Με τη σπανιότατη ταινία του Χουάν Αντόνιο Μπαρδέμ «Μηχανικά πιάνα» (Ισπανία, 1965) αρχίζει σήμερα Πέμπτη 6 Μαρτίου το κινηματογραφικό αφιέρωμα της Ταινιοθήκης της Ελλάδος στη Μελίνα Μερκούρη, μια φιλότιμη προσπάθεια μέσω της οποίας ο θεσμός τιμά τα 20 χρόνια από τον θάνατό της. Λίγο αργότερα, στις 21.00, η Μαρία Κομνηνού (γενική γραμματέας ΔΣ, Ταινιοθήκη της Ελλάδος, καθηγήτρια, Πανεπιστήμιο Αθηνών), ο Σπύρος Αρσένης, ερευνητής συν-συγγραφέας του βιβλίου «Μελίνα – Μια σταρ στην Αμερική» (εκδ. Πατάκη) και οι δημοσιογράφοι Ριχάρδος Σωμερίτης, Παύλος Τσίμας και Αρης Σκιαδόπουλος θα συμμετάσχουν στη συζήτηση στρογγυλής τραπέζης «Μελίνα: ο πολιτισμός στην πρώτη σελίδα» που θα γίνει σε συνεργασία με το Μορφωτικό Ιδρυμα της ΕΣΗΕΑ (συντονίστρια η δημοσιογράφος Μαρλένα Πολιτοπούλου). Μια δεύτερη συζήτηση θα ακολουθήσει το Σάββατο 8 Μαρτίου στις 20.00 με τίτλο «Η Γαλλία της Μελίνας» και ομιλητές τον δημοσιογράφο Αρη Δαβαράκη, τον σκηνοθέτη Ροβήρο Μανθούλη και τον αδελφό της Μελίνας Μερκούρη Σπύρο Μερκούρη, μέλος του ΔΣ του Ιδρύματος Μελίνα Μερκούρη. Συντονιστής αυτή τη φορά θα είναι ο δημοσιογράφος Γιώργος Αρχιμανδρίτης, συν-συγγραφέας του βιβλίου «Μελίνα – Μια σταρ στην Αμερική» (εκδ. Πατάκη).
Η Μελίνα Μερκούρη δεν έπαιξε σε πολλές ταινίες. Από το 1955, που έκανε την πρώτη κινηματογραφική εμφάνισή της στη «Στέλλα» του Μιχάλη Κακογιάννη, μέχρι το 1981, που έδωσε τη φωνή της στο ντοκιμαντέρ του Βαγγέλη Δημητρίου «Γυναίκες στην εξουσία», οι τίτλοι των ταινιών της είναι μόλις 20. Το αφιέρωμα δεν περιλαμβάνει μόνον εμβληματικές ταινίες της αλλά και λιγότερο γνωστές όπως η «Βασίλισσα του Σικάγου» του Νόρμαν Τζούισον. Βέβαια θα είχε ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον αν στη θέση των πολύ γνωστών, όπως το χιλιοπαιγμένο «Ποτέ την Κυριακή», υπήρχαν κάποιες εντελώς άγνωστες, όπως η «Ωρα της μεγάλης κρίσεως» (1961) του Βιτόριο Ντε Σίκα, ο «Νόμος» (1958) του συντρόφου της Ζυλ Ντασσέν ή ο «Βαρώνος και η Τσιγγάνα» (1958) του Τζόζεφ Λόουζι.
Ο «Χριστός ξανασταυρώνεται» («Celui qui doit mourir», 1957) είναι η παλαιότερη από τις ταινίες της Μελίνας Μερκούρη που θα παιχτούν στο αφιέρωμα και η πρώτη κινηματογραφική συνεργασία της με τον Ζυλ Ντασσέν. Στο χωριό Λυκόβρυση της Κρήτης τη Μεγάλη Εβδομάδα και ενώ γίνεται η παραδοσιακή αναπαράσταση των Παθών, οι κάτοικοι αποφασίζουν να στηρίξουν μια ομάδα κυνηγημένων σε αντίθεση με τους προύχοντες του χωριού και την Εκκλησία που θέλουν να προασπίσουν τα κεκτημένα τους. Ελεύθερη διασκευή του μυθιστορήματος του Νίκου Καζαντζάκη, περιέχει μια από τις πιο σημαντικές ερμηνείες της Μερκούρη, στον ρόλο της πόρνης του χωριού που υποδύεται τη Μαρία Μαγδαληνή, και του Ζαν Σερβέ στον ρόλο του δειλού βοσκού που «μπαίνει στο πετσί» του Ιησού.
Tα λόγια περιττά για το «Ποτέ την Κυριακή» («Never on Sunday», 1960), τρίτη ταινία της Μερκούρη με σκηνοθέτη τον Ντασσέν (μεσολάβησε ο «Νόμος»). Ο ίδιος ο σκηνοθέτης υποδύεται έναν αμερικανό «ερασιτέχνη φιλόσοφο», γοητευμένο από τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό, ο οποίος περιπλανώμενος εν Ελλάδι, γνωρίζει την Ιλια (Μερκούρη), μια πόρνη που έχει την αξιοπρέπεια να διαλέγει η ίδια τους πελάτες της. Ο Πειραιάς γίνεται ένα από τα πιο «in» μέρη του κόσμου, η Μερκούρη διεκδικεί το Οσκαρ α’ ρόλου (η μοναδική Ελληνίδα που έχει προταθεί σε αυτή την κατηγορία) και το ομότιτλο τραγούδι του Μάνου Χατζιδάκι κερδίζει στην κατηγορία καλύτερου τραγουδιού.
Η καλύτερη ταινία των Ντασσέν – Μερκούρη όμως είναι στην τέταρτη συνεργασία τους, τη «Φαίδρα» («Phaedra», 1962, 117′), ελεύθερη διασκευή του ευριπίδειου μύθου της Φαίδρας και του Ιππολύτου που τοποθετείται στον χώρο των ελλήνων εφοπλιστών στην αυγή της δεκαετίας του 1960. Συμπρωταγωνιστούν οι Αντονι Πέρκινς και Ραφ Βαλόνε. Ο ρόλος της Μερκούρη είναι πολύ μικρός στους «Νικητές» («The victors», 1963) αλλά το φιλμ του παραγωγού Καρλ Φόρμαν ανήκει στα σημαντικότερα αντιπολεμικά έπη στην ιστορία του σινεμά. Με φόντο τις ημέρες του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, η ταινία καταγράφει την πορεία ενός συντάγματος του αμερικανικού πεζικού στρατού από τη Σικελία ως τη Γερμανία με τις παρεμβολές βινιετών με αποσπάσματα αρχειακού υλικού.
Με το πρωτογενές υλικό του μυθιστορήματος της Μαργκερίτ Ντιράς και με φόντο ένα ηλιόλουστο χωριό της Ισπανίας, το «10.30 καλοκαίρι βράδυ» («10.30 p.m. summer», 1966), επίσης του Ντασσέν, φιλοδοξεί τον συνδυασμό του κλασικού ερωτικού δράματος –η αλκοολική σύζυγος (Μελίνα Μερκούρη), ο νάρκισσος σύζυγος (Πίτερ Φιντς) και η ερωμένη (Ρόμι Σνάιντερ) –με το αστυνομικό μυστήριο (ένας φόνος) και την πολιτική αλληγορία (το χωριό είναι στρατοκρατούμενο). Το αποτέλεσμα είναι ενδιαφέρον αλλά και αμήχανο.
Η «βασίλισσα του Σικάγου» («Gaily, Gaily», ΗΠΑ, 1969) του Ν. Τζούισον είναι μια ανάλαφρη κομεντί βασισμένη στο ομότιτλο βιβλίο του Μπεν Χεκτ στην οποία η Μερκούρη υποδύεται τη διευθύντρια ενός οίκου ανοχής που θα γίνει ο φύλακας-άγγελος ενός νεαρού επαρχιώτη (Μπο Μπρίτζες). Πειραματικό μεν αλλά αξιόλογο, το ντοκιμαντέρ «Η δοκιμή» (1974) του Ζ. Ντασσέν είναι ένας φόρος τιμής στην τραγική εξέγερση των φοιτητών του Πολυτεχνείου ειπωμένος μέσα από μια ελεύθερη θεατρική αναπαράσταση εμπλουτισμένη από μαρτυρίες προσωπικοτήτων. Συμπαραγωγός ήταν η Μερκούρη η οποία εμφανίζεται μαζί με τον Μίκη Θεοδωράκη, τον Στάθη Γιαλελή, τον Γιάννη Μαρκόπουλο, τον Λόρενς Ολίβιε, τον Μαξιμίλιαν Σελ και άλλους. Το μουσικό σκορ συνυπογράφουν οι Θεοδωράκης – Μαρκόπουλος.
Στην «Κραυγή γυναικών» («A Dream of Passion», 1978) η Μερκούρη είναι μια εκσυγχρονισμένη Μήδεια, σε σενάριο Μίνωος Βολανάκη. Αξίζει να θυμηθούμε απόσπασμα του κειμένου της πρώην διευθύντριας της Ταινιοθήκης της Ελλάδος ΑγλαΐαςΜητροπούλου, στο βιβλίο της «Ελληνικός Κινηματογράφος»: «Το 1977, ο Ντασσέν υποκύπτει στη φοβερή πρόκληση της Μήδειας. Για τον Ντασσέν, υπάρχει ένα ακόμη κίνητρο, μια αμερικανική εκδοχή της Μήδειας, σε ελληνικό έδαφος, εμπνευσμένη από το πρόσφατο γεγονός μιας Αμερικανίδας που σκότωσε τα παιδιά της στη Γλυφάδα, για να εκδικηθεί τον άντρα της που την εγκατέλειψε. Αυτές τις δυο πηγές ενώνει ο σκηνοθέτης, με το εύρημα της ηθοποιού (Μελίνα Μερκούρη) που θέλοντας να ενσαρκώσει τη Μήδεια στο θέατρο έρχεται σε επαφή με την αμερικανίδα υπόδικο (Ελεν Μπέρστιν), περνώντας σε μια παράξενη σχέση αλληλεπίδρασης και αλληλοοικτιρμού».
Βασισμένο σε πραγματικά γεγονότα το «Lilly’s Story» αναφέρεται στην προετοιμασία μιας ταινίας που δεν γυρίστηκε ποτέ: στις αρχές της δεκαετίας του 1970 οι Μελίνα Μερκούρη και Ροβήρος Μανθούλης είχαν την ιδέα να γυρίσουν μια ταινία για την Ελλάδα την εποχή της δικτατορίας, σχέδιο το οποίο τελικά δεν πραγματοποιήθηκε ποτέ. Ο Μανθούλης επανήλθε 30 χρόνια αργότερα με την ίδια ιδέα, τοποθέτησε την ιστορία στην ίδια εποχή (αρχές της δεκαετίας του 1970) με ήρωες τα ίδια πρόσωπα, τους αυτοεξόριστους Ελληνες στο Παρίσι.
Πρόγραμμα ταινιών
ΠΕΜΠΤΗ 6 ΜΑΡΤΙΟΥ: 19.00 – «Μηχανικά πιάνα»
ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 7 ΜΑΡΤΙΟΥ: 20.00 – «Η βασίλισσα του Σικάγου», 22.00 – «Στις 10.30 καλοκαίρι βράδυ»
ΣΑΒΒΑΤΟ 8 ΜΑΡΤΙΟΥ: 21.30 – «Ο Χριστός ξανασταυρώνεται»
ΚΥΡΙΑΚΗ 9 ΜΑΡΤΙΟΥ: 20.00 – «Ποτέ την Κυριακή», 21.45 «Φαίδρα»
ΔΕΥΤΕΡΑ 10 ΜΑΡΤΙΟΥ: 22.00 – «Η δοκιμή»
ΤΡΙΤΗ 11 ΜΑΡΤΙΟΥ: 19.00 – «Κραυγή γυναικών», 21.00 – «Οι νικητές»
ΤΕΤΑΡΤΗ 12 ΜΑΡΤΙΟΥ: 20.00 – «Μηχανικά πιάνα», 21.45 – «Η ιστορία της Λίλυ»
Ολες οι ταινίες θα προβληθούν με ελληνικούς υποτίτλους εκτός από την ταινία «Οι νικητές», στην οποία η είσοδος είναι ελεύθερη.
Τιμές εισόδου: 5 ευρώ ανά προβολή, 20 ευρώ κάρτα διαρκείας, 10 μειωμένη κάρτα διαρκείας (φοιτητές, μαθητές, άνεργοι, άνω των 65, νέοι 18 ως 26 ετών, Ατομα με Αναπηρία [ΑμεΑ], δάσκαλοι-καθηγητές, ατέλειες).
Δημοσιεύτηκε στο Helios Plus στις 6 Μαρτίου 2014
HeliosPlus
