Η Casa Batlló αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα παραδείγματα του καταλανικού μοντερνισμού, με την οργανική, ρέουσα και έντονα διακοσμητική αρχιτεκτονική της να προκαλεί διαχρονικά τον θαυμασμό, αν όχι την έκπληξη. Στον δεύτερο λοιπόν όροφο του εμβληματικού κτιρίου του Αντόνι Γκαουντί (1852-1926) εγκαινιάστηκε η Casa Batlló Contemporary, μια γκαλερί σύγχρονης τέχνης 230 τ.μ., σε χώρους που μέχρι σήμερα δεν ήταν προσβάσιμοι στο κοινό.
Η πρωτοβουλία αυτή συμπίπτει με τη συμπλήρωση 100 ετών από τον θάνατο του καταλανού αρχιτέκτονα και με την ανακήρυξη της Βαρκελώνης ως Παγκόσμιας Πρωτεύουσας Αρχιτεκτονικής 2026 από την UNESCO-UIA (InternationalUnion of Architects), επιβεβαιώνοντας τη διαρκή επιρροή του στη διεθνή πολιτιστική σκηνή. Η νέα γκαλερί σχεδιάστηκε από το τοπικό αρχιτεκτονικό στούντιο Mesura, με στόχο να δημιουργηθεί ένας χώρος που σέβεται την ιστορία του κτιρίου, αλλά ταυτόχρονα αποκτά σύγχρονη ταυτότητα.
Ο νέος χώρος σύγχρονης τέχνης στην Casa Batlló βρίσκεται σε χώρους που παλαιότερα λειτουργούσαν ως διαμερίσματα και αργότερα χρησιμοποιούνταν για τη συντήρηση και αποκατάσταση του κτιρίου. Το γραφείο Mesura σχεδίασε τον χώρο, έτσι ώστε να σέβεται το πνεύμα καινοτομίας και την τεχνική δεξιοτεχνία του Γκαουντί, προσθέτοντας όμως και μια σύγχρονη, ξεχωριστή ταυτότητα. Το πιο εντυπωσιακό στοιχείο είναι η κυματιστή μεταλλική οροφή, που αποτελείται από φύλλα αλουμινίου, που διαμορφώθηκαν με τη συνδρομή μιας ρομποτικής τεχνικής. Είναι εμπνευσμένη από την εικόνα μιας σταγόνας που πέφτει σε ήρεμο νερό και παραπέμπει στη Μεσόγειο, αντανακλώντας το φως, ώστε να δημιουργεί την αίσθηση μιας συνεχώς μεταβαλλόμενης, υγρής επιφάνειας.
Παράλληλα, η ομάδα αποκατάστασης ανέκτησε και συντήρησε παλιά στοιχεία του χώρου, όπως ξύλα και παράθυρα, λαμβάνοντας υπόψη τα υλικά και τα χρώματα που είχε επιλέξει ο Γκαουντί. Με αυτόν τον τρόπο, ο νέος χώρος ενσωματώνει την ιστορική χρήση και την κληρονομιά του κτιρίου, ενώ ταυτόχρονα φιλοξενεί σύγχρονη τέχνη με καινοτόμα υλικά και τεχνολογίες, δημιουργώντας μια ζωντανή συνέχεια του έργου του αρχιτέκτονα.
Δύο εκθέσεις τον χρόνο
Η Casa Batlló Contemporary θα φιλοξενεί δύο εκθέσεις ετησίως, επιχειρώντας να επανεξετάσει το βλέμμα του Γκαουντί μέσα από τη σύγχρονη δημιουργία. Η πρώτη λέγεται «Beyond the Façade» (έως τις 17 Μαΐου) και θα φιλοξενεί έργα από το διεθνώς αναγνωρισμένο βρετανικό στούντιο United Visual Artists (UVA), με επικεφαλής τον Ματ Κλαρκ που έχει διακριθεί για έργα ψηφιακής τέχνης και εγκαταστάσεις φωτός και ήχου. Η έκθεση διερευνά το φως και το σκοτάδι, τους κύκλους της ζωής, την ανθρώπινη αντίληψη και τη σύνδεση με τη φύση, μέσα από κινούμενη εικόνα, ήχο και εμβυθιστικές ψηφιακές εγκαταστάσεις. Λειτουργεί και ως εξέλιξη του projection mapping, που είχε παρουσιαστεί στις 31 Ιανουαρίου – 1 Φεβρουαρίου στην πρόσοψη της Casa Batlló, μεταφέροντας τον καλλιτεχνικό διάλογο από το εξωτερικό κέλυφος στο εσωτερικό του κτιρίου.
Τα τελευταία χρόνια, η Casa Batlló έχει υποστεί σημαντικές αλλαγές και ανακαινίσεις, που ενισχύουν τόσο την αρχιτεκτονική της όσο και την εμπειρία των επισκεπτών. Η πίσω όψη και ο αύλειος χώρος έχουν ανακαινιστεί, με επαναφορά των πρωτότυπων χρωμάτων, υλικών και διακοσμητικών στοιχείων του Γκαουντί, ενώ αναδημιουργήθηκαν και χαμένα στοιχεία, όπως η pergola και οι ειδικοί χώροι για φυτά. Η Casa Batlló έχει ενσωματώσει σύγχρονη τεχνολογία πλοήγησης, για να διευκολύνει τους επισκέπτες και φιλοξενεί ψηφιακές και καλλιτεχνικές εκδηλώσεις, που αναδεικνύουν την αρχιτεκτονική με νέους οπτικοακουστικούς τρόπους.
Η ιστορία του κτιρίου
Η ιστορία της, άρρηκτα συνδεδεμένη τόσο με την εξέλιξη της Βαρκελώνης, όσο και με το όραμα της οικογένειας Μπατλό και τη δημιουργική ιδιοφυΐα του Γκαουντί, ξεκινά το 1877, όταν ο αρχιτέκτονας Εμίλι Σάλα Κορτές κατασκεύασε ένα κτίριο στη λεωφόρο Passeig de Gràcia, στο πλαίσιο του φιλόδοξου πολεοδομικού σχεδίου Cerdà. Αυτή η περιοχή έγινε ο τόπος κατοικίας των εύπορων Καταλανών, μεταξύ των οποίων ο βιομήχανος κλωστοϋφαντουργίας Γιόζεφ Μπατλό υ Καζανόβας, ο οποίος αγόρασε το κτίριο του Κορτές το 1903.
Δεδομένου ότι επιθυμούσε μια κατοικία που να αντανακλά το κοινωνικό του κύρος, ανέθεσε τον Αντόνι Γκαουντί να το διαμορφώσει, ώστε να πληροί αυτή την προϋπόθεση, δίνοντάς του πλήρη δημιουργική ελευθερία για να το καταφέρει. Αντί να το κατεδαφίσει, ο Γκαουντί επέλεξε τελικά να το αναμορφώσει ριζικά (1904-1906), μετατρέποντάς το σε ένα από τα κορυφαία έργα του καταλανικού μοντερνισμού, μιας αρχιτεκτονικής που ενσωμάτωνε οργανικές μορφές, σύμβολα και πρωτότυπα υλικά στα έργα του. Βέβαια, η δική του αρχιτεκτονική συνδύαζε λειτουργία, τέχνη και φαντασία, ξεπερνώντας τα όρια του κινήματος που είχε αναπτυχθεί στη Βαρκελώνη, στα τέλη του 19ου αιώνα και τις αρχές του 20ού.
Η εντυπωσιακή πρόσοψη
Οπότε η πρόσοψη έγινε ένας κυματιστός, θαλάσσιος «καμβάς» από πέτρα, γυαλί και κεραμικά, με «οστέινες» κολόνες, μπαλκόνια-μάσκες από χυτοσίδηρο. Ένα εντυπωσιακό έργο στο οποίο κάποιοι βλέπουν ένα υδάτινο τοπίο, που θυμίζει τα «Νούφαρα» του Μονέ, ή ένα γλυπτό εμπνευσμένο από τις μορφές και τις αντανακλάσεις της θάλασσας (αυτό το τελευταίο ήταν πεποίθηση του Σαλβαδόρ Νταλί). Η δε στέγη με τα πολύχρωμα λέπια, που θυμίζουν ράχη δράκου και τον πύργο με τον τετρακέφαλο σταυρό, έχει ερμηνευτεί ως αναφορά στον θρύλο του Αγίου Γεωργίου, προστάτη της Καταλονίας.
Το εσωτερικό αποτελεί ένα εφάμιλλο έργο τέχνης: το λόμπι φέρνει στον νου την ατμόσφαιρα ενός υποβρύχιου κόσμου, με καμπύλους τοίχους και μια ξύλινη σκάλα, που θυμίζει ραχοκοκαλιά θηλαστικού, ο κύριος όροφος με το μεγάλο παράθυρο-εξώστη, ο φωταγωγός με τα μπλε πλακάκια διαβαθμισμένων τόνων που εξασφαλίζουν ομοιόμορφο φως και φυσικό αερισμό. Κάθε λεπτομέρεια συνδυάζει αισθητική και λειτουργικότητα, προαναγγέλλοντας μεταγενέστερες αρχιτεκτονικές πρωτοπορίες.
Η Casa Batlló παρέμεινε στην οικογένεια μέχρι τη δεκαετία του 1950. Από τη δεκαετία του 1990, ανήκει στην οικογένεια Μπερνάτ, που την αποκατέστησε και την άνοιξε στο κοινό το 1995. Πρόκειται για επιχειρηματική οικογένεια, μάλιστα ο πατριάρχης της, Ενρίκ Μπερνάτ, υπήρξε ο ιδρυτής της εταιρείας Chupa Chups, με τα γνωστά και μη εξαιρετέα γλειφιτζούρια, το εξίσου γνωστό logo των οποίων σχεδίασε ο Σαλβαδόρ Νταλί. Σήμερα, ως Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO, η Casa Batlló αποτελεί σύμβολο της Βαρκελώνης και ζωντανή μαρτυρία τού τι μπορεί να συμβεί, όταν συναντηθεί ο εμπνευσμένος πολεοδομικός σχεδιασμός με την καλλιτεχνική ευφυΐα.
