Το υπουργείο Πολιτισμού ενσωματώνει για πρώτη φορά την Τεχνητή Νοημοσύνη στον Πολιτισμό εστιάζοντας στην προστασία των μνημείων από την κλιματική αλλαγή, στην παράνομη διακίνηση πολιτιστικών αγαθών και την αναγκαιότητα της πολιτιστικής διπλωματίας για τον επαναπατρισμό κλεμμένων αγαθών, καθώς και στην προστασία της σύγχρονης καλλιτεχνικής δημιουργίας, με έμφαση στη διαμόρφωση του κατάλληλου θεσμικού πλαισίου για την πνευματική ιδιοκτησία.
Η αξιοποίηση της τεχνικής νοημοσύνης από το ΥΠΠΟ εντάσσεται στο ευρύτερο πλαίσιο της εθνικής στρατηγικής για την Τεχνητή Νοημοσύνη. Με βάση τις προτάσεις της Συμβουλευτικής Επιτροπής που δημιουργήθηκε, σχεδιάστηκε μια στρατηγική έως το 2036 που καλύπτει τόσο την πολιτιστική κληρονομιά όσο και τον σύγχρονο πολιτισμό.
Η στρατηγική συνδέεται με την ευρωπαϊκή ατζέντα για την ΤΝ και την πνευματική ιδιοκτησία, ενώ η Ελλάδα στοχεύει να αξιοποιήσει την Προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ το 2027 για την ενίσχυση του ρόλου της στον τομέα.
Δύο μελέτες – Οι βασικοί πυλώνες
Παράλληλα στηρίζεται σε δύο βασικές μελέτες. Συγκεκριμένα η «Εθνική Στρατηγική Ενσωμάτωσης της ΤΝ στη Διαχείριση και Προώθηση της Πολιτιστικής Κληρονομιάς», που εκπονήθηκε από την Ernst & Young, καλύπτει οκτώ πυλώνες, όπως:
ενοποίηση και σημασιολογική ανάλυση πολιτιστικών δεδομένων,
ανάπτυξη ψηφιακών διδύμων (digital twins) για την προστασία μνημείων και την πρόβλεψη κινδύνων από την κλιματική αλλαγή,
δημιουργία πολυγλωσσικών πλατφορμών και ενίσχυση της πολιτιστικής διπλωματίας,
εμβυθιστικές εμπειρίες μέσω VR/AR και «έξυπνων» ψηφιακών ξεναγών,
κατάρτιση προσωπικού και ενίσχυση της καινοτομίας μέσω παραγωγικής ΤΝ,
θεσμικό πλαίσιο ηθικής ΤΝ, κυβερνοασφάλειας και βιώσιμης χρηματοδότησης.
Αναδιοργάνωση ΟΠΙ και θεσμική προσαρμογή
Στην ίδια λογική, η «Στρατηγική Μελέτη για την προστασία των πνευματικών και συγγενικών δικαιωμάτων στον χώρο της ΤΝ», από τον Οργανισμό Πνευματικής Ιδιοκτησίας (ΟΠΙ), εστιάζει στη θωράκιση της δημιουργικότητας, στην προστασία των δικαιωμάτων των δημιουργών και στη διαμόρφωση θεσμικού πλαισίου που ισορροπεί καινοτομία και πνευματική ιδιοκτησία.
Τα δεδομένα που καταγράφονται αναδεικνύουν ότι τα συστήματα ΤΝ εκπαιδεύονται σε μεγάλης κλίμακας σύνολα δεδομένων που περιλαμβάνουν προστατευόμενο περιεχόμενο χωρίς σαφείς διαδικασίες αδειοδότησης, γεγονός που δημιουργεί πιέσεις στα οικονομικά των δημιουργών, ιδίως στους τομείς της μουσικής και του οπτικοακουστικού (προβλέπονται απώλειες έως και 10 δισ. ευρώ στη μουσική την 4ετία 2024-2028, καθώς και απώλειες 12 δισ. ευρώ στον οπτικοακουστικό τομέα, ενώ 300 εκατομμύρια θέσεις εργασίας είναι σε κίνδυνο σύμφωνα με την Goldman Sachs). Παράλληλα, επισημαίνεται δυσκολία στην ιχνηλάτηση της προέλευσης περιεχομένου και ζητήματα ως προς την απόδοση πρωτοτυπίας σε έργα που παράγονται με τη συνδρομή ΤΝ, ενώ καταγράφονται και εκτιμήσεις για αρνητικές επιπτώσεις στην απασχόληση στους δημιουργικούς κλάδους.
Σε επίπεδο πολιτικής, δρομολογείται επικαιροποίηση του θεσμικού πλαισίου για την πνευματική ιδιοκτησία σε ψηφιακό περιβάλλον και ΤΝ, με στόχο τη διασφάλιση αμοιβής και δικαιωμάτων για τους δημιουργούς, καθώς και ενεργή συμμετοχή στις ευρωπαϊκές ρυθμιστικές διαδικασίες. Ταυτόχρονα, προβλέπεται διοικητική αναδιοργάνωση του ΟΠΙ με νέο οργανόγραμμα που περιλαμβάνει μία Γενική Διεύθυνση, τρεις Διευθύνσεις και οκτώ Τμήματα, προκειμένου να ενισχυθεί η επιχειρησιακή του ικανότητα απέναντι στις τεχνολογικές εξελίξεις.
«Η έγκαιρη διαμόρφωση του κατάλληλου θεσμικού πλαισίου για την εξισορρόπηση καινοτομίας και προστασίας της πνευματικής ιδιοκτησίας θεωρείται παράγοντας καίριας σημασίας. Η συντελούμενη διοικητική αναδιοργάνωση του Οργανισμού Πνευματικής Ιδιοκτησίας και ο εκσυγχρονισμός του θεσμικού πλαισίου του θα συμβάλουν σημαντικά προς την κατεύθυνση αυτή», τόνισε σήμερα η υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη.
Παρουσιάζοντας τις πρωτοβουλίες του Υπουργείου Πολιτισμού για την ενσωμάτωση της ΤΝ στον Πολιτισμό, η Λίνα Μενδώνη αναφέρθηκε και στο μνημόνιο συνεργασίας με την εταιρεία «Φάρος AI Factory»: «Το Υπουργείο θα συνδράμει αποφασιστικά στη δημιουργία Ελληνικών Χώρων Δεδομένων, για τη Γλώσσα και την Πολιτιστική Κληρονομιά, στη δημιουργία και εκπαίδευση του Ελληνικού Μεγάλου Γλωσσικού Μοντέλου (LLM) βασισμένου σε έγκυρα και τεκμηριωμένα επιστημονικά δεδομένα και στην ανάπτυξη εργαλειοθήκης με σύνολα δεδομένων, υπηρεσίες και μοντέλα ΤΝ, για χρήση από δημόσιους φορείς, ερευνητικά ιδρύματα πολιτιστικούς οργανισμούς και μικρομεσαίες επιχειρήσεις του κλάδου».
Η Λίνα Μενδώνη με τους Γιάννη Μαστρογεωργίου, Γεώργιο Στάμου, Κωστή Χλουβεράκη και Μαρία-Δάφνη Παπαδοπούλου
Αναφέρθηκε, ακόμη, η υπουργός, στην προγραμματική σύμβαση με το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, με στόχο την αξιοποίηση του ψηφιακού πολιτιστικού αποθέματος του ΥΠΠΟ σε δυναμική και επεκτάσιμη γνωσιακή υποδομή. Στο πλαίσιο αυτό προβλέπεται ο σχεδιασμός και υλοποίηση γνωσιακών βάσεων (Knowledge Graphs), η εκπαίδευση εξειδικευμένων γλωσσικών μοντέλων (LLM) και η ανάπτυξη πιλοτικών εφαρμογών συνομιλιακής αλληλεπίδρασης (chatbots) για την υποστήριξη λήψης ανθρωπίνων αποφάσεων με πεδίο εφαρμογής την τεκμηρίωση και διαχείριση των ελληνικών Μνημείων Παγκόσμιας Κληρονομιάς UNESCO, καθώς και χριστιανικών και οθωμανικών μνημείων της ελληνικής επικράτειας.
Στο πλαίσιο της εφαρμογής της νέας στρατηγικής, συγκροτήθηκε στο Υπουργείο μια διεπιστημονική Ειδική Επιτροπή ΤΝ, που θα έχει συμβουλευτικό και καθοδηγητικό ρόλο στη διαμόρφωση και παρακολούθηση των δράσεων.
Ο Ιωάννης Μαστρογεωργίου, Ειδικός Γραμματέας Μακροπρόθεσμου Σχεδιασμού στην Προεδρία της Ελληνικής Κυβέρνησης, μέλος του ΔΣ της “ΦΑΡΟΣ AI FACTORY” και της Ειδικής Επιτροπής Τεχνητής Νοημοσύνης του ΥΠΠΟ, υπογράμμισε ότι η ΤΝ αλλάζει ριζικά τη σχέση ανθρώπου και πολιτισμού, επηρεάζοντας τη δημιουργία, τη συνεργασία και τη συμπαραγωγή ιδεών, ενώ αποτελεί εθνική ευθύνη η διαμόρφωση στρατηγικής που θα ενισχύει τη βιωσιμότητα του πολιτιστικού τομέα.
Ο Δρ. Κωστής Χλουβεράκης, εταίρος της Ernst &Young Ελλάδος, παρουσίασε τις αρχές της στρατηγικής ΤΝ για την πολιτιστική κληρονομιά, τονίζοντας τη σημασία της ηθικής υπευθυνότητας, της διαφάνειας και της αυθεντικότητας των δεδομένων, με στόχο τη δημιουργία ενός «ζωντανού οικοσυστήματος γνώσης» και μιας ολοκληρωμένης πλατφόρμας ΤΝ για τον πολιτισμό.
Η Αναπληρώτρια Διευθύντρια του ΟΠΙ, Μαρία-Δάφνη Παπαδοπούλου, ανέδειξε τις προκλήσεις που θέτει η ΤΝ για την πνευματική ιδιοκτησία, τονίζοντας τον κίνδυνο ποιοτικής υποβάθμισης των συστημάτων και τη σημασία της προστασίας μικρότερων γλωσσών, όπως η ελληνική.
Ο καθηγητής Γεώργιος Στάμου (ΕΜΠ) της Σχολής Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών του ΕΜΠ, επισήμανε τους τρεις βασικούς άξονες ανάπτυξης της ΤΝ: μεγάλα προεκπαιδευμένα μοντέλα, μικρότερα εξειδικευμένα μοντέλα και υβριδικά συστήματα, με έμφαση στην παραγωγή αυθεντικού ελληνικού περιεχομένου και στην αξιοποίηση των τεχνολογιών ΤΝ για την αρχαιολογική έρευνα και τις τρισδιάστατες απεικονίσεις. Τόνισε, το πρόβλημα της μεροληψίας των δεδομένων, όχι μόνο γλωσσικά αλλά κυρίως πολιτισμικά, επισημαίνοντας την ανάγκη παραγωγής αυθεντικού ελληνικού περιεχομένου που να αποτυπώνει την ιστορία και τη σύγχρονη ζωή.
Αναδεικνύοντας, τις δυνατότητες της εφαρμογής των τεχνολογιών τεχνητής νοημοσύνης στον Πολιτισμό (τρισδιάστατες απεικονίσεις, υποστήριξη της αρχαιολογικής έρευνας), ο κ. Στάμου κατέληξε σε τρεις κρίσιμες οριζόντιες προτεραιότητες: Την προστασία της πνευματικής ιδιοκτησίας, την εκπαίδευση για την κατανόηση της τεχνολογίας, την αξιοποίηση της ευρωπαϊκής συγκυρίας για την ενίσχυση του ρόλου της Ελλάδας στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης και του πολιτισμού.
Η επιδίωξη της στρατηγικής για την ΤΝ είναι η μετάβαση του ελληνικού πολιτισμού σε μια δομημένη ψηφιακή υποδομή, ικανή να υποστηρίξει τόσο τη διαχείριση της πολιτιστικής κληρονομιάς όσο και τη σύγχρονη παραγωγή, σε ένα περιβάλλον αυξανόμενης τεχνολογικής και οικονομικής πίεσης.
