Ο Νέλσον Μαντέλα μπροστά στον φακό

Οταν το 2012 η Εβδομάδα Αφρικανικού Κινηματογράφου γεννιόταν δειλά-δειλά στην Ταινιοθήκη της Ελλάδος, ένας από τους σκηνοθέτες που είχαν δώσει το παρών ήταν ο Νοτιοαφρικανός Ραπίτσε Μόντσο. Εφέτος, που το φεστιβάλ γίνεται τριών ετών, με προφίλ σαφώς πιο ώριμο, ο Μόντσο, κάτι σαν μικρός θρύλος των κινηματογραφιστών της Νότιας Αφρικής, βρίσκεται και πάλι εδώ. Δηλώνει ότι του αρέσει η αλληλεπίδραση του συγκεκριμένου φεστιβάλ, το οποίο, όπως μας είπε την περασμένη Τετάρτη στην πρεσβεία της Νότιας Αφρικής στο Ψυχικό, αντιμετωπίζει σαν μια πολιτισμική γέφυρα που ενώνει την Αφρική και την Ευρώπη.

Η Ελλάδα είναι σύμβολο

«Η γεωγραφία της Ελλάδας βοηθά» είπε. «Η θέση της Ελλάδας στον χάρτη της Ευρώπης είναι πολύ βολική, και αυτό είναι συν». Για τον Μόντσο η έκθεση της αφρικανικής κινηματογραφίας σε χώρες όπως η Ελλάδα έχει και συμβολικό χαρακτήρα, γιατί «η Ελλάδα είναι η χώρα στην οποία γεννήθηκε η δημοκρατία και η τέχνη χρειάζεται τη δημοκρατία».

Γιατί θρύλος όμως; Ο Ραπίτσε Μόντσο υπήρξε ο προσωπικός οπερατέρ του νοτιοαφρικανού ηγέτη Νέλσον Μαντέλα που πέθανε πέρυσι. Η σχέση τους άρχισε να δημιουργείται όταν ο Μαντέλα ανέλαβε την εξουσία και στην πορεία απέκτησε μεγάλη οικειότητα και αμεσότητα. Ο Μόντσο θεωρεί τιμή του που του δίδεται η ευκαιρία να μοιράζεται με τον υπόλοιπο κόσμο αυτές τις στιγμές τους, κάτι που έγινε πρόπερσι όταν παρουσίασε τα ντοκιμαντέρ «Μαντέλα: ιδιωτικές στιγμές» (1999) και «Ο κάμεραμαν του Μαντέλα» (1999), με θέμα τη ζωή του αγωνιστή κατά του απαρτχάιντ μετά την αποφυλάκισή του το 1990.

Το χάρισμα της επικοινωνίας

Πώς ήταν ο Μαντέλα μπροστά στον φακό της κινηματογραφικής μηχανής; «Εβγαινε ως ο πιο φυσικός άνθρωπος και ήταν φυσικός σχεδόν σε όλες τις φάσεις της καθημερινότητάς του» απάντησε αμέσως ο σκηνοθέτης. «Δεν τον ενδιέφερε το να στηθεί και να αλλάξει συμπεριφορά επειδή κάποιος τον “τραβούσε”. Δεν χρειαζόταν να το κάνει γιατί ο Μαντέλα άρεσε στον κόσμο, είχε το χάρισμα της επικοινωνίας».

Ο Μόντσο ήταν επίσης ο υπεύθυνος παραγωγής των γυρισμάτων στη Νότια Αφρική της ταινίας του Σπάικ Λι «Μάλκολμ Χ», στο τέλος της οποίας ο Μαντέλα εμφανίζεται ως ηθοποιός. Οταν ρώτησε τον Λι για ποιον λόγο τον είχε ζητήσει, ο αμερικανός σκηνοθέτης τού απάντησε ότι ήθελε η ταινία του να μην τελειώνει με έναν θρύλο που πέθανε, τον Μάλκολμ Χ, αλλά με έναν θρύλο που ήταν ζωντανός και με δρόμο μπροστά του, τον Νέλσον Μαντέλα. Παρ’ όλα αυτά ο τρόπος με τον οποίο το Χόλιγουντ διαχειρίζεται την προσωπικότητα του Μαντέλα τα τελευταία χρόνια αφήνει τον Μόντσο με ερωτήματα σε ό,τι αφορά την ουσία του ρόλου του. «Το “Μαντέλα: Ο δρόμος προς την ελευθερία” είναι απλώς ένα ακόμη προϊόν της συνταγής του Χόλιγουντ» είπε χαρακτηριστικά.

Πάντως η σχέση του Μόντσο με τον Μαντέλα διαμόρφωσε τον πρώτο ριζικά. Ο κινηματογραφιστής ένιωσε το πνεύμα της επανάστασης να φωλιάζει μέσα στην ψυχή του ηγέτη. «Οταν ο Μαντέλα αποφυλακίστηκε, δεν έγινε απλώς ο φορέας της συμφιλίωσης αλλά τη ζούσε. Είχε ήδη τις τεχνικές μέσω των οποίων αντιλαμβανόταν τη συμφιλίωση. Ισως στα 27 χρόνια που πέρασε στη φυλακή να σκεφτόταν πώς θα διαχειριζόταν τη συμφιλίωση όταν θα αποφυλακιζόταν».

Η τέχνη στην παρανομία

Ο Ραπίτσε Μόντσο μπήκε στον χώρο του κινηματογράφου από πολύ νωρίς, το 1984, κινηματογραφώντας μόνος του ό,τι μπορούσε. Μιλάει με ζωηρά χρώματα για την ταλαιπωρημένη παιδική ηλικία του, δείχνει το τραύμα από σφαίρα που του έχει μείνει στο πόδι ύστερα από τραυματισμό του σε μια διαδήλωση. Πολλές φορές ήταν αναγκασμένος να βρίσκει τρόπους ώστε οι ταινίες να βγαίνουν παράνομα από τη χώρα και να διοχετεύονται σε οργανώσεις κατά του απαρτχάιντ σε όλον τον κόσμο.

Σήμερα βέβαια τα πράγματα είναι πολύ διαφορετικά. Στο φεστιβάλ ο Μόντσο παρουσιάζει το ντοκιμαντέρ «Θριαμβευτική βούληση: Η ιστορία του Αφρικανικού Εθνικού Κογκρέσου» που αντανακλά τα χρόνια της υποδούλωσης, τα οποία δίδαξαν ότι δεν υπάρχει υψηλότερος στόχος από τη θυσία για την απελευθέρωση της χώρας και των ανθρώπων της.

Παράλληλα ο Μόντσο δουλεύει πάνω σε ένα ιδιαίτερα φιλόδοξο σχέδιο που θα αφορά την ιστορία της Νότιας Αφρικής, από το 1912 ως τις μέρες μας. Η σειρά ντοκιμαντέρ θα αποτελείται από 13 ωριαία επεισόδια και αναμένεται να είναι μια τομή στην πολιτισμική ιστορία της χώρας.

Αφρικανική φιέστα

Κατά τη διάρκεια του 3ου Αφρικανικού Κινηματογράφου θα προβληθούν 18 μεγάλου και μικρού μήκους ταινίες –κυρίως μυθοπλασίας αλλά και ντοκιμαντέρ –από οκτώ αφρικανικές χώρες.

Η αυλαία σηκώθηκε την περασμένη Πέμπτη με το ντοκιμαντέρ «Μια καταραμένη γενιά» του Νασρεντίν Μπεν Μάατι από την Τυνησία, ενώ εκτός από την ταινία του Ρ. Μότσο η Νότια Αφρική παρουσιάζει την κωμωδία «Ανταλλαγή» του Χλόμλα Νταντάλα και το πολυβραβευμένο «Περιοδικό Drum» του Ζολά Μασέκο, την αληθινή ιστορία του δημοσιογράφου Χένρι Νξουμάλο που με κίνδυνο της ζωής του στράφηκε κατά του απαρτχάιντ.

Δύο ντοκιμαντέρ, το «Tango Negro» του Ντομ Πέδρο και το «Ανγκόλα Χρόνος Μηδέν» του Εβερ Μιράντα Παλιάτσιο, και μια ταινία μυθοπλασίας, η «Υπόσχεση» του Mισέλ Μάρκος Αντόνιο, παρουσιάζονται από την Ανγκόλα. Τα κοινωνικά δράματα «Η παλάμη του φεγγαριού» (2011) του Καλέντ Γιουσέφ και «Επιθυμία» του Καλέντ Ελ Χαγκάρ αλλά και το θρίλερ «Δολοφονία φωτογράφου» του Καρίμ Ελ Αντλ είναι ένα δείγμα του αιγυπτιακού κινηματογράφου.

Από τη Δημοκρατία του Κονγκό θα παιχτεί το βραβευμένο «Εργοστάσιο Juju» του Μπαλουφού Μπακούπα-Κανγιντά, ενώ δύο ταινίες από την αναπτυσσόμενη κινηματογραφία της Κένυας βρίσκονται επίσης στον προγραμματισμό: «Αυτοί είμαστε» του Νικ Ρέντιγκ και «Strata» του Κάτζεταν Μπόι. Δύο ταινίες έρχονται και από το κινηματογραφικά αναπτυγμένο Μαρόκο: η «Ανδαλουσία, αγάπη μου» (2012) του Μοχάμεντ Ναντίφ και το «Malak» (2012) του Αμπντεσλάμ Κελάι, ενώ δύο ταινίες μυθοπλασίας και ένα ντοκιμαντέρ, και οι τρεις του γνωστότερου παραγωγού και σκηνοθέτη της Νιγηρίας, του Κούνλε Αφολαγιάν, έρχονται εφέτος από την κινηματογραφική βιομηχανία της Νιγηρίας, γνωστή και ως Nollywood.

ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

Κυριακή 23/2