Η Μαρία Οικονομοπούλου δεν ξεχωρίζει την τέχνη από τη ζωή της. Σκέφτεται συνειρμικά, κάνει συνεχώς συνδυασμούς και θέτει ερωτήματα, βρίσκοντας τελικά την ισορροπία της μέσα από την ίδια τη διαδικασία της δημιουργίας. Αυτό γίνεται ξεκάθαρο στην έκθεση «All included» στην γκαλερί Citronne στο Κολωνάκι. Ζωγραφικά έργα σε χαρτί, «παλίμψηστα» από κεντημένες εφημερίδες, φωτογραφίες «σμιλεμένες» μέσω χαρτοκοπτικής που δίνει την αίσθηση ενός γλυπτικού βάθους, στεφάνια από λουλούδια με πρώτη ύλη φωτογραφίες αστικών τοπίων της Αθήνας αλλά και της Ολλανδίας όπου ζει μόνιμα τα τελευταία σαράντα χρόνια.
Εργα παλαιότερα και νεότερα συνυπάρχουν μέσα από ενότητες – κάτι που διευκολύνεται και από τη διαρρύθμιση του μεσοαστικού διαμερίσματος της δεκαετίας του ’60 που στεγάζει την γκαλερί – και ανταποκρίνεται στην ανάγκη της Οικονομοπούλου να τα συμπεριλάβει όλα, να είναι πραγματικά «all included». «Οταν κάνω ατομικές εκθέσεις, έχω αποφασίσει πέρα από τη νέα δουλειά να παρουσιάζω και έργα από το παρελθόν. Το έργο μου έχει πολλές διαφορετικές μορφές και έτσι είναι δύσκολο να αντιληφθεί κανείς τι κάνω ακριβώς. Με αυτόν τον τρόπο, όμως, φαίνεται η πορεία της σκέψης μου και η εξέλιξή της. Είναι σαν να πηγαίνω σε μια γιορτή και να παίρνω μαζί μου όλα μου τα “παιδάκια”, όχι μόνο τα νεογέννητα».
Στον πυρήνα του DNA τους βρίσκεται ένα βασικό θέμα, αυτό που την απασχολεί και ως άνθρωπο: «η ανεύρεση ισορροπίας». Η ισορροπία ανάμεσα στο «εμείς» και το «εγώ» στον τρόπο με τον οποίο συνυπάρχουμε, διαμορφώνουμε σχέσεις και θέτουμε όρια, έτσι ώστε να μη χάνουμε τον εαυτό μας. Είναι μια βαθιά αυτοβιογραφική ανάγκη που διατρέχει ολόκληρη τη ζωή και το έργο της. «Γεννήθηκα σε μια Ελλάδα, στις αρχές της δεκαετίας του ’60, με έντονη θέληση να κάνω πράγματα, να δημιουργήσω. Σε μια χώρα όπου, χωρίς να σε ρωτάει κανείς, όλοι είχαν άποψη για το τι πρέπει να κάνεις, από τις επιλογές ζωής μέχρι το χρώμα των μαλλιών σου. Τώρα που έχω διαγράψει τη δική μου πορεία δεν επηρεάζομαι, όταν όμως ήμουν 20 ετών ήμουν πολύ ευάλωτη. Εννοείται πως η τέχνη δεν θεωρούνταν επιλογή ζωής, αλλά κάτι για να περνάς τον ελεύθερο χρόνο σου».
Το «πολιτισμικό σοκ»
Η τάση φυγής ήταν σχεδόν αναπόφευκτη. Αφού ολοκλήρωσε το Οικονομικό της Νομικής, ανταποκρινόμενη στις οικογενειακές προσδοκίες, και παράλληλα μαθήτευσε στην κεραμική δίπλα στη Βούλα Γουνελά και τη Μαργαρίτα Εκκλησιάρχου, έφυγε το 1985 από την Ελλάδα για να σπουδάσει κεραμική στη Φαέντσα. «Αν έμενα, θα ήμουν η κόρη του πατέρα μου και θα γινόμουν η γυναίκα του άντρα μου, και αυτό δεν μου ταίριαζε». Από την Ιταλία βρέθηκε στην Ολλανδία πηγαίνοντας να επισκεφθεί έναν φίλο της.
Ξεκίνησε σπουδές κεραμικής στην Ελεύθερη Ακαδημία Τεχνών στη Χάγη, συνέχισε με μέταλλο και σχέδιο, μέχρι που η κεραμική έπαψε να την εκφράζει. Η πορεία της την οδήγησε στην Ακαδημία Willem de Kooning στο Ρότερνταμ, όπου εξειδικεύτηκε στη γλυπτική και τη μνημειακή τέχνη. «Η Ολλανδία μού άρεσε γιατί ήταν διαφορετική. Η Ιταλία είναι σαν να φεύγεις από τη μαμά σου και να πηγαίνεις στη θεία σου. Το πέρασμα από τον Νότο στον Βορρά ήταν πολιτισμικό σοκ. Κανείς δεν με ρωτούσε από πού ήρθα ή ποιος ήταν ο πατέρας μου. Με ρώτησαν: “ποιο είναι το πλάνο;” Και δεν ήξερα να απαντήσω, γιατί δεν είχα σκεφτεί τι ακριβώς ήθελα να κάνω. Η Ολλανδία με έφερε αντιμέτωπη με την ευθύνη της ελευθερίας μου».
Η Οικονομοπούλου εξακολουθεί να μένει στην Ολλανδία και το έργο της προσπαθεί ταυτόχρονα να εκφράσει – ή να ξορκίσει – το μόνιμο ψυχικό «in between»: ανάμεσα στην Ολλανδία και την Ελλάδα, ανάμεσα στα μέρη όπου έχει βρεθεί και σε εκείνα όπου θα ήθελε να πάει. Στην είσοδο της γκαλερί, συναντά κανείς τα έργα που αντικατοπτρίζουν αυτές τις διαδρομές. Είναι οι πιο πρόσφατες παραλλαγές των έργων «Self Portraits as an Amphora» (2025) όπου το γυναικείο σώμα ταυτίζεται με το αρχαιοελληνικό αγγείο, αλλά και το ομώνυμο, παλιότερο «In between» (2004) όπου μια ανθρώπινη μορφή σκιαγραφείται ή είναι αντικείμενο υπαινιγμού, καλυμμένη από ένα πλέγμα που αποκαλύπτεται πως αποτελείται από λέξεις-ονόματα ή τόπους. Η εικαστικός τις ενώνει με γραμμές, δημιουργώντας ένα δίκτυο επιθυμιών και μιας ρευστής, μεταβαλλόμενης ταυτότητας.
Βρίσκοντας το νήμα στις ειδήσεις
Η άσκηση ισορροπίας που ξεκινά από το «εγώ και το εμείς» επεκτείνεται στη συνέχεια στην ισορροπία του πολίτη μέσα στην πόλη, μέσα από τη σειρά έργων «Growing Care Athens» (2010-2025). Πώς μοιραζόμαστε τον κοινό, δημόσιο χώρο; Στην Αθήνα του χάους υπάρχουν άνθρωποι που φροντίζουν φυτά σε δημόσιους χώρους και η Οικονοπούλου φωτογραφίζει αυτές τις τρυφερές χειρονομίες και τους αποδίδει έναν μνημειακό χαρακτήρα μέσα από το χαρτοκοπτικό σμίλεμα της επιφάνειάς τους.
Στον χώρο συνυπάρχουν και έργα από τη σειρά «Etudes» (2019-2025), «παιδιά» της οικονομικής κρίσης και αποτέλεσμα της ανάγκης για ισορροπία σε μια περίοδο κατάρρευσης. Αποτελούνται από φύλλα εφημερίδων της «Καθημερινής» που της έστελνε η μητέρα της στην Ολλανδία για να διατηρεί την επαφή της με την Ελλάδα. Το κείμενο – από το ένθετο Πολιτισμός και σελίδα των απόψεων – δεν διαβάζεται εύκολα: καλύπτεται με γιαπωνέζικο χαρτί, το οποίο προστατεύει το ευτελές υλικό της εφημερίδας, πάνω στο οποίο η Οικονομοπούλου κεντά μοτίβα.
Είναι μια χειρονομία εναπόθεσης πολιτισμού πάνω σε καταστροφικά νέα – ή, έστω, πάνω σε κείμενα που προσπαθούν να εξηγήσουν τις αιτίες τους. «Το ερώτημα είναι πώς μπορώ να χειριστώ όλη αυτή την πληροφορία, την οποία δεν μπορώ να αποκλείσω. Τα καλά νέα συνήθως δεν προβάλλονται, οπότε είχα ανάγκη να επαναφέρω μια ισορροπία. Η χώρα βουλιάζει, αλλά συνεχίζει να παράγει πολιτισμό». Οι εφημερίδες μετατρέπονται επίσης σε «νήμα» που βουτάει σε κερί για να πλέξει δίχτυα «που προστατεύουν και εγκλωβίζουν» αλλά και σε πρώτη ύλη για τη δημιουργία επίσης επίπονα φτιαγμένων, μικρών λουλουδιών που συγκροτούν μια «κουρτίνα» που παραπέμπει στο σχήμα κολόνας του Παρθενώνα («CrisisTransformation», 2025). «Γιατί και η κρίση έμοιαζε με ένα σύνορο: είτε θα το περνούσαμε είτε όχι. Εφτιαξα ένα όμορφο, αέρινο έργο που προέρχεται αποκλειστικά από προβληματική πληροφορία γιατί έπρεπε να τη μετασχηματίσω για να μπορέσω να επιβιώσω από αυτήν».
