμα πολλές χώρες να αναζητούν νέους συμμάχους στην αναδυόμενη ασιατική ζώνη. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του Καναδά, μα και πολλών ευρωπαϊκών χωρών, οι οποίες επιχειρούν επανασύνδεση τόσο με την Κίνα όσο και με την Ινδία και τις χώρες της Λατινικής Αμερικής.
Ολη αυτή η διεθνής μετατόπιση οδηγεί σε σοβαρές αναθεωρήσεις στα μοντέλα και στα δόγματα άσκησης οικονομικής πολιτικής. Πλέον όλες οι κυβερνήσεις και δη οι ευρωπαϊκές αναζητούν σχήματα παραγωγικής ανασύστασης και ανασυγκρότησης, με σκοπό τον περιορισμό της εξάρτησης, την επανάκτηση της χαμένης παραγωγικής τους βάσης και την υποκατάσταση εισαγωγών. Τάση που εμφανίστηκε στον καιρό της πανδημίας του κορωνοϊού, οπότε και διαπιστώθηκε ειδικά στον τομέα της υγείας και του υγειονομικού υλικού ανυπαρξία εφοδιαστικών αλυσίδων και απόλυτη εξάρτηση από την Κίνα και την ευρύτερη ασιατική ζώνη.
Ενοποίηση αγοράς
Εκτοτε έγιναν κάποιες προσπάθειες επανεγκατάστασης σχετικών μονάδων παραγωγής φαρμάκων και υγειονομικού υλικού στη Γηραιά Ηπειρο, πολλές από τις οποίες ανέλαβαν ελληνικές φαρμακευτικές με εξαιρετική επιτυχία. Τώρα υπό το βάρος των νέων γεωοικονομικών και γεωπολιτικών συνθηκών το ζήτημα της παραγωγικής ανασυγκρότησης και ανασύστασης του παραγωγικού μοντέλου επείγει, καθώς λαμβάνει υπαρξιακού τύπου διαστάσεις, τόσο για την Ευρώπη όσο και για τη χώρα μας. Γεγονός που επιβάλλει πέραν των άλλων και την ενοποίηση της αγοράς αποταμιεύσεων και κεφαλαίου ώστε να καταστεί ευχερέστερη η χρηματοδότηση και η επαύξηση των παραγωγικών επενδύσεων στην Ευρώπη. Η Ελλάδα τα προηγούμενα χρόνια είδε ορισμένες ελληνικές επιχειρήσεις να προοδεύουν, να αποκτούν το απαιτούμενο κρίσιμο μέγεθος και να κινούνται με αξιώσεις στις διεθνείς αγορές. Σχήματα της διύλισης πετρελαίου, της μεταλλουργίας, του αλουμινίου, του τσιμέντου, των κατασκευών, των τροφίμων και άλλα, όπως αυτά των Ελληνικών Πετρελαίων, της Motor Oil, της ΒΙΟΧΑΛΚΟ, της Metlen, της ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ, της Ακτωρ, του Τιτάνα, της Μέλισσας, των Ελληνικών Γαλακτοκομείων, της ΦΑΓΕ, του ΚΡΙ ΚΡΙ και βεβαίως της ποντοπόρου ναυτιλίας ανέδειξαν παραγωγικές δυνατότητες και επέτυχαν ισχυρή διεθνή παρουσία.
Αλλαγή μοντέλου
Ωστόσο, παραμένουν λίγες και απέχουμε πολύ από το να θεωρούμε ότι η ελληνική οικονομία είναι προσανατολισμένη στην ανταγωνιστική παραγωγή διεθνώς εμπορεύσιμων αγαθών και υπηρεσιών. Το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας προσέφερε ευκαιρίες παραγωγικής ανασύνταξης και ανασυγκρότησης, αλλά δεν αξιοποιήθηκαν δεόντως από τις ελληνικές αρχές. Ωστόσο κοινή είναι η πεποίθηση ότι στο νέο γεωπολιτικό περιβάλλον δεν χωρούν αναστολές και επιφυλάξεις όσον αφορά τον επαναπροσδιορισμό των βασικών προτεραιοτήτων της οικονομικής πολιτικής.
Επιβάλλεται εκ των συνθηκών να ανακατευθυνθεί, ώστε να μεταφερθούν χρηματοδοτικοί πόροι και δυνατότητες σε παραγωγικές επενδύσεις, ικανές να αλλάξουν το παραγωγικό μοντέλο της χώρας. Να αναγεννηθεί η παραγωγή τροφίμων, να διασυνδεθεί με τον τουρισμό, να αξιοποιηθούν οι αργούσες μεταλλευτικές δραστηριότητες, ώστε να αναδειχθεί ο κρυμμένος μεταλλευτικός πλούτος σε τούτους τους καιρούς διεθνούς ανταγωνισμού των σπάνιων γαιών και μαζί να διαμορφωθούν συνθήκες ανάπτυξης και ενσωμάτωσης της τεχνητής νοημοσύνης και των νέων τεχνολογιών στην ελληνική παραγωγή αγαθών και υπηρεσιών.
Ιδιαιτέρως δε να βελτιωθούν οι υποδομές, να εξελιχθούν τα πάσης φύσεως ενεργειακά και μεταφορικά δίκτυα, να αναδιοργανωθούν οι βιομηχανικές περιοχές, να διευρυνθούν οι βάσεις αποθήκευσης και επεξεργασίας αγαθών και εμπορευμάτων και να διασυνδεθούν με τις διεθνείς εμπορικές γραμμές και οδούς, χερσαίες, αεροπορικές και θαλάσσιες, ώστε να συναποτελέσουν μέρη αξιόπιστων εφοδιαστικών αλυσίδων.
Αλυσίδες αξίας
Οι περισσότερες των διεθνώς δραστηριοποιούμενων εταιρειών στοχεύουν πλέον στη δημιουργία αξιόπιστων και συνεκτικών αλυσίδων αξίας, ικανών να υποστηρίξουν τη ανταγωνιστικότητά τους σε ένα απαιτητικό και διαρκώς μεταβαλλόμενο περιβάλλον. Την έννοια των αλυσίδων αξίας εισήγαγε ο Michael Porter και τις απέδωσε ως ένα σύνολο διαδοχικών αλληλένδετων δραστηριοτήτων μέσω των οποίων μια επιχείρηση μετατρέπει πρώτες ύλες σε τελικό προϊόν, προσθέτοντας αξία σε κάθε στάδιο, με προφανή σκοπό τον έλεγχο του κόστους και την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας.
Περιέγραψε ως βασικά στοιχεία των αλυσίδων αξίας τις κύριες δραστηριότητες, όπως την άμεση παραγωγή, τη διανομή και πώληση, την παραλαβή και αποθήκευση πρώτων υλών, τη μετατροπή των εισροών σε τελικό προϊόν, τη διανομή του προϊόντος στους πελάτες, την προώθηση και πώληση και βεβαίως την οργάνωση υπηρεσιών υποστήριξης (service) μετά την πώληση.
Και τις λεγόμενες υποστηρικτικές, όπως τη διοίκηση και τα χρηματοοικονομικά, τη διαχείριση του ανθρώπινου δυναμικού, την τεχνολογική ανάπτυξη μέσω σχημάτων έρευνας και ανάπτυξης και βεβαίως τις προμήθειες. Η Ελλάδα, αν θέλει να έχει τύχη στον παρόντα ταραγμένο και αναδιατασσόμενο κόσμο, οφείλει να κινηθεί παραγωγικά και να διαμορφώσει συνθήκες δημιουργίας ισχυρών και ανθεκτικών αλυσίδων αξίας.
