Ο Σον Γουίλεντζ, καθηγητής Αμερικανικής Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο του Πρίνστον, έχει γράψει επιδραστικά έργα για την κοινωνική και πολιτική ιστορία των ΗΠΑ, συμπεριλαμβανομένων των «Η Ανάδυση της Αμερικανικής Δημοκρατίας: Από τον Τζέφερσον στον Λίνκολν» (Norton, 2005, Βραβείο Μπάνκροφτ), «Η Εποχή του Ρίγκαν: Μια Ιστορία» (Harper Collins, 2008) και «Δουλεία και Αντιδουλεία κατά την Ίδρυση του Έθνους» (Harvard University Press, 2018).
Είναι επίσης ειδικός στην αμερικανική μουσική, έχοντας συγγράψει το έργο «Ο Μπομπ Ντίλαν στην Αμερική» (Doubleday, 2010). Μίλησε στο «Βήμα» για τις μεγαλύτερες προκλήσεις που απασχόλησαν τη νεαρή δημοκρατία των ΗΠΑ κατά τις πρώτες μετεπαναστατικές δεκαετίες, αλλά και για την επικαιρότητα που έχει ο έλεγχος της εκτελεστικής εξουσίας σήμερα.
Ποιες ήταν οι μεγαλύτερες προκλήσεις στην περίοδο αμέσως μετά την Επανάσταση του 1776;
Η πρώτη μείζων πρόκληση ήταν το πώς να συγκροτηθεί μια εθνική κυβέρνηση. Υπήρξε ένα προσωρινό σύστημα, το οποίο λεγόταν «Άρθρα της Ομοσπονδίας», αλλά αποδείχθηκε μακροπρόθεσμα αναποτελεσματικό. Το ερώτημα ήταν πώς από μια ομάδα από πρώην αποικίες θα μπορούσε να οικοδομηθεί μια ομοσπονδιακή ή εθνική κυβέρνηση.
Η μεγαλύτερη αναγκαιότητα, πάντως, ήταν να εγκαθιδρυθεί η νομιμότητα του Συντάγματος, εν μέσω έντονων διαφωνιών για το μέγεθος της ισχύος της κεντρικής κυβέρνησης. Η πρόκληση αυτή αντιμετωπίστηκε στη διετία 1787-1788, χωρίς βέβαια να πειστούν όλοι. Μόλις κατασκευάστηκε ένα μοντέλο του πώς θα έμοιαζε η κυβέρνηση, έπρεπε να σχεδιαστούν όλοι οι θεσμοί που θα τη συνόδευαν. Αυτό απασχόλησε τη χώρα για πολλά χρόνια, επειδή υπήρχε κάθε είδος ερωτήματος για το πόσο ισχυρή θα έπρεπε να είναι η εκτελεστική εξουσία.
Υπήρξαν, όμως, και άλλες προκλήσεις. Το 1794 εξεγέρθηκε εναντίον της ομοσπονδιακής κυβέρνησης στην Πενσιλβάνια μια ομάδα αγροτών, οι οποίοι ήταν κυρίως ποτοποιοί ουίσκι και είχαν ενστάσεις για το φορολογικό σύστημα που εφαρμοζόταν. Δεν ήταν σαφές ποια έπρεπε να είναι η ισχύς της ομοσπονδιακής κυβέρνησης. Αν είχες ένα παράπονο, τι έπρεπε να κάνεις; Πώς θα μπορούσες να αντισταθείς σε μια δυνητική αυθαιρεσία της κυβέρνησης; Η συγκεκριμένη εξέγερση συνετρίβη, όμως τα προβλήματα που έθεσε έπρεπε να βρουν λύσεις.
Η νέα χώρα ήταν βασισμένη στην ιδέα της ενότητας, αλλά έπρεπε να βρεθεί και ο χώρος για την αντικειμενική ποικιλία. Στο τέλος αυτών των ζυμώσεων, διαμορφώθηκε η αμερικανική δημοκρατία με την ανάπτυξη πολιτικών κομμάτων. Γενικότερα, το μεγαλύτερο ερώτημα αμέσως μετά την Επανάσταση ήταν τι είδος δημοκρατίας θα επικρατούσε και πόσο δημοκρατικό θα ήταν το σύστημα. Πολλοί θεωρούσαν ότι η υπερβολική δημοκρατία ήταν κακή ιδέα. Άλλοι φοβούνταν ότι η δημοκρατία θα αναιρείτο από μια αριστοκρατία με αυξανόμενη δύναμη. Επρόκειτο για έναν θεμελιώδη αγώνα που λάμβανε χώρα για πολλές δεκαετίες μετά την επανάσταση.
Και, ασφαλώς, υπήρχε το ζήτημα του μέλλοντος της δουλείας. Θεωρείται γενικά ως έλλειμμα της Αμερικανικής Επανάστασης το ότι έγινε ανεκτή η επιβίωση του θεσμού της δουλείας. Όμως πολλοί θεωρούσαν τότε ότι ο θεσμός θα μαραινόταν και θα αργοπέθαινε, καθώς δεν ήταν βιώσιμος ούτε πολιτικά, ούτε ακόμη και οικονομικά. Αυτό αποδείχθηκε μια λανθασμένη υπόθεση και το διακύβευμα της κατάργησης της δουλείας οδήγησε στον Εμφύλιο Πόλεμο.
Αναλύσατε τα διλήμματα για την ισχύ της εκτελεστικής εξουσίας τις πρώτες μετεπαναστατικές δεκαετίες. Πόσο επίκαιρα είναι αυτά τα διλήμματα σήμερα;
Έχουμε πλέον ένα καθεστώς Τραμπ, το οποίο αποτελεί μια ξεκάθαρη επίθεση στην αμερικανική δημοκρατία και στην κυριαρχία του νόμου. Δεν μου αρέσει να είμαι τόσο ωμός, καθώς οι ιστορικοί αναζητούμε συνήθως την περιπλοκότητα των ιστορικών περιστάσεων για να την εξηγήσουμε. Όμως, εν προκειμένω, η κατάσταση είναι εξαιρετικά απλή.
Δεν μπορούμε να μιλήσουμε για το μέλλον της αμερικανικής δημοκρατίας, αν δεν απαλλαγούμε από το καθεστώς Τραμπ. Πρόκειται για ένα καθεστώς που παρόμοιό του δεν ξαναείχαμε ποτέ στο παρελθόν και το οποίο επιδεικνύει πρωτοφανή αδιαφορία προς το Σύνταγμα. Βρισκόμαστε πλέον πέρα από μια απλή συνταγματική κρίση: Κινδυνεύουμε από μια συνταγματική κατάρρευση.
Ταυτοχρόνως, οικοδομείται μια κλεπτοκρατία, από την οποία πρέπει επίσης να απελευθερωθούμε. Τελεία και παύλα. Ελπίδα υπάρχει – λ.χ. η αντίστοιχη κλεπτοκρατία που είχε αναπτυχθεί στην Ουγγαρία του Βίκτορ Όρμπαν ανατράπηκε με εκλογές. Σε κάθε περίπτωση, η κλεπτοκρατία στις ΗΠΑ, από την οποία επωφελείται κυρίως η οικογένεια Τραμπ, είναι το ακριβές αντίθετο από ο,τιδήποτε για το οποίο αγωνίστηκαν οι Ιδρυτές Πατέρες του αμερικανικού έθνους.
Η πλουτοκρατία που έχει εγκατασταθεί σήμερα γεμίζει τους ανθρώπους με μνησικακία, συμπεριλαμβανομένης της εργατικής τάξης, ενώ υπηρετεί τα συμφέροντα ενός πολύ μικρού ποσοστού της αμερικανικής κοινωνίας.
Ο λαϊκισμός του Τραμπ είναι στην πραγματικότητα ένα εργαλείο της ολιγαρχίας. Η βία είναι παρούσα, όπως βλέπουμε με τη δράση της ICE στους δρόμους, και η μνησικακία καλλιεργείται με τρόπο που θυμίζει την αντίδραση που έχει παρατηρηθεί και άλλοτε στην αμερικανική ιστορία, λ.χ. μετά την κατάργηση της δουλείας και επίσης μετά το κίνημα των πολιτικών δικαιωμάτων.
Έχετε συγγράψει έργα για τη διακυβέρνηση Ρεπουμπλικανών ηγετών, όπως του Ρόναλντ Ρίγκαν. Πιστεύετε ότι ο Ντόναλντ Τραμπ έφερε κάτι εντελώς διαφορετικό στο Ρεπουμπλικανικό Κόμμα;
Κατάφερε να ελέγξει το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα και μετά το μετέτρεψε σε κάτι διαφορετικό, σε ένα κόμμα MAGA. Υπό αυτήν την έννοια, πρόκειται για ένα καθεστώς πολύ διαφορετικό από οποιαδήποτε άλλη κυβέρνηση είχαμε στο παρελθόν. Ο Τραμπ δεν χάνει ευκαιρία να επιδεικνύει την περιφρόνησή του προς το παλαιό Ρεπουμπλικανικό Κόμμα. Θέλει ένα δικό του Κόμμα Τραμπ ή κόμμα MAGA.
Σε περίπτωση που χάσει την εξουσία ο Τραμπ, οι Ρεπουμπλικανοί πρέπει να επανοικοδομήσουν το κόμμα τους εξαρχής. Το πώς θα μοιάζει το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα στο μέλλον είναι αρκετά ασαφές. Εξάλλου, δεν είμαι σίγουρος αν είναι εφικτή μια παρόμοια επανοικοδόμηση, καθώς η βάση του Τραμπ είναι πολύ ισχυρή. Γενικότερα, χρειαζόμαστε μια διεθνή της δημοκρατίας, η οποία να αντισταθεί στη σημερινή διεθνή της τυραννίας.
