Φρανκενστάιν α λα ελληνικά

«Να μην παρεξηγηθώ, αλλά ως σήμερα ο κινηματογράφος έχει αδικήσει τον “Φρανκενστάιν” της Μαίρη Σέλεϊ» πιστεύει ο σκηνοθέτης Κώστας Ζάππας. Είναι καθισμένος στην πολυθρόνα του γραφείου της εταιρείας του Minus Pictures, στα Εξάρχεια, ανάμεσα σε κορνίζες με σπάνιες ρωσικές και γερμανικές αφίσες ταινιών και θεατρικών παραστάσεων, όπως της «Ανταρσίας του σώματος», μιας ιστορικής δουλειάς του Καζού Ονου στο Μπετάνιενχαουζ του Βερολίνου. «Ο “Φρανκενστάιν” είναι ένα μυθιστόρημα που είχε κάνει τεράστια εντύπωση, διότι έχει πάρα πολλές αναζητήσεις, υπαρξιακές, φιλοσοφικές, κοινωνικές, ακόμη και πολιτικές. Θα ήθελα να δω μια σύγχρονη ματιά στον μύθο, στη σύγχρονη εποχή».

Οπότε έγραψε ένα σενάριο πάνω σε αυτήν ακριβώς τη σύλληψη. Και υπήρξε αρκετά τυχερός. Τίτλος του «Frankenstein, η Οδύσσεια του θανάτου» και μια από τις επιτυχίες του, ότι στο εργαστήριο Toronto Producers Lab, στο πλαίσιο του κινηματογραφικού Φεστιβάλ του Τορόντο, επελέγη ως ένα από τα δώδεκα καλύτερα της Ευρώπης. Εκεί, σύμφωνα με τον Ζάππα, έδειξε ενδιαφέρον το Χόλιγουντ.

Ο σκηνοθέτης κλήθηκε να αποφασίσει αν θα μετέφερε όλο το σχέδιο του Φρανκενστάιν στην Αμερική (όπου όμως δεν θα είχε δικαίωμα στο τελικό μοντάζ) ή αν θα το υλοποιούσε στην Ελλάδα. Σκεπτόμενος ότι «στις δύσκολες εποχές μπορούν να βγουν κάποια μεγάλα πράγματα», επέλεξε το δεύτερο. «Θα ήθελα με αυτή την ταινία να μπορέσουμε να εξαγάγουμε κινηματογράφο ύστερα από πάρα πολλά χρόνια».

Μήπως είναι λίγο υπερβολικός; Δεν υπάρχει ο «Κυνόδοντας» του Γιώργου Λάνθιμου; Το «Attenberg» της Αθηνάς Ραχήλ Τσαγγάρη; Ο «Αδικος κόσμος» του Φίλιππου Τσίτου; Ολόκληρο το έργο του Θόδωρου Αγγελόπουλου; Αυτά δεν αποτελούν παρουσία του ελληνικού κινηματογράφου στο εξωτερικό; «Υπάρχουν ασφαλώς οι προσωπικές ταινίες που μπορούν να έχουν μια φεστιβαλική πορεία και να αποκτήσουν ένα ιδιαίτερο κοινό, όμως στην περίπτωση του “Φρανκενστάιν” μιλάμε για ένα brand movie, για ένα θέμα που απευθύνεται από τη φύση του σε ένα μεγαλύτερο κοινό» απαντά ο Ζάππας. «Το στοίχημά μου είναι σε μια εποχή βαθιάς κρίσης για τον κινηματογράφο του δημιουργού. Ενα προσωπικό σινεμά μπορεί να αγγίξει το ευρύτερο κοινό».

Κρίνοντας από το ως σήμερα έργο του σκηνοθέτη, η περιέργεια για το πού μπορεί να καταλήξει με το «Frankenstein, η Οδύσσεια του θανάτου» ανεβαίνει στους ουρανούς. Οι πειραματικές, αβανγκάρντ ταινίες του Κώστα Ζάππα, ο οποίος προσφάτως τιμήθηκε με ένα ειδικό «νυχτερινό» αφιέρωμα στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, όχι μόνο σε ευρύ κοινό δεν απευθύνονται αλλά δείχνουν ερμητικά κλειστές στον εαυτό τους.

Στην τριλογία «Uncut Family» (2004), «The Last Porn Movie» (2006) και «Μικρές ελευθερίες» (2008) –η οποία χρηματοδοτήθηκε σπό την εταιρεία παραγωγής Zentropa του Λαρς φον Τρίερ –ο Ζάππας έθιξε με ακραίο τρόπο ζητήματα όπως ο απαγορευμένος ερωτισμός, η αυταρχική βία και η κατάλυση των ηθικών νόμων μέσα στους κόλπους του κλειστοφοβικού ενδοοικογενειακού περιβάλλοντος. Η αποδόμηση του πυρήνα της ελληνικής οικογένειας φαίνεται και στην τελευταία ταινία του, «Η ανταρσία της Κόκκινης Μαρίας» (2010), υπό πολιτικό πρίσμα αυτή τη φορά.

Πώς θα μπορούσε να κάνει τη διαφορά με τον δικό του «Φρανκενστάιν» και πώς ορίζει την ως σήμερα «κινηματογραφική αδικία» απέναντι στο μυθιστόρημα της Μαίρη Σέλεϊ; «Ενα απλό παράδειγμα είναι ότι η εμφάνιση του τέρατος μέσα στο 250 σελίδων μυθιστόρημα δεν πιάνει πάνω από 10-20 σελίδες» απαντά ο σκηνοθέτης. «Το Χόλιγουντ εστίαζε πάντα γύρω από το Τέρας και όχι σε ολόκληρο το μυθιστόρημα, του οποίου ο κύριος κορμός είναι μια πολύ μεγάλη ιστορία αγάπης, του Βίκτορ Φρανκενστάιν και της Ελίζαμπεθ Λαβέντσα».

Ο Ζάππας μιλάει επίσης για τις αναφορές της Σέλεϊ στην παραβίαση των ηθικών νόμων του ορατού και του αόρατου, αφού ο Βίκτορ Φρανκενστάιν είναι ένας νεαρός φοιτητής της Ιατρικής ο οποίος για τους δικούς του υπαρξιακούς λόγους αποφασίζει να απαλλάξει τους ανθρώπους από τον θάνατο. Οχι φυσικά ότι δεν θα υπάρχει τέρας στο «Frankenstein, η Οδύσσεια του θανάτου». Απλώς δεν θα είναι το μόνο που θα υπάρχει. «Το τέρας δεν είναι τίποτε άλλο παρά ένας καθρέφτης. Αν το κοινό ταυτίστηκε με όλη αυτή την υπόθεση είναι γιατί φοβήθηκε ότι στο τέρας έβλεπε τον εαυτό του –ίσως και το μέλλον του».

Το κάστινγκ της ταινίας κράτησε πέντε μήνες, γιατί ο Ζάππας ήθελε παρθένα πρόσωπα ως πρωταγωνιστές. «Στην Ελλάδα δεν υπάρχει κινηματογραφική υποκριτική παιδεία, άρα καλύτερα να πάρεις νέους ανθρώπους και να τους εκπαιδεύσεις, αντί να πάρεις ανθρώπους που έχουν ήδη μάθει σε ένα “ελληνικό” στυλ παιξίματος». Συνεπώς, οι νεαροί ηθοποιοί του είναι η Νικολίτσα Ντρίζη – Ελίζαμπεθ Λαβένζα, ο Στέλιος Καραγεωργίου – Βίκτoρ Φρανκενστάιν και ο Αλέξανδρος Τούντας – Χένρι. Παρ’ όλα αυτά το καστ διαθέτει και γνωστά πρόσωπα, όπως η Αγγελική Παπαθεμελή, η Λυδία Φωτοπούλου και ο Ερρίκος Λίτσης.

Τα γυρίσματα θα ξεκινήσουν τον Απρίλιο στην Αθήνα. Είναι εύκολο όμως να κάνεις σήμερα τέχνη στην Ελλάδα; «Δεν νομίζω ότι έχουν αλλάξει και πολλά πράγματα συγκριτικά με το παρελθόν. Απλώς σήμερα δεν έχουμε λεφτά. Πάντα έλεγα ότι η Ελλάδα έχει λατινοαμερικανική διαφθορά και βαλκανική αμορφωσιά. Αυτό σημαίνει ότι άνθρωποι σαν και μένα ήταν από τη φύση τους απομονωμένοι».