Λίγα πράγματα συγκλόνισαν περισσότερο το Βυζάντιο, κατά τη χιλιετή ζωή του, από την περίοδο της Εικονομαχίας. Η ένθερμη εκδήλωση της πίστης, μεταφρασμένη ως λατρεία των εικόνων, των λειψάνων και λοιπών συναφών αντικειμένων, σχετικών με τους αγίους και τις αγίες, οδήγησε πολλούς στο να προσάψουν σε αυτή τη στάση, τον χαρακτηρισμό της ειδωλολατρίας. Λυγίζοντας το ραβδί προς την αντίθετη κατεύθυνση, η αυτοκρατορία αρχίζει να κυνηγά όσους λατρεύουν τις εικόνες.
Μέχρι που μια μέρα σαν σήμερα -οκ, με τις απαραίτητες προσαρμογές λόγω διαφορετικού ημερολογίου- η αυτοκράτειρα Θεοδώρα λήγει την έριδα, με την αποκατάσταση των εικόνων. Πλέον – και αυτή η θεωρητική τρίπλα είναι που έχει ενδιαφέρον – στις εικόνες δε λατρεύεται η ύλη καθαυτή, αλλά το πνεύμα που τις περιβάλλει. Η εικόνα γίνεται, εν ολίγοις, το σύμβολο κάποιου βαθύτερου πράγματος.
Δεν ξέρω γιατί, αλλά αυτή η ιστορία της εικονομαχίας μού θυμίζει κάπως, τηρουμένων φυσικά των αναλογιών, την υπόθεση της σχέσης του Έπστιν με τον Τσόμσκι. Η οποιαδήποτε συσχέτιση μεταξύ του καταδικασμένου για σεξουαλικά εγκλήματα πολυεκατομμυριούχου και του ανατρεπτικού διανοούμενου, είναι από μόνη της μια πολύ ισχυρή στην αντίφασή της εικόνα. Και ο αντίκτυπος από τη δημοσιοποίηση αυτής της σχέσης επιδεικνύει χαρακτηριστικά εικονομαχίας.
Δεν ήταν λίγοι αυτοί που έσπευσαν να αποκαθηλώσουν, μαζί με τον άνθρωπο Τσόμσκι και το ίδιο το έργο. Αν το πρόσωπο είναι ηθικά επιλήψιμο, τότε και το έργο είναι κατακριτέο. Φυσικά, είναι πιο εύκολο να αποφύγεις τα κρίσιμα πολιτικά ερωτήματα, που διαχρονικά έχει θέσει ο Τσόμσκι, από το να αναμετρηθείς μαζί τους.
Στον αντίποδα, υπάρχουν οι ακραίοι εικονολάτρες, που δεν μπορούν να δεχθούν ότι το ίνδαλμά τους μπορεί να έχει κάνει λάθος επιλογές στη ζωή του. Για αυτούς, ο Τσόμσκι είναι θύμα της προπαγάνδας, ένας αποδιοπομπαίος τράγος, για να δικαιολογηθεί η πολιτική κατάπτωση των Δημοκρατικών στις ΗΠΑ. Και οποιαδήποτε, άρα, κριτική στον Τσόμσκι (που μας υπενθυμίζεται διαρκώς ότι είναι 97 ετών και ασθενής) είναι πολιτικά επικίνδυνη και υποκινούμενη.
Αναρωτιέμαι, γιατί να είναι άραγε τόσο δύσκολο να δούμε τα πράγματα από μια τρίτη οπτική γωνία. Όχι απαραίτητα πιο νηφάλια, γιατί όταν μιλάμε για θύματα σεξουαλικών εγκλημάτων, η νηφαλιότητα συχνά σημαίνει κυνική αποδοχή («έτσι κάνουν οι πλούσιοι»), αλλά τουλάχιστον ψύχραιμα. Για παράδειγμα, μπορούμε πολύ εύκολα να δούμε με έντονα κριτικό βλέμμα, τα λάθη του Τσόμσκι και να επικρίνουμε τον συναγελασμό του με έναν καταδικασμένο εγκληματία. Να αναλογιστούμε, σ’ αυτό το πλαίσιο, πόσο δύσκολο είναι συστημικά να υποστηρίξεις τη συνέπεια των λόγων σου με τις πράξεις σου.
Την ίδια στιγμή, μπορούμε να συνεχίσουμε να διαβάζουμε το έργο του Τσόμσκι, χωρίς να χρειάζεται να το ρίξουμε στην πυρά. Και να αναλογιζόμαστε ταυτόχρονα, πόσο η οξύνοια και η κριτική ματιά κάποιου δε συνεπάγονται απαραίτητα την ηθική ακεραιότητα στην πραγματική ζωή.
Ξέρω, μερικοί και μερικές θα δείτε εδώ, από ηθικολογίες μέχρι ισαποστακισμό. Το μόνο, ελπίζω, που δε θα δείτε, είναι μια υπεράσπιση του μεγαλύτερου λάθους που μπορούμε να κάνουμε στη συγκεκριμένη υπόθεση: να σχολιάζουμε, ξεχνώντας τα θύματα, χωρίς τη γενναιότητα των οποίων, ο κόσμος θα ήταν χειρότερος.
