Μονομερείς ενέργειες, οι οποίες δεν συνάδουν με τις βασικές αρχές του δικαίου της θάλασσας, αλλά αποτυπώνουν προθέσεις ή οράματα προς εσωτερική κατανάλωση δεν πρόκειται να γίνουν αποδεκτές, διαμηνύει ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης, στον απόηχο των διαρροών και της δημόσιας συζήτησης που επικρατεί τις τελευταίες ημέρες στην Τουρκία περί καθορισμού των θαλασσίων ζωνών διά νομοθέτησης.
«Αντιλαμβάνομαι ότι η Τουρκία σκόπιμα απείχε από την υπογραφή και την επικύρωση της UNCLOS», υπογράμμισε ο κ. Γεραπετρίτης, υπενθυμίζοντας όμως ότι οι διατάξεις της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας αποτελούν μέρος του διεθνούς εθιμικού δικαίου, άρα είναι δεσμευτικές για όλα τα κράτη.
Σε ετοιμότητα η Αθήνα για το τουρκικό νομοσχέδιο
Η Αθήνα τελεί εν αναμονή της δημοσιοποίησης του εν λόγω νομοσχεδίου – προβλέπεται να κατατεθεί εντός του Ιουνίου- ώστε να προχωρήσει σε επίσημες αντιδράσεις, με τον υπουργό Εξωτερικών πάντως να προαναγγέλλει ότι σε περίπτωση που πράγματι οι διατυπώσεις είναι εκτός πλαισίου του δικαίου της θάλασσας, τότε η Αθήνα θα κινηθεί διπλωματικά τόσο διμερώς έναντι της Τουρκίας, όσο και σε πολυμερές επίπεδο, ως μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αλλά και στον καθ’ ύλην αρμόδιο οργανισμό, δηλαδή τα Ηνωμένα Έθνη.
Στην ελληνική πρωτεύουσα εκτιμούν, τουλάχιστον εν πρώτοις, ότι η κίνηση της τουρκικής κυβέρνησης έρχεται αφενός ως απάντηση στην ανάπτυξη των θέσεων της Ελλάδας επί του πεδίου, αφετέρου προς εσωτερική κατανάλωση, εν μέσω μάλιστα μιας κρίσιμης διεθνούς συγκυρίας.
Η μάχη των χαρτών και ο Χωροταξικός Σχεδιασμός
Όσον αφορά το πρώτο, όλα υποδεικνύουν ότι η επιλογή της Αθήνας να καταθέσει στην Ευρωπαϊκή Ένωση τον Θαλάσσιο Χωροταξικό Σχεδιασμό, όπου και αποτυπώθηκαν για πρώτη φορά επί χάρτου τα απώτατα όρια της υφαλοκρηπίδας και της ΑΟΖ, εξόργισε την Τουρκία, η οποία μετά την αντίστοιχη δημοσιοποίηση του δικού της χάρτη στην UNESCΟ, επιδίδεται σε μια προσπάθεια εσωτερικής νομιμοποίησης των αναθεωρητικών θέσεων της για το Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.
«Εάν οποιαδήποτε χώρα επιλέξει να λάβει μονομερώς μέτρα τα οποία, σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, θα έπρεπε να καθοριστούν σε πολυμερές ή διμερές επίπεδο, τότε θα πρόκειται για κινήσεις απλώς μόνο για εσωτερική χρήση, χωρίς διεθνή εφαρμογή», αντέτεινε ο κ. Γεραπετρίτης, μιλώντας το πρωί της Πέμπτης στο Συνέδριο των Financial Times, την ώρα βεβαίως που στην Τουρκία γίνεται ευθέως λόγος- τουλάχιστον από τους ιθύνοντες του Πανεπιστήμιου της Άγκυρας, οι οποίοι και είναι υπεύθυνοι για την αποτύπωση του Θαλάσσιου Χωροταξικού Σχεδιασμού- «για έμπρακτη υποστήριξη της Γαλάζιας Πατρίδας επί του πεδίου.
Δίαυλοι επικοινωνίας και «ήρεμα νερά»
Στο Μέγαρο Μαξίμου πάντως, όπως και στο Υπουργείο Εξωτερικών, παρότι επικρατεί εύλογη εγρήγορση, υπάρχει η πεποίθηση ότι οι ελληνοτουρκικές σχέσεις δεν θα διαταραχθούν σε βαθμό τέτοιο που να ταράξουν ανεπιστρεπτί τα «ήρεμα νερά». Στην όρθωση αυτού του σκεπτικού συμβάλλουν πρώτον το ταραγμένο διεθνές περιβάλλον και δεύτερον η ύπαρξη λειτουργικών διαύλων επικοινωνίας.
«Είναι εκπληκτικό πόσες φορές έχω παρέμβει εγώ αλλά και ο Τούρκος ομόλογός μου, για να εκτονώσουμε τις εντάσεις που επρόκειτο να αναδυθούν. Πιστεύω ότι αυτό το είδος διαλόγου είναι απολύτως απαραίτητο, ειδικά σε αυτές τις στιγμές», ήταν η αποστροφή του κ. Γεραπετρίτη, δια της οποίας αποτυπώνεται η παραπάνω λογική. Παρόλα αυτά, ουδείς δύναται να παραγνωρίσει ότι η νομοθέτηση των τουρκικών αξιώσεων αποτελεί ένα σημαντικό βήμα διπλωματικής κλιμάκωσης στις διμερείς σχέσεις, χωρίς όμως αυτό να σημαίνει ότι η ένταση θα μεταφερθεί στο εγγύς μέλλον και στο πεδίο. Επίσης, θα πρέπει να θεωρείται βέβαιο ότι ο κ. Γεραπετρίτης θα επικοινωνήσει αρκετές φορές με τον υπουργό Εξωτερικών της Τουρκίας Χακάν Φιντάν, τουλάχιστον έως ότου αρχίσει να συντάσσεται το νομοσχέδιο. Ενδιαφέρον επίσης το γεγονός, ότι ο επικεφαλής της ελληνικής διπλωματίας υπεράσπισε για ακόμα μία φορά την απόφαση- «θεμελιώδη» όπως τη χαρακτήρισε- η οποία ελήφθη από τον Κυριάκο Μητσοτάκη «να επαναπροσδιορίσουμε τη σχέση μας με την Τουρκία, και είναι σημαντικό ότι το κάναμε με οργανωμένο τρόπο».
Μαξιμαλιστικές θέσεις και το φάσμα των «Σεβρών»
Σύμφωνα και με μια έτερη ανάγνωση που καταγράφεται στην Αθήνα, η συμπερίληψη των τουρκικών θέσεων για τις θαλάσσιες ζώνες σε νόμο, θα μπορούσε να εκτιμηθεί ως μαξιμαλιστική γραμμή εκκίνησης μιας μελλοντικής διαπραγμάτευσης. Σε τέτοια περίπτωση, φυσικά, το χάσμα μεταξύ των δύο πλευρών θα είναι εξαρχής αγεφύρωτο, χωρίς το παραμικρό σημείο σύγκλισης, αλλά και χωρίς αποδοχή του δικαίου της θάλασσας ως εργαλείου επίλυσης των διαφορών.
Απ’ την άλλη πλευρά, ουδείς δύναται να αγνοήσει την ατμόσφαιρα που επικρατεί στην τουρκική δημόσια σφαίρα, με πολιτικούς, αναλυτές, απόστρατους αξιωματικούς και άλλους να μιλούν καθαρά για μια προσπάθεια παγίδευσης της Τουρκίας στη «θαλάσσια εκδοχή της Συνθήκης των Σεβρών», με πρωταγωνιστές το Ισραήλ, την Ελλάδα και την Κύπρο. «Μια χούφτα από μικρά νησιά δεν θα εγκλωβίσουν την Τουρκία, η οποία διαθέτει ακτογραμμή άνω των 1000 χιλιομέτρων». Είναι μια φράση που ακούγεται όλο και περισσότερο στην άλλη πλευρά του Αιγαίου, αποτυπώνοντας τον παντελώς διαφορετικό τρόπο σκέψης και δράσης Αθήνας- Άγκυρας.
