Η προσδοκία ότι το ΠαΣοΚ μπορεί να κερδίσει τις εκλογές έστω και μια ψήφο διαφορά είναι, μετά βεβαιότητος, εκτός πραγματικότητας. Οι διαφωνίες και οι διαφορετικές ατζέντες των ηγετικών στελεχών, η έλλειψη σαφούς κυβερνητικού προγράμματος και η αποδοχή καιροσκόπων μέσω της επιχειρούμενης «διεύρυνσης» καθιστούν αμφίβολο αν το ΠαΣοΚ θα μπορέσει να κρατήσει τα ποσοστά που του δίνουν οι δημοσκοπήσεις. Πάντως, είναι βέβαιο ότι στο άμεσο μέλλον θα κληθεί να παίξει ένα εξαιρετικά σημαντικό ρόλο στην επόμενη κυβέρνηση. Είναι, συνεπώς, σημαντικό να εξετάσει από τώρα ποιες είναι οι επιλογές του και να προσδιορίσει από τώρα την μελλοντική του συμπεριφορά.
Υπό συνθήκες όπως οι σημερινές, είναι σχεδόν βέβαιο ότι η επόμενη κυβέρνηση θα είναι συμμαχική. Σε αυτή την περίπτωση, το ΠαΣοΚ θα έχει να επιλέξει μεταξύ δύο δυνατοτήτων: είτε να συνεργαστεί με ΝΔ πού θα είναι το πρώτο κόμμα ή να προσπαθήσει να σχηματίσει κυβέρνηση μαζί με άλλα κόμματα, που δεν μπορεί να είναι της Δεξιάς. Και στις δύο περιπτώσεις το ΠαΣοΚ πρέπει να έχει ένα σαφώς διατυπωμένο κυβερνητικό πρόγραμμα επί τη βάσει του οποίου θα μπορεί να διαπραγματευτεί για την συμμετοχή του σε κυβερνητικό σχηματισμό.
Δεν χρειάζεται βαθειά ανάλυση για να γίνει αντιληπτό ότι κυβερνητική συνεργασία του ΠαΣοΚ με τα κομμάτια του πρώην ΣΥΡΙΖΑ δεν μπορεί να δώσει κυβέρνηση. Αν παρ’ ελπίδα, αυτό καταστεί δυνατόν, το αποτέλεσμα θα είναι καταστροφικό για την χώρα, διότι με τα σημερινά δεδομένα κυβέρνηση ΠαΣοΚ με Κωνσταντοπούλου, Φάμελλο, και Βαρουφάκη θα είναι βραχύβιο πολιτικό έκτρωμα. Διασκεδαστικό μεν για τους πολίτες που διαθέτουν μακάβριο χιούμορ, θλιβερό δε για όσους δεν έχουν αυτή την πολυτέλεια. Ο λόγος για ένα τέτοιο αποτέλεσμα είναι ότι το ΠαΣοΚ, το μόνο σοβαρό κόμμα της αντιπολίτευσης, δεν θα μπορεί να τιθασεύσει τα συνκυβερνόντα. Το χάος που θα προκύψει μπορώ να το φανταστώ, αλλά δεν μπορώ να το περιγράψω. Αφίεται στην φαντασία του αναγνώστη.
Το ενδεχόμενο κυβερνητικής συνεργασίας του ΠαΣοΚ με την ΝΔ είναι πιθανό και επιθυμητό αν θέλουμε η χώρα να αποφύγει την ακυβερνησία και να συνεχίσει στο δρόμο της ανάπτυξης. Επίσης, δεν συνεπάγεται ιδεολογικό αμάρτημα αν οι όροι της συγκυβέρνησης είναι γνωστοί και σαφείς και το κοινό κυβερνητικό πρόγραμμα περιλαμβάνει και τα ουσιώδη για την προστασία των αδύνατων λαϊκών στρωμάτων.
Το τρίτο ενδεχόμενο, δηλαδή της άρνησης του ΠαΣοΚ να συνεργαστεί, και η χώρα να οδηγηθεί σε επαναληπτικές εκλογές, θα είναι καταστροφικό για το ΠαΣοΚ. Ο λόγος είναι απλός. Ένα σημαντικό ποσοστό των ψηφοφόρων των κομμάτων που τώρα είναι στην αντιπολίτευση και ένα μεγαλύτερο ποσοστό όσων δεν προσέρχονται στις κάλπες ή είναι αναποφάσιστοι θα ψηφίσει την ΝΔ για να αποφευχθεί η ακυβερνησία και η αναταραχή που συνοδεύει τέτοιες καταστάσεις. Σε αυτή την περίπτωση το ΠαΣοΚ θα δει το ποσοστό του να βουλιάζει χαμηλά.
Υπάρχουν αυτή την στιγμή και τρείς άγνωστοι παράγοντες, οι οποίοι δεν είναι και τόσο άγνωστοι, δηλαδή Σαμαράς, Τσίπρας και Καρυστιανού. Εξ αυτών, είναι λογικό να υποθέσουμε ότι ο Σαμαράς δεν θα προχωρήσει σε δημιουργία κόμματος, διότι δεν έχει ισχυρό κίνητρο. Υπήρξε για χρόνια υπουργός και πρωθυπουργός και μπορεί να διεκδικήσει την προεδρία της Δημοκρατίας. Δεν θα ρισκάρει το κύρος του για ένα 2 ή 3%.
Ο Τσίπρας είναι δύσκολο να δημιουργήσει κόμμα σε αυτή την συγκυρία. Δεν έχει πολλές γνώσεις αλλά είναι έξυπνος, νέος και ήταν για τέσσερα χρόνια πρωθυπουργός. Ένα κόμμα Τσίπρα με ποσοστό κάτω του 10% στις επόμενες εκλογές θα σημαίνει το τέλος της πολιτικής του καριέρας, και ο Τσίπρας είναι αρκετά έξυπνος και φιλόδοξος για το αποφύγει. Έχει ήδη δηλώσει υποταγή στο σύστημα και θα περιμένει μια πιο ευνοϊκή συγκυρία που θα του επιτρέπει να εμφανιστεί ως σωτήρας.
Η Καρυστιανού, με τα ως σήμερα δεδομένα, θα είναι ο διάττων αστήρ αυτής της μικρής περιόδου μέχρι τις εκλογές. Μάλλον θα δημιουργήσει κόμμα με περιορισμένη και συντηρητική φιλοσοφία, που μάλλον θα είναι βραχύβιο. Δεν νομίζω όμως ότι θα αποτελέσει κίνδυνο για την ΝΔ ή για το ΠαΣοΚ.
Εν συνόψει, η διαμόρφωση των πολιτικών δυνάμεων της χώρας αυτή την περίοδο δίνει την δυνατότητα στο ΠαΣοΚ να παίξει καθοριστικό ρόλο στο άμεσο μέλλον. Αυτή την στιγμή το ΠαΣοΚ δεν είναι ούτε ενωμένο, ούτε δυνατό, ούτε μεγάλο, όμως έχει την δυνατότητα, στον άμεσο μέλλον, να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις που οδηγούν σε μεγάλες πολιτικές νίκες και στην κατάκτηση της κορυφής.
Ο Θεόδωρος Π. Λιανός είναι Ομότιμος καθηγητής Πολιτικής Οικονομίας του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών.
