Η δολοφονία τεσσάρων εργατών γης στην κωμόπολη Αμεντολάρα της ιταλικής Καλαβρίας, φέρνει στο επίκεντρο της κοινωνικής και πολιτικής ζωής την εργασιακή εκμετάλλευση των μεταναστών και τον ρόλο των εγκληματικών δικτύων εμπορίας ανθρώπων (trafficking) στον αγροτικό τομέα.
Το χρονικό της φρίκης
Η δολοφονία έγινε τη Δευτέρα (01/06), σε πρατήριο καυσίμων στην Αμεντολάρα. Οι τέσσερις νεκροί -τρείς αφγανοί κι ένας πακιστανός- είχαν όλοι τους ηλικία κάτω από 30 χρονών και εργάζονταν στη συγκομιδή φράουλας. Κάηκαν όλοι τους ζωντανοί, όπως δήλωσε μιλώντας στο πρακτορείο ειδήσεων ANSA ο τοπικός αστυνομικός διευθυντής Αντόνιο Μπορέλι, και επιβεβαιώνεται από οπτικό υλικό κάμερας κλειστού κυκλώματος τηλεόρασης, που δείχνει δύο άνδρες να εκτοξεύουν εύφλεκτο υλικό προς το όχημα στο οποίο επέβαιναν τα θύματα και να μπλοκάρουν τις πόρτες, για να διασφαλίσουν ότι δεν υπάρχει διέξοδος διαφυγής. Από το μακελειό κατάφερε να γλιτώσει ο πέμπτος επιβαίνων, 35χρονος αφγανικής καταγωγής, ο οποίος δραπέτευσε σπάζοντας έγκαιρα τα τζάμια του αυτοκινήτου και φέρει εγκαύματα σε όλο του το σώμα. Δύο άνδρες πακιστανικής καταγωγής συνελήφθησαν ως ύποπτοι και κρατούνται με τις κατηγορίες της κατά συρροή δολοφονίας, με τον εισαγγελέα του Καστροβιλάρι Αλεσάντρο Ντ’Αλέσιο να κάνει λόγο για «περιστατικό ανήκουστης βαρβαρότητας».
Μιλώντας στην τηλεόραση της RAI ο επιζών δεν δίστασε να αναφερθεί στους δράστες, τους οποίους συνέδεσε με εγκληματικά δίκτυα της χώρας καταγωγής τους. Ο ίδιος περιέγραψε ένα καθεστώς διαρκούς τρομοκρατίας από τους φερόμενους ως δράστες, που περιλάμβανε σωματικές επιθέσεις, ένοπλες απειλές και καταναγκαστική άμισθη εργασία. «Δε μας έδιναν χρήματα. Μας έδωσαν φαγητό -ψωμί και πατάτες- και ένα σπίτι να μένουμε. Αλλά όχι χρήματα», είπε μεταξύ άλλων ο αφγανός επιζών, τονίζοντας πως ήταν αυτοί που ζητούσαν χρήματα για τη μεταφορά, τα οποία τα θύματα δεν ήθελαν να δώσουν. Και συμπλήρωσε ότι το αποτρόπαιο έγκλημα είχε σκοπό να καταστήσει σαφές στους εργάτες γης της ευρύτερης περιοχής ότι οι εντολές τους δεν επιδέχονται αμφισβήτηση.
Μαφίες
Το τελευταίο περιστατικό έρχεται ως φρικαλέα υπενθύμιση της κατάστασης που επικρατεί σε μεγάλο μέρος της Ιταλίας, όπου κυριαρχεί το παράνομο σύστημα εργασιακής διαμεσολάβησης που είναι γνωστό με το ακρωνύμιο caporalato. Πρόκειται για μοντέλο στο οποίο κομβικό ρόλο έχουν μεσάζοντες, οι οποίοι εν προκειμένω αναλαμβάνουν τη στρατολόγηση και διαχείριση του ανθρώπινου δυναμικού για λογαριασμό τρίτων (επιχειρήσεων ή εργοδοτών). Το συγκεκριμένο μοντέλο βασίζεται στην απλή αρχή της εξαπάτησης, υποσχόμενο καλά αμειβόμενες θέσεις εργασίας στον αγροτικό τομέα για μετανάστες εργάτες ανεξαρτήτως νομικού status. Στη συνέχεια ο επικεφαλής «επιστάτης» παρακρατά το μεγαλύτερο μέρος της ημερήσιας αμοιβής, χρεώνοντας πολλές φορές τα θύματα με επιπλέον έξοδα (διαμονή, μετακίνηση από και προς τους χώρους δουλειάς). Όταν οι εργάτες ζητούν να τους αποδοθούν τα δεδουλευμένα, έρχονται αντιμέτωποι με τη ωμή βία.
Δεν πρόκειται για ιταλικό φαινόμενο, αφού με παραλλαγές του το ίδιο εγκληματικό σύστημα βρίσκει εφαρμογές και σε άλλες χώρες. Η ελληνική περίπτωση της Μανωλάδας το 2013, όταν Έλληνες επιστάτες πυροβόλησαν εργάτες γης από το Μπαγκλαντές που διεκδικούσαν τα δεδουλευμένα τους είναι χαρακτηριστική αλλά όχι μοναδική, αφού και στην Ισπανία πλήθος καταγγελιών αφορά την κακομεταχείριση μεταναστών και τις συνθήκες άθλιας διαβίωσης που αντιμετωπίζουν. Πρόσφατο ρεπορτάζ του Economist αναδείκνυε το παράδειγμα της Αλμερία, όπου πολλοί μετανάστες ζουν μέσα στη «θάλασσα» των θερμοκηπίων, σε πρόχειρες κατασκευές φτιαγμένες από το ίδιο πλαστικό που καλύπτει τις καλλιέργειες.
Η ειδοποιός διαφορά στην Ιταλία ωστόσο αφορά στον ρόλο που διαδραματίζει το παραδοσιακό οργανωμένο έγκλημα της Ιταλίας (Κόζα Νόστρα, Καμόρα, Ντράγκετα), το οποίο προσφέρει πολύτιμες υπηρεσίες στα εγκληματικά δίκτυα που έχουν αφετηρία της χώρες προέλευσης της Ασίας και της Αφρικής σε ότι αφορά τη μεταφορά και κατανομή των μεταναστών εργατών σε «φιλικούς» εργοδότες. Την εικόνα επιβεβαιώνει ρεπορτάζ του γερμανικού δικτύου dpanews με αφορμή το μακελειό της Αμεντολάρα, σύμφωνα με το οποίο τα τοπικά κυκλώματα των πακιστανών «επιστατών» συνεργάζονται με την πανίσχυρη στην περιοχή της Καλαβρίας εγκληματική οργάνωση της Ντράγκετα.
Σύμφωνα με έκθεση του παρατηρητηρίου Placido Rizzotto του μεγαλύτερου συνδικάτου της χώρας CGIL, στα ιταλικά χωράφια περίπου 230.000 άνθρωποι, περίπου το ένα τέταρτο όλων των εργατών γης συνολικά, βρίσκονται σε καθεστώς αδήλωτης εργασίας. Το φαινόμενο έχει ιδιαίτερα υψηλή συχνότητα κυρίως στην Απουλία, τη Σικελία, την Καμπανία, την Καλαβρία και το Λάτιο, όπου εκτιμάται ότι πάνω από το 40% των εργαζομένων έχει παράτυπη ή καμία σύμβαση. Σε πολλές περιφέρειες του Βορρά το ποσοστό παρατυπίας είναι μόνο ελαφρώς χαμηλότερο, μεταξύ 20% και 30%.
Αξίζει να σημειωθεί ότι νόμος κατά του παράνομου συστήματος εργασιακής διαμεσολάβησης εγκρίθηκε το 2016 από την κυβέρνηση Ρέντσι και συνεχίζει να ισχύει. Όμως ο άξονας της πρόληψης θεωρείται ότι βρίσκεται σε στασιμότητα, τόσο λόγω της απουσίας αποτελεσματικών ελέγχων όσο και λόγω των φόβων των μεταναστών εργατών, οι οποίοι, προκειμένου να εξασφαλίσουν τα έγγραφα που απαιτούνται για την άδεια παραμονής, αποδέχονται να δουλεύουν σε συνθήκες δουλείας. Επικριτές της ισχύουσας νομολογίας επισημαίνουν ότι η γραφειοκρατική διαδικασία είναι μακρά και, στο μεταξύ, ο μετανάστης μένει χωρίς προστασία, χωρίς δουλειά, χωρίς χρήματα και χωρίς στέγη και έτσι εκτίθεται στη βίαιη εκδίκηση και στον εκβιασμό από τους καποράλι (διαμεσολαβητές).
Αντιδράσεις
Το περιστατικό της Αμεντολάρα έχει προκαλέσει όπως είναι εύλογο σάλο σε πολιτικό και κοινωνικό επίπεδο. «Η φρικιαστική δολοφονία των τεσσάρων εργατών γης στην Καλαβρία μας συγκλόνισε όλους», ανέφερε η Μελόνι σε ανάρτησή της στην πλατφόρμα X. Η ίδια πρόσθεσε ότι οι πρώτες συλλήψεις αποτελούν σημαντικό βήμα προς την «αποκάλυψη της αλήθειας και την απόδοση ευθυνών», υπογραμμίζοντας: «Η Ιταλία δεν υποχωρεί μπροστά στη βία και τη βαρβαρότητα· είναι απαραίτητο να ρίξουμε φως σε αυτό το αποτρόπαιο έγκλημα και να οδηγηθούν όλοι οι υπεύθυνοι στη δικαιοσύνη».
Η επικεφαλής της αξιωματικής αντιπολίτευσης, Έλι Σλάιν, τόνισε ότι θα παρευρεθεί σε διαδήλωση που διοργανώνει αύριο, Σάββατο (06/06) το CGIL κοντά στον τόπο του εγκλήματος, με αίτημα την προστασία των δικαιωμάτων όλων των εργαζομένων, ενάντια σε κάθε μορφή εκμετάλλευσης. Πιο επικριτικός απέναντι στην κυβέρνηση, ο πρώην πρωθυπουργός και επικεφαλής των «Πέντε Αστέρων» Τζουζέπε Κόντε, κατηγόρησε την Μελόνι για αδράνεια, τονίζοντας ότι επιτρέπει την ύπαρξη γκέτο, που δημιουργούν ως φυτώρια για το σύστημα του capolarato.
Σε «επανάσταση συνείδησης» κάλεσε από πλευράς του ο Φραντσέσκο Σαβίνο, επικεφαλής του Συνεδρίου Επισκόπων της Ιταλίας, τόνίζοντας μεταξύ άλλων σε ανακοίνωσή του: «Αρκετά με αυτή την γκρίζα ζώνη όπου αυτός που βλέπει και ξέρει αφήνει τα πράγματα να συμβαίνουν ως έχουν. Αρκετά με την κακή συνήθεια να θεωρείται φυσιολογικό για τους ανθρώπους που έρχονται από μακριά να θερίζουν, να εργάζονται, να ζουν, να κοιμούνται, να ταξιδεύουν και να πεθαίνουν σαν σώματα χωρίς ιστορία.». Δεν πρόκειται για γενική αναφορά, αφού δύο χρόνια πριν το γκανγκστετικού ύφους χτύπημα στην Αμεντολάρα, την ιταλική κοινωνία είχε συγκλονίσει ο θάνατος ινδού μετανάστη από ακατάσχετη αιμορραγία, εξαιτίας ακρωτηριασμού την ώρα της εργασίας. Ο θάνατος τού συνδέθηκε με την απάνθρωπη στάση του εργοδότη του, ο οποίος απέφυγε να ειδοποιήσει τις υπηρεσίες υγείας, με αποτέλεσμα η κατάσταση της υγείας του άτυχου νεαρού να επιδεινωθεί ραγδαία. «Δεν πρόκειται για εξαίρεση» είχε επισημάνει μιλώντας στον Guardian ο Μάρκο Ομιτσόλο, καθηγητής κοινωνιολογίας με βαθιά γνώση των συνθηκών εργασίας στην ιταλική επικράτεια, σε μια προειδοποίηση που σήμερα απηχεί τόσο εύστοχα όσο και μακάβρια.
