Έπειτα από ένα χρόνο, κατά τη διάρκεια του οποίου οι προσπάθειες για τη σύγκληση του Ανώτατου Συμβουλίου Συνεργασίας (ΑΣΣ) και τη συνάντηση κορυφής Μητσοτάκη- Ερντογάν «ναυάγησαν» επανειλημμένως, οι δύο πλευρές φαίνεται ότι βρίσκονται πολύ κοντά στον ορισμό της ημερομηνίας, με τις αναφορές από τις δύο πλευρές του Αιγαίου να υποδεικνύουν ότι ο Έλληνας πρωθυπουργός θα ταξιδέψει στην Άγκυρα εντός του πρώτου δεκαπενθημέρου του Φεβρουαρίου.
Οι τελικές συνεννοήσεις καταγράφηκαν μεταξύ των δύο υπουργών Εξωτερικών Γιώργου Γεραπετρίτη και Χακάν Φιντάν κατά τη διάρκεια της πρόσφατης τηλεφωνικής συνομιλίας τους, με τις αντιπροσωπείες πάντως να είναι φανερό ότι βρίσκονται σε συνεννόηση τις τελευταίες εβδομάδες προκειμένου αφενός να διευθετηθούν οι λεπτομέρειες, αφετέρου να καθορισθεί κατά το δυνατόν η ατζέντα τόσο της διμερούς συνάντησης όσο και του ΑΣΣ.
Ο κ. Φιντάν δήλωσε χθες κατά τη διάρκεια ευρείας συνέντευξης Τύπου που παραχώρησε παρουσία ξένων ανταποκριτών, ότι αναζητείται ημερομηνία, με βάση τα προγράμματα των δύο ηγετών, γεγονός που επιβεβαιώθηκε λίγα λεπτά αργότερα από τον κυβερνητικό εκπρόσωπο Παύλο Μαρινάκη. Χωρίς επί της ουσίας να έχει αλλάξει κάτι ραγδαία τους τελευταίους μήνες στις ελληνοτουρκικές σχέσεις, Αθήνα και Άγκυρα μεταδίδουν την εικόνα ότι ο διάλογος συνεχίζεται κανονικά, παρά μάλιστα τις δομικές μεταξύ τους διαφορές, που κατά τη διάρκεια του 2025 ήρθαν ξανά, σε διάφορες περιπτώσεις, στην επιφάνεια.
Ανάγκη σύγκλισης μεταξύ Αθήνας – Αγκυρας
Είναι προφανές ότι σε Ελλάδα και Τουρκία συνεκτιμάται πως στην τρέχουσα συγκυρία της απόλυτης ρευστότητας δεν υπάρχει καθόλου χώρος για επιστροφή στην εποχή της έντασης, εξ ου και κάθε κρίση που προέκυπτε τους τελευταίους μήνες αποκλιμακωνόταν δια των ενεργών διαύλων επικοινωνίας μεταξύ των κ. Γεραπετρίτη- Φιντάν. Στην εξίσωση πρέπει να προστεθεί και η εκπεφρασμένη θέση των Ηνωμένων Πολιτειών, ακόμα σε επίπεδο πρεσβευτών, περί της ανάγκης επίτευξης συγκλίσεων μεταξύ Αθήνας και Άγκυρας. Οι δύο χώρες, άλλωστε, ανεξαρτήτως των ευρύτερων εξελίξεων, συνεχίζουν να είναι οι δύο ισχυροί πυλώνες της νοτιοανατολικής πτέρυγας του ΝΑΤΟ.
Άλλωστε, Ελλάδα και Τουρκία έχουν σε αυτή την πολύπλοκη συγκυρία προτεραιότητες που πόρρω απέχουν από το κλίμα αντιπαράθεσης, το οποίο και επικράτησε στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο έως τους καταστροφικούς σεισμούς που χτύπησαν τη γείτονα τον Φεβρουάριο του 2023. Ο μεν κ. Μητσοτάκης είναι στραμμένος στο εσωτερικό ενόψει και των επερχόμενων εθνικών εκλογών, ενώ ο κ. Ερντογάν απασχολείται κατά κόρον με τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, έχει στοχοποιήσει το Ισραήλ, ενώ αναζητεί την έξωθεν καλή μαρτυρία προς την πλευρά την Ουάσινγκτον ώστε να επανέλθει απρόσκοπτα στο πρόγραμμα των F-35. Εξέλιξη, βεβαίως, που σχετίζεται περισσότερο με την κατοχή των S-400 και την εξάρτηση της Άγκυρας από τη ρωσική ενέργεια.
Ελληνοτουρκικός διάλογος
Η συνέχιση του ελληνοτουρκικού διαλόγου αποτελεί αφ’ εαυτής θετική εξέλιξη, καθώς κατά γενική ομολογία έχει αποδώσει θετικά αποτελέσματα στα αποκαλούμενα θέματα «χαμηλής πολιτικής», αλλά και σε έτερα όπως η διαχείριση των μεταναστευτικών ροών και η μείωση της έντασης πάνω από το Αιγαίο. Τίποτα, όμως, δεν προμηνύει ότι Αθήνα και Άγκυρα πρόκειται να προχωρήσουν σε εποικοδομητικές και κυρίως με απτά αποτελέσματα διαβουλεύσεις περί της οριοθέτησης Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνη και υφαλοκρηπίδας. Άλλωστε κάθε μία από τις ελληνικές πρωτοβουλίες λόγω των οποίων οι δύο πλευρές οδηγήθηκαν σε τριβή το περασμένο έτος βασίζεται ακριβώς στην παντελώς διαφορετική προσέγγιση επί τους ζητήματος των θαλασσίων ζωνών.
Η δημοσίευση του ελληνικού Θαλάσσιου Χωροταξικού Σχεδιασμού απαντήθηκε με την αντίστοιχη κατάθεση του τουρκικού χάρτη στην UNESCO, όπου η τουρκική υφαλοκρηπίδα διχοτομεί το Αιγαίο, ενώ απορρίπτεται μια από τις βασικές προβλέψεις του δικαίου της θάλασσας περί των κυριαρχικών δικαιωμάτων που διαθέτουν τα νησιά ανεξαρτήτως μεγέθους και πληθυσμού.
Το τουρκολιβυκό μνημόνιο
Ταυτοχρόνως, το τουρκολιβυκό μνημόνιο παραμένει στο τραπέζι, με την Άγκυρα να εξεγείρεται μετά την εκδήλωση του αμερικανικού ενδιαφέροντος για έρευνες στα νότια της Κρήτης και τελικά την κατάθεση προσφοράς της Chevron, σε περιοχές μέρος των οποίων συμπεριλαμβάνεται παρανόμως στο σύμφωνο της Τουρκίας με τη μεταβατική κυβέρνηση της Τρίπολης.
Οι γκρίζες ζώνες
Παραλλήλως, ενεργή παραμένει η τουρκική θεωρία για τις «γκρίζες ζώνες», όπως αποδείχθηκε μετά τη χωροθέτηση του θαλάσσιου πάρκου στις νότιες Κυκλάδες, με την Άγκυρα να κάνει λόγο για περιοχές των οποίων αμφισβητείται η κυριαρχία τους. Η εν λόγω αναφορά επικεντρώνεται στο σύμπλεγμα των Λεβίθων- Κινάρου, το οποίο η Τουρκία έχει συμπεριλάβει στις «γκρίζες ζώνες».
Το πρόβλημα του Αιγαίου
Εξ όλων αυτών προκαλείται εντύπωση από τις χθεσινές αναφορές του Χακάν Φιντάν ότι μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας μένει να γίνει «μόνο ένα βήμα, δηλαδή, να έρθουμε και να κάτσουμε με μια πρόθεση, με μια βούληση, για να λύσουμε τα υφιστάμενα προβλήματα και να μην σηκωθούμε από το τραπέζι μέχρι να λυθεί το πρόβλημα. Και αυτό είναι πρωτίστως η επίλυση του προβλήματος του Αιγαίου». Ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών έκανε λόγο, επίσης, σε σειρά διαφορών στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο, αναφερόμενος ακόμα σε «θέμα χωρικών υδάτων», το οποίο φυσικά η Αθήνα δεν αναγνωρίζει.
Η αντεστραμμένη πυραμίδα
Υπενθυμίζεται, τέλος, ότι η διαδικασία της αντεστραμμένης πυραμίδας που ακολούθησαν Αθήνα και Άγκυρα, με τον διάλογο για τις μείζονες νομικές- διπλωματικές διαφορές να αναβιβάζεται στο επίπεδο των υπουργών Εξωτερικών και την παράλληλη περιθωριοποίηση των διερευνητικών επαφών, δεν έφερε τα επιθυμητά αποτελέσματα. Οι κ. Γεραπετρίτης και Φιντάν είχαν καταλήξει από κοινού σε αυτό το συμπέρασμα κατά τη διάρκεια των κοινών δηλώσεων τους τον Νοέμβριο του 2023 στην Αθήνα.
Άρα σε περίπτωση που αναζητείται πρόοδος επί της ουσίας τότε οι δύο πλευρές ίσως θα πρέπει να αναζητήσουν διαφορετικούς οδούς. Μια επαναφορά στις διερευνητικές επαφές κατά πάσα πιθανότητα δεν θα καταλήξει στο ευκταίο αποτέλεσμα παρά μόνο θα λειτουργήσει ως ένα διαρκές φόρουμ όπου κυρίως καταγράφονται οι εκ διαμέτρου αντίθετες θέσεις Ελλάδας και Τουρκίας.
