Τόνοι μελάνι έχουν χυθεί για τις επιπτώσεις που έχει στην ψυχική υγεία του ατόμου η σχέση του με τη μητέρα κατά την διάρκεια της παιδικής ηλικίας. Κάθε δυσλειτουργία, από το άγχος μέχρι τα χρόνια νοσήματα, αποδίδεται σε μια μητρική φιγούρα που χαρακτηρίζεται ως υπερπροστατευτική, απορριπτική ή κυριαρχική.
Μια νέα έρευνα όμως, από το Πανεπιστήμιο της Πενσυλβάνια (Penn State), η οποία δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Health Psychology, έρχεται να βάλει δυναμικά και τον πατέρα στην εξίσωση.
Σύμφωνα με δημοσίευμα των New York Times, η επιστημονική ομάδα, αφού παρακολούθησε 292 οικογένειες, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η συμπεριφορά του πατέρα κατά την διάρκεια της βρεφικής ηλικίας αποτελεί ισχυρό προγνωστικό παράγοντα για την καρδιακή και μεταβολική υγεία του παιδιού χρόνια αργότερα. Μια ανακάλυψη τόσο ριζοσπαστική που εντυπωσίασε και τους ίδιους τους ερευνητές που έκαναν τη μελέτη.
Ο Γκρεγκ Μίλερ, καθηγητής ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο Northwestern που μελετά πώς το στρες επηρεάζει την υγεία, δήλωσε ότι προηγούμενες μελέτες «δεν έχουν εξετάσει τους πατέρες σχεδόν καθόλου», επειδή οι ερευνητές συνήθως ζητούν μόνο από τον έναν γονέα να συνοδεύσει το παιδί για τις εξετάσεις, γενικά τη μητέρα.
Αυτό μας έφτασε σε μια μακροχρόνια παραδοχή στην ψυχολογία ότι «οι μητέρες είναι οι πιο καθοριστικές στη διαμόρφωση της ευημερίας των παιδιών», δήλωσε ο δρ Μίλερ, ο οποίος δεν συμμετείχε στη μελέτη. «Δεν γνωρίζουμε τι ρόλο παίζουν οι πατέρες επειδή δεν τους έχουμε μελετήσει».
Οι επιστήμονες εξέτασαν τις τριμερείς αλληλεπιδράσεις (μητέρα-πατέρας-βρέφος) όταν το παιδί ήταν 10 μηνών. Η ανάλυση επικεντρώθηκε στον τρόπο με τον οποίο οι γονείς συνεργάζονταν ή ανταγωνίζονταν μεταξύ τους.
Τα αποτελέσματα ήταν αποκαλυπτικά. Οι πατέρες που εμφάνιζαν έλλειψη προσοχής ή ανταγωνιστική διάθεση απέναντι στη μητέρα κατά τη διάρκεια του παιχνιδιού, είχαν παιδιά που στην ηλικία των 7 ετών παρουσίαζαν ανησυχητικούς δείκτες υγείας.
Συγκεκριμένα, βρέθηκαν αυξημένα επίπεδα της C-αντιδρώσας πρωτεΐνης (CRP) και της γλυκοζυλιωμένης αιμοσφαιρίνης (HbA1c) στο αίμα τους, δείκτες που συνδέονται άμεσα με τη χρόνια φλεγμονή, τον διαβήτη και τις καρδιαγγειακές παθήσεις στην ενήλικη ζωή.
Το ακόμη πιο εντυπωσιακό είναι ότι αντίθετα, η συμπεριφορά των μητέρων στις ίδιες αλληλεπιδράσεις δεν εμφάνισε καμία στατιστικά σημαντική συσχέτιση με αυτούς τους βιολογικούς δείκτες.
Η θεωρία της «πατρικής ευαλωτότητας»
Γιατί όμως ο ρόλος του πατέρα αποδεικνύεται τόσο καθοριστικός; Απαντώντας, οι ερευνητές εισάγουν στην συζήτηση την «θεωρία της πατρικής ευαλωτότητας». Σύμφωνα με αυτήν φαίνεται οι πατέρες παρουσιάζονται ως πιο ευαίσθητοι στις πιέσεις της γονεϊκής σχέσης.
Όταν η δυναμική μεταξύ των συζύγων διαταράσσεται, ο πατέρας είναι εκείνος που τείνει να αποσύρεται συναισθηματικά, μετατρέποντας τον εαυτό του σε «αγωγό» του σχεσιακού στρες που διαχέεται σε ολόκληρη την οικογένεια.
Επιπλέον, επειδή παραδοσιακά τα παιδιά περνούν περισσότερο χρόνο μόνο με τη μητέρα, η κοινή παρουσία και των δύο γονέων καθιστά το παιδί πιο ευάλωτο στις αντιδράσεις του πατέρα. Η αρνητική του στάση βιώνεται ως ένας ισχυρός αποσταθεροποιητικός παράγοντας.
Στις περιπτώσεις που η συμπεριφορά του πατέρα στις τριμερείς αλληλεπιδράσεις (μητέρα, πατέρας, παιδί) είναι αρνητική, είπε ένας από τους ερευνητές, ο δρ. Αλπ Αϊτουγλου, «τότε αρχίζουμε να βλέπουμε πώς αυτή η αρνητικότητα δυνητικά διαχέεται (bleeds over) στην οικογένεια και τελικά επηρεάζει την υγεία του παιδιού».
«Αυτό δεν σημαίνει ότι οι μητέρες δεν έχουν σημασία», διευκρινίζει η Χάνα Σράιερ, αναπληρώτρια καθηγήτρια στο πανεπιστήμιο Penn State. Υπογραμμίζει, όμως, ότι η θετική εμπλοκή του πατέρα λειτουργεί ως καταλύτης για την υγεία ολόκληρου του οικογενειακού συστήματος.
Το εύρημα αυτό επαναφέρει στο προσκήνιο την ανάγκη για ενίσχυση κάποιων πρωτοβουλιών και παροχών από την πλευρά της Κυβέρνησης και των θεσμών, όπως είναι τα προγράμματα πατρικής άδειας.
Όπως σημειώνουν οι ερευνητές, η απουσία του πατέρα από το σπίτι κατά τους πρώτους μήνες της ζωής του παιδιού αποτελεί «χαμένη ευκαιρία» για τη θωράκιση της υγείας της επόμενης γενιάς.
Χρειάζονται περισσότερες έρευνες
Παρά την αναστάτωση πουπροκάλεσε η έρευνα στην επιστημονική κοινότητα, ειδικοί όπως η Σάρα Σοπ Σάλιβαν, από το Ohio State University συνιστούν ψυχραιμία.
Η μελέτη είναι συσχετιστική και όχι αιτιακή, πράγμα που σημαίνει ότι δεν αποδεικνύει αιτιώδη συνάφεια (ότι δηλαδή η συμπεριφορά του πατέρα είναι οπωσδήποτε η αιτία των προβλημάτων υγείας).
Εξηγεί ότι μπορεί να εμπλέκονται κοινοί γενετικοί παράγοντες που προδιαθέτουν τόσο για στρεσογόνες σχέσεις όσο και για καρδιακά προβλήματα. Η γονεϊκή συμπεριφορά, λέει ο δρ. Μίλερ, είναι μόνο ένας από τους πολλούς παράγοντες που διαμορφώνουν την υγεία ενός ατόμου στην ενήλικη ζωή, παράλληλα με πράγματα όπως η διατροφή και η σωματική δραστηριότητα.
Οι γονείς, είπε, μπορούν «να διαμορφώσουν τον τρόπο με τον οποίο αλληλεπιδρούν με τον κοινωνικό κόσμο, τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζουμε τις προκλήσεις και το στρες».
Οι ερευνητές θα πρέπει να δουν αν τα αποτελέσματα μπορούν να αναπαραχθούν, είπε. «Είναι μια μελέτη, οπότε όλοι θέτουμε ερωτήματα, αλλά είναι σίγουρα μια δελεαστική ένδειξη», είπε.
