6+1 λόγοι να μην εμπιστευόμαστε τα Οσκαρ

Η αλήθεια είναι ότι Οσκαρ, πάνω από όλα, σημαίνει διασκέδαση. Ποιοι ήταν στην αίθουσα, τι φορούσαν, με ποιους μίλησαν, τι είπαν, πόσο φλυάρησαν, τέτοια πράγματα. Θεωρούνται βέβαια τα σημαντικότερα βραβεία της σόουμπιζ αλλά ας είμαστε ειλικρινείς: αυτό που στην πραγματικότητα βλέπουμε στις τελετές είναι τους καλλιτέχνες του Χόλιγουντ (και όχι μόνον) να νιώθουν καλά με τον εαυτό τους και να χαϊδεύουν ο ένας τις πλάτες του άλλου. Είναι μέρος του παιχνιδιού. Εστω και αν καμιά φορά το παιχνίδι χωλαίνει, οπότε βγαίνουν στην επιφάνεια ατέλειές του. Και εκείνες, συνήθως, αφορούν τα ίδια τα βραβεία.

Οταν τον Μάρτιο του 2008 ο Μάρτιν Σκορσέζε παραλάμβανε το Οσκαρ σκηνοθεσίας για τον «Πληροφοριοδότη», το πρώτο πράγμα που είπε ήταν «μήπως θα έπρεπε να τσεκάρετε ξανά τον φάκελο;». Είχε κάθε λόγο. Η Αμερικανική Ακαδημία Κινηματογράφου σνόμπαρε τον Σκορσέζε επί δεκαετίες αφού ο ίδιος άνθρωπος ήταν υποψήφιος για ταινίες όπως το «Οργισμένο είδωλο» και τα «Καλά παιδιά» χωρίς ποτέ να κερδίσει. Εν τέλει το πήρε αλλά για τη… λάθος ταινία. Το ριμέικ της αστυνομικής περιπέτειας «Σατανικές υποθέσεις», παραγωγής Χονγκ Κονγκ, δεν είναι ακριβώς η ταινία για την οποία θα τον θυμόμαστε. Το ίδιο σκηνικό έχει συμβεί με πολλούς καλλιτέχνες που πήραν με καθυστέρηση το βραβείο για δουλειές λιγότερο σημαντικές από παλαιότερές τους. Οι ηθοποιοί Χένρι Φόντα για το «Στη χρυσή λίμνη» και Πολ Νιούμαν για το «Χρώμα του χρήματος» είναι δυο χαρακτηριστικές περιπτώσεις.

2. Τους ξέχασαν

Και πάλι όμως, ο Μάρτιν Σκορσέζε υπήρξε τυχερός γιατί τελικά πήρε το βραβείο και από τότε έχει προταθεί κι άλλες φορές, όπως για το «Hugo» πριν από δυο χρόνια και εφέτος για τον «Λύκο της Wall Street». Αν κάτσουμε όμως να σκεφτούμε ποιοι σκηνοθέτες και ηθοποιοί δεν έχουν πάρει ποτέ Οσκαρ και ούτε πρόκειται, γιατί δεν βρίσκονται πια στη ζωή, θα εκπλαγούμε. Τσάρλι Τσάπλιν, Ορσον Γουέλς, Χάουαρντ Χοκς. Σκηνοθέτες που μνημονεύονται για το στίγμα τους δεν βραβεύθηκαν ποτέ. Για να μην αναφερθεί κανείς στον Αλφρεντ Χίτσκοκ που υπήρξε πέντε φορές υποψήφιος ως σκηνοθέτης και δεν το πήρε ποτέ.

Μια από τις εννέα ταινίες που εφέτος προτάθηκαν για το Οσκαρ καλύτερης ταινίας είναι το «Gravity» του Αλφόνσο Κουαρόν, του δεύτερου μόλις μεξικανού σκηνοθέτη που έχει προταθεί για το Οσκαρ σκηνοθεσίας (ο πρώτος ήταν ο Αλεχάντρο Γκονζάλεθ Ινιαρίτου για τη «Βαβέλ»). Αν το «Gravity» όντως κερδίσει το Οσκαρ θα κάνει τομή στα βραβεία γιατί θα είναι η πρώτη ταινία επιστημονικής φαντασίας που κερδίζει ποτέ σε αυτή την κατηγορία. Για κάποιον λόγο οι ταινίες αυτού του κινηματογραφικού είδους περιορίζονται στα «τεχνικά» βραβεία, κάτι που σημαίνει ότι το σενάριο, η σκηνοθεσία και οι ερμηνείες τους θεωρούνται υποδεέστερες. Γι’ αυτό και το μνημειώδες «2011: Η Οδύσσεια του Διαστήματος» του Στάνλεϊ Κιούμπρικ έχασε το Οσκαρ καλύτερης ταινίας από το μιούζικαλ «Ολιβερ!» του Κάρολ Ριντ το οποίο σήμερα ελάχιστος κόσμος θυμάται.

Αν ο Στιβ Μακ Κουίν κερδίσει εφέτος το Οσκαρ σκηνοθεσίας για το «12 χρόνια σκλάβος» θα είναι ο πρώτος μαύρος σκηνοθέτης που κερδίζει σε αυτή την κατηγορία. Ο πρώτος στα 86 χρόνια του θεσμού! Στην 86χρονη ιστορία των Οσκαρ μόνον 12 μαύροι ηθοποιοί έχουν πάρει το επίχρυσο αγαλματάκι σε κατηγορία ρόλου και από αυτούς μόνον ένας, ο Ντενζέλ Γουόσινγκτον το έχει πάρει δυο φορές. Βεβαίως τα τελευταία χρόνια ο ρατσισμός έχει μειωθεί αισθητά. Είναι χαρακτηριστικό ότι από το 2001 ως σήμερα έχουν πάρει οκτώ μαύροι ηθοποιοί το Οσκαρ, δηλαδή τρεις περισσότεροι από όσους το πήραν από το 1929 ως το 2000 που είναι μόνον 5!

Η Χάτι Μακ Ντάνιελ, β’ ρόλου, 1939 για το «Οσα παίρνει ο άνεμος» (η Μακ Ντάνιελ ήταν επίσης ο πρώτος μαύρος άνθρωπος που κλήθηκε σε τελετή απονομής Οσκαρ όχι ως υπηρέτης αλλά ως θαμώνας), ο Σίντνεϊ Πουατιέ α’ ρόλου 1963 για το «Κάτω από το βλέμμα του Θεού», ο Λου Γκόσετ Τζούνιορ β’ ρόλου 1982 για το «Ιπτάμενος και τζέντλεμαν», η Γούπι Γκόλντμπεργκ β’ ρόλου 1990 για τον «Αόρατο εραστή», ο Γουόσινγκτον β’ ρόλου 1989 για το «Γκλόρι, ο δρόμος για τη δόξα» και α’ ρόλου 2001 για την «Ημέρα εκπαίδευσης», η Χάλι Μπέρι α’ γυναικείου 2001 για τον «Χορό των τεράτων», ο Μόργκαν Φρίμαν, β’ ρόλου 2004 για το «Million Dollar Baby», ο Τζέιμι Φοξ α’ ρόλου 2004 για το «Ray», ο Φόρεστ Γουίτακερ α’ ρόλου 2007 για τον «Τελευταίο βασιλιά της Σκωτίας», η Τζένιφερ Χάντσον β’ ρόλου 2007 για το «Dreamgirls», η Μο’ Νικ β’ ρόλου 2010 για το «Precious» και η Οκτάβια Σπένσερ β’ ρόλου 2012 για τις «Υπηρέτριες».

Από το 2010 οι ταινίες που είναι υποψήφιες για το Οσκαρ καλύτερης ταινίας αυξήθηκαν από πέντε σε δέκα ή εννέα. Οπως και πέρσι, οι ταινίες που εφέτος διεκδικούν το Οσκαρ καλύτερης ταινίας είναι εννέα και αυτό επειδή σύμφωνα με έναν ακόμη πιο πρόσφατο κανονισμό οι υποψηφιότητες σε αυτή την κατηγορία μπορούν να κυμαίνονται από 5 ως 10, αρκεί να ξεπερνούν το 5% των ψήφων. «Η αύξηση οφείλεται σε μια προσπάθεια της Ακαδημίας να διευρύνει την πίτα των βραβείων δίνοντας την ευκαιρία αναγνώρισης και βράβευσης σε περισσότερες από πέντε ταινίες» είχε πει στο «Βήμα» πριν από μερικά χρόνια ο τότε πρόεδρος της Αμερικανικής Ακαδημίας Κινηματογράφου, ελληνικής καταγωγής Σιντ Γκάνις. Ωστόσο, η απόφαση αυτή ορισμένες φορές επιφυλάσσει εκπλήξεις, όπως συνέβη πέρσι. Ο Μπεν Αφλεκ, σκηνοθέτης της «Επιχείρηση: Argo» που απέσπασε το Οσκαρ καλύτερης ταινίας, δεν ήταν καν στην πεντάδα των υποψήφιων σκηνοθετών. Και εφέτος οι σκηνοθέτες τεσσάρων ταινιών που διεκδικούν το Οσκαρ καλύτερης ταινίας («Captain Phillips», «Dallas Buyers Club», «Δικός της» και «Philomena») είναι άφαντοι.

Για να υπάρχει η κατηγορία του Οσκαρ καλύτερης ξενόγλωσσης σημαίνει ότι το Οσκαρ καλύτερης ταινίας αφορά τις αγγλόφωνες. Αρα ο διαχωρισμός ανάμεσα στις δυο κατηγορίες υποτίθεται ότι είναι η γλώσσα. Ωστόσο, στην κατηγορία της καλύτερης ταινίας έχουν κατά καιρούς υπάρξει μη αγγλόφωνες ταινίες. «Ο Τίγρης και Δράκος», «Ιl postino», «Η ζωή είναι ωραία», «Κραυγές και ψίθυροι», «Ζ». Το 2006 τα «Γράμματα από την Ιβο Τζίμα», γυρισμένα στα ιαπωνικά και η «Βαβέλ» σε τέσσερις διαφορετικές γλώσσες, συμπεριλαμβανομένης της αγγλικής, ήταν υποψήφια για το Οσκαρ καλύτερης και όχι ξενόγλωσσης ταινίας. Από την άλλη πλευρά, ταινίες όπως ο «Τελευταίος αυτοκράτορας», «Νονός 2» και «Slumdog millionaire» των οποίων ένα μεγάλο μέρος είναι υποτιτλισμένο, εμφανίζονται στην κατηγορία της καλύτερης ταινίας. Αρα ποια είναι τελικά η διαφορά ανάμεσα στις δύο κατηγορίες; Μήπως η Ακαδημία θα έπρεπε να εξετάσει τα κριτήρια της κατηγορίας αυτής;

Εν όψει των βραβείων Οσκαρ τα στούντιο ή άλλες «σκοτεινές δυνάμεις» που βρίσκονται πίσω από τις υποψήφιες ταινίες, μονομαχούν μέχρι τελικής πτώσης όχι μόνον για την προώθηση των προϊόντων τους αλλά και για τη δυσφήμηση των ανταγωνιστών τους. Κατά καιρούς πολλά περίεργα περιστατικά έχουν συμβεί πριν από τα Οσκαρ. Για παράδειγμα, έναν μήνα πριν από την τελική προθεσμία της ψηφοφορίας των Οσκαρ για το 2002 και ενώ η ταινία του Ρόμαν Πολάνσκι «Ο πιανίστας» ήταν υποψήφια για επτά, η εφημερίδα «L.A. Times» δημοσίευσε άρθρο της Σαμάνθα Γκάιμερ που στα 13 της φέρεται ότι είχε πέσει θύμα αποπλάνησης του Πολάνσκι –η υπόθεση για την οποία δεν του επιτρέπεται η είσοδος στην Αμερική. Η παντρεμένη πλέον κυρία και μητέρα δύο παιδιών προέτρεπε τα μέλη της Ακαδημίας να… μην παρασυρθούν από το συμβάν που στιγμάτισε την παιδική ηλικία της και να ψηφίσουν κατά βούληση! Οπως ήταν φυσικό, το άρθρο έγινε μίνι τηλεοπτική σειρά από τα ΜΜΕ στο Λος Αντζελες που άρχισαν να «ερευνούν» όσο πιο γλαφυρά μπορούσαν το αν ο –βιαστής και όχι ο σκηνοθέτης –Πολάνσκι δικαιούται το Οσκαρ. Ευτυχώς ο ίδιος κέρδισε το Οσκαρ σκηνοθεσίας. Ενα παρόμοιο περιστατικό που έσκασε εφέτος κατά τη διάρκεια της κούρσας των Οσκαρ ήταν το άρθρο της υιοθετημένης κόρης του Γούντι Αλεν, της Ντίλαν Φάροου, η οποία τον κατηγόρησε ότι την κακοποιούσε όταν ήταν παιδί. Είναι τυχαίο άραγε που η «Θλιμμένη Τζάσμιν» του Αλεν είναι υποψήφια για τρία Οσκαρ;