Αρχίζω από εκεί που σταμάτησα την περασμένη Κυριακή, αντιγράφοντας για δεύτερη φορά την αυτοσύσταση του Καβάφη ακέραιη, όπως τη διέσωσε ο Λεχωνίτης στα «Καβαφικά Αυτοσχόλιά» του: «Εγώ είμαι ποιητής του γήρατος∙ τα ζωηρότερα γεγονότα δεν μοι εμπνέουν αμέσως. Χρειάζεται πρώτα να περάσει καιρός. Κατόπιν τα ενθυμούμαι και εμπνέομαι». Για την πιθανή παρεξήγηση της πρώτης φράσης, μίλησα ήδη την άλλη φορά. Απομένουν οι τρεις επόμενες φράσεις, που συνήθως παραλείπονται. Εχουν κι αυτές τα προβλήματά τους: το ένα προκύπτει από την έκφραση «ζωηρότερα γεγονότα», τα οποία φαντάζομαι πως υπονοούν συγκεκριμένες αφορμές των καβαφικών ποιημάτων.
Για γεγονότα, λοιπόν, πρόκειται και μάλιστα ζωηρότερα από τα τρέχοντα, που συχνά περνούν απαρατήρητα και παραμένουν διά παντός ασχολίαστα. Που πάει να πει: πως πραγματικές (έστω με την ευρύτερη σημασία της λέξης) θα πρέπει να θεωρούνται οι αναφορές των καβαφικών ποιημάτων, όχι πάντως εκ του μηδενός επινοημένες. Και ίσως εδώ φωλιάζει ο ιδιόμορφος ρεαλισμός της καβαφικής ποίησης. Η δεύτερη παρατήρηση έχει να κάνει με το φορτίο έμπνευσης που διαθέτουν τα ζωηρότερα αυτά γεγονότα. Εμπνευση, η οποία θέλει τον καιρό της και τον τόπο της, για να λειτουργήσει, μέσω της ενθύμησης.
Και οι δύο αυτές κρίσιμες λέξεις δηλώνονται στην αυτοσύσταση ρηματικά: η έμπνευση δύο φορές («εμπνεύουν –εμπνέομαι»), η ενθύμηση («ενθυμούμαι») μία. Εντυπωσιακή ακριβολογία, που συνάδει με το ομολογημένο (ισότιμο σχεδόν προς την ποίηση) ενδιαφέρον του ποιητή για την ιστορία, η οποία δίνει προοπτικό κύρος στη σκηνοθεσία όσων ποιημάτων τα επονόμασε ο ίδιος «ιστορικά».
Προχωρώ στον επίμαχο τίτλο του προκείμενου μονοτονικού, όπου οι νέοι και οι γέροι συντάσσονται ως ομόλογα υποκείμενα της καβαφικής ποίησης. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι οι καβαφικοί νέοι υπερτερούν αριθμητικά έναντι των καβαφικών γερόντων που μάλλον σπανίζουν, αν μάλιστα περιοριστούμε στα δύο ποιήματα του Κανόνα, που προβάλλουν στον τίτλο τους τη σημαίνουσα λέξη. Το πρωιμότερο (χρονολογημένο στην τετραετία 1894-1997) επιγράφεται «Ενας γέρος». Το άλλο, υπό τον τίτλο «Η ψυχές των γερόντων», εξελίσσεται μεταξύ 1898 και 1901.
Παρά ταύτα νέοι και ώριμοι άντρες, που συγκλίνουν προς το γήρας, συμβάλλονται συχνά στην καβαφική ποίηση, με την ομολογημένη μέθοδο της (όψιμης αλλά επίμονης) εμπνέουσας ενθύμησης. Σ’ αυτήν εξάλλου τη βάση στηρίζεται ένα βιβλιάριο των ογδόντα σελίδων, που είδε το φως της δημοσιότητας το 1984 από τις εκδόσεις ΘΕΜΕΛΙΟ με τον κεφαλαιογράμματο τίτλο Ο ΚΑΒΑΦΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΟΙ.
Στην πραγματικότητα πρόκειται για την αποτύπωση μιας ένθερμης συνομιλίας επτά φοιτητών (μεταξύ τους και με την αφεντιά μου), που έλαβε χώρα στις 21 Μαΐου 1983 σε αίθουσα της Φιλοσοφικής Σχολής Θεσσαλονίκης, η οποία ηχογραφήθηκε για τη ραδιοφωνική εκπομπή του Τρίτου Προγράμματος της ΕΡΤ «Ελληνική Ποίηση –Τα κείμενα και η ερμηνεία τους» και μεταδόθηκε ζωντανή, προκαλώντας ευνοϊκά σχόλια στον ημερήσιο και τον περιοδικό Τύπο. Με την πείρα και τον καημό δασκάλου, που πέρασε κάπου σαράντα χρόνια ζωής με μαθητές και μαθήματα (μαθητεύοντας συνάμα ο ίδιος), βρίσκω τη συγκεκριμένη αυτή συνομιλία αλησμόνητη. Δεν έγινε δίχως κάποια ετοιμασία.
Ωρίμασε σε σεμινάριο για τον μυθολογικό Καβάφη, με αφορμή τη συμπλήρωση πενήντα χρόνων από τον θάνατο του ποιητή. Καθένας από τους επτά επί πτυχίω φοιτητές διάλεξε και ετοίμασε το μερίδιο της δουλειάς του με δική του ευθύνη. Οταν βρεθήκαμε μαζί την ημέρα της ηχογράφησης, δεν ήξερε ο ένας την εισήγηση του άλλου, εκτός από τον τίτλο της. Τα υπόλοιπα ταίριαξαν μόνα τους, σχεδόν συνωμοτικά. Για να μη μιλώ στον αέρα, σημειώνω τα ονόματα των επτά σπουδαστών και τον τίτλο της αντίστοιχης εισήγησης του καθενός.
Προηγήθηκε ο Α. Χαραλαμπίδης, με θέμα «Στατιστικά δεδομένα και ορολογία». Μεσολάβησε η Λ. Ζουγρού μιλώντας για τις «Κατηγορίες των καβαφικών νέων». Ακολούθησε η Τ. Κεπαπτσόγλου επιμένοντας στους «Επικήδειους και επιτύμβιους νέους». Με τη σειρά του ο Β. Ι. Αναστασιάδης εντόπισε και σχολίασε «Το ζεύγος νέος-γέρος στην ποίηση του Καβάφη», στο οποίο, για ευνόητους λόγους, θα επανέλθω. Η Ν. Πεπονή επικεντρώθηκε στους «Νέους της καβαφικής μνήμης». Η Κ. Ιεροδιακόνου στους «Καλλιτεχνικούς και μνημειακούς νέους στον Καβάφη». Και η Ε. Γκόνη στο «Καβαφικό έργο και την καβαφική βιβλιογραφία». Η συνομιλία έκλεισε με διάλογο για τον «Ερωτικό Καβάφη».
Το σίριαλ συνεχίζεται και για λόγους λογικής αυτοσυντήρησης. Καθώς ο πολιτικός παραλογισμός τείνει να γίνει στις μέρες μας εκβιαστικό καθεστώς.
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ
