Καθώς η Τουρκία σταθερά επενδύει εδώ και δύο δεκαετίες στην αμυντική της βιομηχανία με κρατική χρηματοδότηση, ολοένα και περισσότερα στοιχεία καταδεικνύουν ότι πλέον έχει μετατραπεί σε έναν από τους σημαντικότερους εξαγωγείς μη επανδρωμένων αεροσκαφών και αμυντικού εξοπλισμού παγκοσμίως. Σήμερα, η χώρα επιδιώκει να κεφαλαιοποιήσει αυτή τη δυναμική, την ώρα που η Δύση εντείνει τους εξοπλισμούς της και οι διεθνείς συμμαχίες ασφαλείας αναδιαμορφώνονται.
Πώς η Τουρκία από χώρα – αγοραστής έγινε προμηθευτής
Από χώρα που εξαρτιόταν σε μεγάλο βαθμό από ξένους προμηθευτές οπλικών συστημάτων, η Τουρκία εξελίχθηκε σε προμηθευτή σχεδόν 40 χωρών, κυρίως στον Κόλπο, την Αφρική, την Ασία και τμήματα της Ευρώπης. Τα τουρκικά οπλικά συστήματα θεωρούνται από πολλούς αγοραστές οικονομικότερα, ταχύτερα στην παράδοση και πιο ευέλικτα σε σχέση με ανταγωνιστικές δυτικές λύσεις.
Καθώς οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις επανεξετάζουν τις εξαρτήσεις τους στον τομέα της ασφάλειας μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και αμφισβητούν τη μακροπρόθεσμη αξιοπιστία των αμερικανικών εγγυήσεων ασφαλείας, ολοένα και περισσότεροι σύμμαχοι στο ΝΑΤΟ βλέπουν την Τουρκία όχι μόνο ως στρατηγικό πυλώνα στη νοτιοανατολική πτέρυγα της Συμμαχίας, αλλά και ως πιθανό βιομηχανικό εταίρο.
Οι τουρκικές προοπτικές
Η Άγκυρα προσδοκά ότι η φιλοξενία του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ και άλλων ηγετών του ΝΑΤΟ στη σύνοδο κορυφής του επόμενου μήνα θα συμβάλει στην ενίσχυση των εξαγωγών αμυντικού υλικού και στην προώθηση κοινών παραγωγικών προγραμμάτων στις δυτικές αγορές, ιδίως στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Εκεί, οι τουρκικές εταιρείες εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν θεσμικά εμπόδια, όπως οι αμυντικές πρωτοβουλίες που περιορίζονται στα κράτη-μέλη, αλλά και πολιτικές αντιστάσεις που συνδέονται με ευρύτερες διπλωματικές διαφορές.
Σύμφωνα με στοιχεία που συγκέντρωσε το Reuters, οι τουρκικές αμυντικές εξαγωγές – μεταξύ των οποίων και τα οπλισμένα drones που χρησιμοποιούνται από τις ουκρανικές δυνάμεις – έχουν υπερτριπλασιαστεί από το 2021, φθάνοντας τα 10 δισ. δολάρια το 2025. Το ποσό αντιστοιχεί πλέον στο 3,7% των συνολικών εξαγωγών της τουρκικής οικονομίας.
Οι εξαγωγές προς την Ευρώπη και τις Ηνωμένες Πολιτείες σχεδόν τετραπλασιάστηκαν την ίδια περίοδο, αγγίζοντας τα 5,6 δισ. δολάρια.
Η εντυπωσιακή αυτή άνοδος αντανακλά την ωρίμανση της εγχώριας αμυντικής βιομηχανίας, στην οποία πρωταγωνιστούν εταιρείες όπως η Baykar, η Turkish Aerospace Industries, αλλά και μικρότεροι όμιλοι όπως η Arca Defense και η Kale.
Αναλυτές επισημαίνουν ότι η διαρκής κρατική στήριξη, οι ευέλικτες αλυσίδες εφοδιασμού και η δυνατότητα προσαρμογής των συστημάτων στις ανάγκες κάθε πελάτη επέτρεψαν στις τουρκικές εταιρείες να διεισδύσουν σε αγορές όπου οι δυτικοί προμηθευτές αντιμετωπίζουν περιορισμούς παραγωγικής δυναμικότητας ή χρονοβόρες διαδικασίες προμηθειών.
Πόλεμοι, απειλές και νέοι στόχοι
Η Τουρκία στοχεύει στον διπλασιασμό των αμυντικών εξαγωγών της μέσα στα επόμενα δύο χρόνια, σύμφωνα με την κρατική αμυντική υπηρεσία, προσδοκώντας σημαντικά έσοδα που θα συμβάλουν στη μείωση του χρέους και στη χρηματοδότηση νέων τεχνολογικών προγραμμάτων.
Βρισκόμενη ανάμεσα σε δύο μεγάλες εστίες σύγκρουσης – την Ουκρανία στα βόρεια και το Ιράν στα νοτιοανατολικά – η Τουρκία καλείται παράλληλα να καλύψει κρίσιμα κενά στις αεράμυνες κρατών, αλλά και στην παραγωγή κινητήρων για μαχητικά αεροσκάφη και άρματα μάχης, μέσω εμπορικών και τεχνολογικών συνεργασιών.
Ο Τζαν Κασάπογλου, ανώτερος ερευνητής του Hudson Institute, υποστηρίζει ότι η τουρκική αμυντική βιομηχανία έχει πραγματοποιήσει «ένα μεγάλο άλμα», κυρίως μέσω των εξαγωγών προηγμένων συστημάτων και ιδιαίτερα των μη επανδρωμένων αεροσκαφών.
Όπως σημειώνει, ο πόλεμος στην Ουκρανία κατέδειξε ότι η σύγχρονη πολεμική ισχύς δεν εξαρτάται μόνο από τις τεχνολογικά προηγμένες πλατφόρμες, αλλά και από τη βιομηχανική αντοχή και τη δυνατότητα διαρκούς παραγωγής – τομείς στους οποίους η Τουρκία έχει ενισχύσει σημαντικά την αξιοπιστία της.
Η σύνοδος του ΝΑΤΟ ως βιτρίνα της τουρκικής αμυντικής βιομηχανίας
Η Τουρκία προμηθεύει περίπου το 65% των οπλισμένων drones που χρησιμοποιούνται παγκοσμίως, ενώ αποτελεί και σημαντικό εξαγωγέα πυρομαχικών. Παράλληλα, κατασκευάζει ή σχεδιάζει να κατασκευάσει φρεγάτες, αεροπλανοφόρο, συστήματα αεράμυνας και τεθωρακισμένα οχήματα. Η Ινδονησία ανακοίνωσε πέρυσι την πρόθεσή της να αποκτήσει 48 τουρκικά μαχητικά αεροσκάφη που βρίσκονται ακόμη υπό ανάπτυξη.
Ωστόσο, οι φιλοδοξίες της Άγκυρας συνοδεύονται και από πολιτικούς ή επικοινωνιακούς κινδύνους. Τον περασμένο μήνα παρουσιάστηκε στην Κωνσταντινούπολη πρωτότυπο διηπειρωτικού βαλλιστικού πυραύλου, προκαλώντας αντιδράσεις από ειδικούς που αμφισβήτησαν τόσο τη σκοπιμότητα όσο και τη συμβολική στόχευση της παρουσίασης. Η σχετική διαφημιστική προβολή απεικόνιζε ένα υποθετικό πλήγμα που φαινόταν να κατευθύνεται προς τη Βόρεια Αμερική.
Τούρκοι αξιωματούχοι αναφέρουν ότι ο αμυντικός τομέας θα βρεθεί στο επίκεντρο της συνόδου του ΝΑΤΟ που θα πραγματοποιηθεί στην Άγκυρα στις 7 και 8 Ιουλίου. Ο γενικός γραμματέας της Συμμαχίας, Μαρκ Ρούτε, έχει δηλώσει ότι το φόρουμ αμυντικής βιομηχανίας που θα γίνεται παράλληλα με τη Σύνοδο θα είναι το πιο ευρύ που έχει διοργανώσει ποτέ το ΝΑΤΟ.
Τα ευρωπαϊκά εμπόδια
Η πίεση των Ηνωμένων Πολιτειών προς τους συμμάχους του ΝΑΤΟ να αναλάβουν μεγαλύτερο μέρος του αμυντικού βάρους, σε συνδυασμό με τα σχέδια για μείωση της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στη Γερμανία, δημιουργεί για την Τουρκία ένα μείγμα ευκαιριών και αβεβαιότητας. Η χώρα διαθέτει τον δεύτερο μεγαλύτερο στρατό της Συμμαχίας.
Τον Απρίλιο, ο υπουργός Άμυνας της Τουρκίας, Γιασάρ Γκιουλέρ, κάλεσε τους Ευρωπαίους συμμάχους να εγκαταλείψουν αμυντικές δομές που αποκλείουν μη μέλη της ΕΕ, όπως η Τουρκία, προειδοποιώντας ότι τέτοιες πολιτικές ενδέχεται να πλήξουν περισσότερο την ευρωπαϊκή ασφάλεια και ανθεκτικότητα από ό,τι μια ενδεχόμενη μείωση των αμερικανικών δυνάμεων στην ήπειρο.
Η Τουρκία παραμένει σε μεγάλο βαθμό εκτός του ευρωπαϊκού προγράμματος SAFE, ενώ αρκετές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις εξακολουθούν να τηρούν επιφυλακτική στάση απέναντι στην Άγκυρα, επικαλούμενες διαφωνίες στην εξωτερική πολιτική αλλά και ανησυχίες για την κατάσταση της δημοκρατίας και του κράτους δικαίου στη χώρα.
Παρά τα εμπόδια, τουρκικές εταιρείες έχουν ήδη εξασφαλίσει συμβάσεις αμυντικού υλικού στην Πολωνία, την Ισπανία, την Πορτογαλία και τη Ρουμανία. Παράλληλα, η Baykar εξαγόρασε την ιταλική Piaggio Aerospace και προχώρησε σε συνεργασία με τη Leonardo για κοινή παραγωγή αμυντικών συστημάτων.
Η παγκόσμια έκρηξη των στρατιωτικών δαπανών
Οι παγκόσμιες στρατιωτικές δαπάνες αυξήθηκαν κατά 24% την πενταετία έως το 2025, προσεγγίζοντας τα 2,9 τρισ. δολάρια, σύμφωνα με το Διεθνές Ινστιτούτο Ερευνών για την Ειρήνη της Στοκχόλμης (SIPRI). Στην Ευρώπη, η αύξηση άγγιξε το 75%.
Την ίδια περίοδο, η τουρκική αμυντική υπηρεσία διπλασίασε τα χρηματοδοτούμενα ερευνητικά και αναπτυξιακά προγράμματα, τα οποία πλέον ξεπερνούν τα 1.400.
Ο αναλυτής αμυντικών θεμάτων Αρντά Μεβλούτογλου εκτιμά ότι οι προϋποθέσεις για βαθύτερη συνεργασία με την Ευρώπη υπάρχουν, υπό την προϋπόθεση ότι θα ξεπεραστούν τα πολιτικά εμπόδια.
«Η Ευρώπη χρειάζεται λύσεις που μπορούν να εφαρμοστούν γρήγορα. Ωστόσο απαιτείται πολιτική βούληση σε ανώτατο επίπεδο ώστε αυτή η συνεργασία να προχωρήσει ομαλά», υπογραμμίζει, προσθέτοντας ότι «η Τουρκία βρίσκεται σε μια διαδικασία επαναπροσδιορισμού των σχέσεών της τόσο με την Ευρώπη όσο και με το ΝΑΤΟ».
