«Ο Θουκυδίδης, όπως ο ίδιος είχε προβλέψει, έγραψε την ιστορία όχι μόνο του Πελοποννησιακού Πολέμου, αλλά και την ιστορία των Ναπολεόντειων Πολέμων, του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και του Ψυχρού Πολέμου».
Η παρατήρηση του αμερικανού διπλωμάτη και καθηγητή Διεθνών Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο της Γενεύης Λούι Τζ. Χαλ αποτελεί μια εξαιρετική επισήμανση τόσο για την περίφημη διαχρονικότητα του αθηναίου ιστορικού όσο και για την πρόσληψή του από τους σύγχρονους αναγνώστες του.
Αντικείμενο μελέτης από τον βρετανό φιλόσοφο Τόμας Χομπς τον 17ο αιώνα, πρότυπο για τους πρώτους επαγγελματίες ιστορικούς του 19ου αιώνα, όπως ο Γερμανός Λέοπολντ φον Ράνκε, ως προς την απόδοση του «τι πραγματικά συνέβη», την έρευνα των πηγών, τη συλλογή τεκμηρίων και την αποστασιοποιημένη, αντικειμενική αφήγηση των πολιτικών και στρατιωτικών γεγονότων, κοινό ανάγνωσμα τόσο διαφορετικών μεταξύ τους προσωπικοτήτων όσο ο Ελευθέριος Βενιζέλος και ο Χένρι Κίσινγκερ, το έργο του χρησίμευσε ως εργαλείο ανάλυσης για κάθε σύγκρουση από τον Μεγάλο Πόλεμο ως τον Πόλεμο του Ιράκ.
Η επίκλησή του από τον πρωθυπουργό του Καναδά, Μαρκ Κάρνεϊ, στο Νταβός τον επανέφερε πανηγυρικά στο φως της δημοσιότητας των παγκόσμιων μέσων ενημέρωσης, αλλά η ζήτησή του προϋπάρχει, όπως δείχνει η πρόσφατη αγγλόφωνη αναθεωρημένη και επαυξημένη έκδοση του βιβλίου των Αθανάσιου Πλατιά, καθηγητή Στρατηγικής στο Πανεπιστήμιο Πειραιά, και Κωνσταντίνου Κολιόπουλου, καθηγητή του Παντείου Πανεπιστημίου, Thucydides on Strategy. Grand Strategies in the Peloponnesian War and Their Relevance Today (εκδ. Hurst, 2026).
Με φόντο τον Πελοποννησιακό Πόλεμο οι συγγραφείς εστιάζουν αφενός στην υψηλή στρατηγική της Αθήνας και της Σπάρτης, αφετέρου θέτουν σε προοπτική την ίδια την έννοια της στρατηγικής αντιπαραβάλλοντάς τη με τη θουκυδίδεια σύλληψή της.
Επισημαίνοντας στον πρόλογο ότι «αν και οι υλικές συνθήκες μπορεί να μεταβάλλονται, η λογική της σύγκρουσης μεταξύ οργανωμένων οντοτήτων παραμένει σταθερή ανά τους αιώνες», τεκμηριώνουν τη θέση ότι η σημερινή ανάγνωσή του παρέχει σαφείς δείκτες για τις «στρατηγικές επιλογές των μειζόνων παικτών της παγκόσμιας πολιτικής».
Ως αναλυτής ο Θουκυδίδης, σύμφωνα με τον Αθανάσιο Πλατιά και τον Κωνσταντίνο Κολιόπουλο, εκθέτει για πρώτη φορά στην ιστορία μια συνολική θεωρία υψηλής στρατηγικής, περιγράφει κομβικές έννοιές της κοινές ως τις μέρες μας, παρουσιάζει τον τρόπο με τον οποίο στρατηγικές διαμορφώνονται και εφαρμόζονται, με την όλη ποιότητα της επιχειρηματολογίας του να τον ανάγει σε εφάμιλλο των Σουν Τσου και Καρλ φον Κλάουζεβιτς.
Πλήθος ιστορικών παραδειγμάτων που υπογραμμίζουν τις θουκυδίδειες αρχές, από τον Αμερικανικό Εμφύλιο Πόλεμο ως την εισβολή της Σοβιετικής Ενωσης στο Αφγανιστάν, επιστρατεύονται προκειμένου να εξεικονίσουν τις συνδέσεις παρελθόντος και παρόντος.
Η γενικότερη πύκνωση της παρουσίας του Θουκυδίδη στον χώρο των διεθνών σχέσεων και των στρατηγικών σπουδών είναι αποτέλεσμα της επιστροφής της γεωπολιτικής, εμφανούς στη δεκαετή και πλέον απόπειρα της Ρωσίας να ακρωτηριάσει την Ουκρανία και στον αυξανόμενο κατά το ίδιο χρονικό διάστημα ανταγωνισμό ΗΠΑ – Κίνας.
Το αναπόφευκτο μιας σινοαμερικανικής σύγκρουσης, θεμελιωμένο στην ανεπαρκή κατά πολλούς μελετητές, αλλά άκρως δημοφιλή παρ’ όλα αυτά, ανάγνωση των αιτίων του Πελοποννησιακού Πολέμου τονίστηκε από τον αμερικανό πολιτικό επιστήμονα Γκρέιαμ Τ. Αλισον στο Destined for War ήδη από το 2017.
Εκτοτε, η διάσημη φράση του για την «παγίδα του Θουκυδίδη», τον υποτιθέμενα αναπότρεπτο φαύλο κύκλο καχυποψίας και εντάσεων που οδηγεί σε σύγκρουση μια ανερχόμενη με μια καθιερωμένη δύναμη, έχει καταστεί αντικείμενο ατέρμονων διενέξεων στους κύκλους διεθνολόγων και αμυντικών αναλυτών.
Διόλου τυχαίο το γεγονός ότι τον «ζωηρό διάλογο για τον Θουκυδίδη, το διακρατικό σύστημα της κλασικής Ελλάδας και τις πιθανές ιδέες που οι μελετητές θα μπορούσαν να αντλήσουν από αρχαία ελληνικά κείμενα περί στρατηγικής προκειμένου να τις εφαρμόσουν στις σημερινές σινοαμερικανικές σχέσεις» μεταξύ των μελών της κινεζικής κοινότητας των στρατηγικών σπουδών επιλέγει να τονίσει η εισαγωγή των Τανγκ Ζιαογιάνγκ και Βασίλειου Τρίγκα, καθηγητών στο Πανεπιστήμιο Τσινγκχούα του Πεκίνου, στην κινεζική έκδοση του Thucydides on Strategy η οποία κυκλοφόρησε το 2024.
Το φάντασμα του Θουκυδίδη, που δεν έπαψε ποτέ να πλανάται ανάμεσά μας, τώρα στοιχειώνει και τις δύο όχθες του Ειρηνικού.
