«Όταν όλα ακριβαίνουν, από το ενοίκιο μέχρι το σούπερ μάρκετ, το να αγοράζω προφυλακτικά αρχίζει να μοιάζει με πολυτέλεια», αναφέρει στο ΒΗΜΑ ο Βασίλης, φοιτητής εικοσιτριών ετών.
Αυτή η μαρτυρία αποτυπώνει μια σκληρή αλλά αθέατη πραγματικότητα. Η οικονομική πίεση που γεννά η διεθνής γεωπολιτική αστάθεια, ειδικότερα λόγω του κλεισίματος των Στενών του Ορμούζ, έχει αρχίσει να επηρεάζει ακόμα και τη σεξουαλική υγεία στην Ευρώπη.
Οι αυξήσεις στις πρώτες ύλες των προφυλακτικών
Ενώ οι διεθνείς αναλυτές επικεντρώνονται παραδοσιακά στις ροές του αργού πετρελαίου, η κλιμακούμενη σύγκρουση στην περιοχή προκαλεί μια δευτερογενή, αλλά εξαιρετικά επικίνδυνη πληθωριστική αναταραχή στην παγκόσμια αγορά προφυλακτικών.
Η αιτία βρίσκεται στην ακραία συγκέντρωση της παγκόσμιας παραγωγής. Η εταιρεία Karex, με έδρα τη Μαλαισία, αποτελεί τον αδιαμφισβήτητο γίγαντα του κλάδου, καθώς παράγει περίπου 1 στα 5 προφυλακτικά παγκοσμίως (ποσοστό 20%), τροφοδοτώντας τόσο τη δική της παραγωγή όσο και κυρίαρχα διεθνή brands, όπως η Durex. Πρόσφατα, η διοίκηση της εταιρείας εξέδωσε μια σοβαρή προειδοποίηση: κρίσιμα υλικά, όπως το φυσικό λατέξ και τα απαραίτητα πετρελαιοειδή χημικά, αντιμετωπίζουν σοβαρές καθυστερήσεις και αποκλεισμούς στις θαλάσσιες διόδους.
Αυτός ο περιορισμός στην προσφορά, σε συνδυασμό με την κατακόρυφη αύξηση των ναύλων λόγω της αναδρομολόγησης των πλοίων, οδηγεί σε αναπόφευκτες αυξήσεις. Ο Διευθύνων Σύμβουλος της Karex, Goh Miah Kiat, δηλώνει πως η εταιρεία δεν έχει άλλη επιλογή από το να μετακυλήσει το αυξημένο κόστος στους καταναλωτές, σχεδιάζοντας άμεσες ανατιμήσεις της τάξης του 20% έως 30%, οι οποίες ενδέχεται να διευρυνθούν εάν οι γεωπολιτικές τριβές παραταθούν.
Μια υγειονομική βόμβα με φόντο την έξαρση των ΣΜΝ
Αυτή η οικονομική επιβάρυνση έρχεται σε μια στιγμή, όπου η γηραιά ήπειρος βρίσκεται ήδη αντιμέτωπη με μια εκρηκτική αύξηση των Σεξουαλικώς Μεταδιδόμενων Νοσημάτων (ΣΜΝ).
Τα επίσημα δεδομένα του Ευρωπαϊκού Κέντρου Πρόληψης και Ελέγχου Νοσημάτων (ECDC) αποτυπώνουν μια ζοφερή πραγματικότητα. Τα κρούσματα γονόρροιας στην Ευρωπαϊκή Ένωση κατέγραψαν ετήσια αύξηση 31% το 2023 σε σχέση με το 2022, ενώ σε σύγκριση με το 2014 η άνοδος ξεπερνά το εντυπωσιακό και άκρως ανησυχητικό 300%. Αντίστοιχη είναι και η εικόνα για τη σύφιλη, με τα κρούσματα να αυξάνονται κατά 13% μέσα σε ένα έτος (2022-2023) και να έχουν διπλασιαστεί (+100%) από το 2014.
Η ραγδαία αυτή διασπορά συνδέεται άμεσα με μια εμφανή συμπεριφορική μεταβολή των Ευρωπαίων εφήβων. Σύμφωνα με τη διαχρονική μελέτη Health Behaviour in School-aged Children (HBSC), η χρήση προφυλακτικού μεταξύ των σεξουαλικά ενεργών εφήβων στην Ευρώπη υποχώρησε δραματικά κατά την περίοδο 2014-2022. Συγκεκριμένα, το ποσοστό χρήσης στους έφηβους έπεσε από το 70% στο 61%, ενώ στα κορίτσια της ίδιας ηλικιακής κατηγορίας μειώθηκε από το 63% στο 57%.
Το κόστος των προφυλακτικών – εμπόδιο για τους νέους
Στοιχεία από τη βελγική ΜΚΟ O’YES δείχνουν ότι το 74% των εφήβων ηλικίας 16-19 ετών και το 68% των νέων 20-29 ετών θεωρούν το κόστος των προφυλακτικών ως ήδη υπερβολικά υψηλό. Ενώ μελέτη της HBSC αναδεικνύει μάλιστα μια έντονη ταξική ανισότητα. Έφηβα άτομα που προέρχονται από νοικοκυριά με χαμηλότερο εισόδημα παρουσιάζουν σημαντικά υψηλότερα ποσοστά σεξουαλικής επαφής χωρίς προφύλαξη ή αντισύλληψη.
Αναλύοντας το φαινόμενο, ο Theodoor van Boven, ιδρυτής της εταιρείας “Condomerie” του Άμστερνταμ και ειδικός στα διεθνή πρότυπα ασφάλειας, τονίζει ότι η υποχώρηση της χρήσης έχει βαθύτερα πολιτισμικά και ψυχολογικά αίτια. «Η εξαφάνιση του άμεσου, υπαρξιακού φόβου που συνδεόταν με την επιδημία του AIDS τις δεκαετίες του 1980 και 1990 άλλαξε ριζικά τα αντανακλαστικά των νέων. Τότε το μήνυμα ήταν απόλυτο: “χρησιμοποίησε προφυλακτικό ή πέθανες”. Σήμερα, η αντίληψη του κινδύνου έχει αμβλυνθεί», σημειώνει.
Παράλληλα, ο van Boven υπογραμμίζει μια σοβαρή στρέβλωση στην καταναλωτική συμπεριφορά. Οι νέοι τείνουν να υπερεκτιμούν την αναγκαιότητα αγοράς ακριβών, επώνυμων προϊόντων. Στην πραγματικότητα, τα φθηνότερα προφυλακτικά ιδιωτικής ετικέτας των σούπερ μάρκετ και των φαρμακείων σε ολόκληρη την Ευρώπη υπόκεινται ακριβώς στα ίδια αυστηρά διεθνή και ευρωπαϊκά πρότυπα ασφάλειας (ISO). Η ενημέρωση των νέων ότι μπορούν να εξοικονομήσουν σημαντικά ποσά επιλέγοντας μη επώνυμα προϊόντα χωρίς καμία έκπτωση στην προστασία τους, αποτελεί ένα πρώτο, άμεσο ανάχωμα στην κρίση κόστους.
