Κούβα. Ένα νησί «υπό πολιορκία», αποκομμένο από τον υπόλοιπο κόσμο, όπου περίπου 10 εκατομμύρια άνθρωποι ζουν σε συνθήκες που επιδεινώνονται δραματικά από ώρα σε ώρα. Αιτία η αυστηροποίηση του αμερικανικού εμπάργκο, που επέβαλε η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ.
Η Αβάνα είναι σχεδόν έρημη: δεν υπάρχει καύσιμο, το ηλεκτρικό ρεύμα κόβεται συνεχώς, τα βράδια οι δρόμοι βυθίζονται στο σκοτάδι και η οικονομική και κοινωνική ζωή έχει ουσιαστικά παραλύσει. Το μοναδικό πλοίο που φαίνεται στο λιμάνι είναι ένα μεξικανικό πολεμικό που μεταφέρει ανθρωπιστική βοήθεια, ενώ οποιαδήποτε άλλη προσέγγιση αποτρέπεται από αμερικανικές δυνάμεις.
Η έλλειψη βασικών αγαθών είναι γενικευμένη λέει στο οδοιπορικό του ο δημοσιογράφος της Daily Mail Ντέιβιντ Τζόουνς. Φάρμακα, παιδικό γάλα και τρόφιμα είναι δυσεύρετα ή απλησίαστα λόγω πληθωρισμού. Οι άνθρωποι ανταλλάσσουν ό,τι έχουν για στοιχειώδη είδη επιβίωσης, ενώ ακόμη και κοινά παυσίπονα αντιμετωπίζονται σαν πολύτιμοι θησαυροί.
Παρά τη συνήθη καρτερικότητα των Κουβανών, που έχουν συνηθίσει δεκαετίες λιτότητας, το κράτος έχει ουσιαστικά πάψει να λειτουργεί: δημόσιες υπηρεσίες, πανεπιστήμια, θέατρα, κινηματογράφοι και άλλοι θεσμοί έχουν κλείσει επ’ αόριστον.
Καταρρέει η Παιδεία
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην κατάρρευση της εκπαίδευσης. Ένα σύστημα που κάποτε αποτελούσε πρότυπο για τη Λατινική Αμερική, με σχεδόν καθολικό αλφαβητισμό, σήμερα λειτουργεί μόνο για παιδιά κάτω των 12 ετών. Οι μεγαλύτεροι μαθητές περιφέρονται άσκοπα στους δρόμους, γεγονός που γεννά φόβους για μια «χαμένη γενιά» παραβατικότητας, ναρκωτικών και εγκληματικότητας.
Παράλληλα, η μαζική μετανάστευση -περίπου δύο εκατομμύρια Κουβανοί τα τελευταία χρόνια- έχει γίνει βαλβίδα επιβίωσης, καθώς τα εμβάσματα των μεταναστών στηρίζουν όσους έμειναν πίσω.
Άνθρωποι ψάχνουν στα σκουπίδια
Το κείμενο αναδεικνύει και τις ακραίες ανισότητες: σε μια υποτίθεται σοσιαλιστική κοινωνία, λίγοι προνομιούχοι με διασυνδέσεις στο καθεστώς απολαμβάνουν πολυτέλειες, ενώ η πλειονότητα λιμοκτονεί.
Ενδεικτικά αναφέρονται καταστήματα που πωλούν πανάκριβα φωτοβολταϊκά συστήματα ή πολυτελή εστιατόρια για μια μικρή ελίτ, την ώρα που απλοί πολίτες ψάχνουν στα σκουπίδια για φαγητό.
Η τουριστική κατάρρευση μετά την πανδημία και η εξάρτηση από το φθηνό πετρέλαιο της Βενεζουέλας, που πλέον έχει διακοπεί, είχαν ήδη γονατίσει την οικονομία πριν ακόμη ενταθεί το αμερικανικό εμπάργκο.
φωτ. AP /Ramon Espinosa
Κοινωνική διάσταση
Στο κοινωνικό επίπεδο, η κρίση ωθεί ακόμη και νέες γυναίκες στην πορνεία για να επιβιώσουν και να στηρίξουν τα παιδιά τους, ενώ η υγειονομική κατάσταση επιδεινώνεται με ασθένειες από τρωκτικά και κουνούπια.
Παράλληλα, η κυβέρνηση συνεχίζει να αποκομίζει τεράστια έσοδα από την «εξαγωγή» Κουβανών γιατρών στο εξωτερικό, κρατώντας μεγάλο μέρος των αμοιβών τους, γεγονός που εντείνει την αγανάκτηση των νέων.
Πολιτική διάσταση
Η πολιτική διάσταση είναι πανταχού παρούσα. Το καθεστώς κατηγορεί αποκλειστικά τις ΗΠΑ και τον Ντόναλντ Τραμπ για την καταστροφή, λόγω του σκληρού εμπάργκο που πλέον απαγορεύει ακόμη και την προμήθεια καυσίμων. Η κυβέρνηση χρησιμοποιεί το εμπάργκο ως άλλοθι για τη δική της διαφθορά και ανικανότητα. Η κρατική καταστολή, η φυλάκιση διαφωνούντων και η λογοκρισία ενισχύουν το κλίμα φόβου, αν και η λαϊκή οργή αυξάνεται.
Ιστορικές αναφορές, όπως η εισβολή στον Κόλπο των Χοίρων το 1961, φωτίζουν το βαθύ ρήγμα στη συλλογική μνήμη: κάποιοι παραμένουν πιστοί στην επανάσταση και καχύποπτοι απέναντι στις ΗΠΑ, ενώ άλλοι θεωρούν ότι η Κούβα έχασε την ευκαιρία για ένα καλύτερο μέλλον και σήμερα ασφυκτιά κάτω από ένα διεφθαρμένο, αυταρχικό σύστημα.
