«10 Οκτωβρίου 1912. Στις 10 το πρωΐ το Υπουργείο των Στρατιωτικών στην Αθήνα ανακοίνωνε το εξής τηλεγράφημα του Γενικού Στρατηγείου: “Χάνι Καστανιάς: 8 :40 Χάνι Βορείου Βίγλας. Ημέτερος στρατός διώκει τον εχθρόν δι’ όλων των διόδων των Καμβουνίων, προς τα Σέρβια και την κοιλάδα του Αλιάκμονος. Ο τουρκικός στρατός αποσυνετέθη. Επεσαν εις χείρας μας 22 πυροβόλα εχθρικά πεδινά μετά των βλητοφόρων των, πλήθος μεταγωγικών οχημάτων και πολύ υλικόν”.
Την επομένη ημέρα η Εφημερίδα Εμπρός έγραφε: “Η μάχη του Σαρανταπόρου ήτις κατέληξεν εις την άλωσιν της Πόρτας και των Σερβίων, παραδώσασα εις χείρας του Ελληνικού Στρατού την οχυρωτέραν δίοδον της Μακεδονίας και πλήθος αιχμαλώτων και λαφύρων, αφήνει προ αυτού εφεξής ανοικτόν τον δρόμον προς την Θεσσαλονίκην”».
Με αυτές τις αναφορές, τις ευχάριστες ειδήσεις της ελληνικής νίκης ξεκίνησε την ομιλία της η πρόεδρος του Μορφωτικού Ομίλου Σερβίων και φιλόλογος Χρυσάνθη Καραγιαννίδου η οποία θέλησε να μεταφέρει έναν αιώνα πίσω και στις νικηφόρες μάχες των Ελλήνων κατά τη διάρκεια του Α’ Βαλκανικού Πολέμου, όσους παρευρεύθησαν την 1η Δεκεμβρίου στον Πολυχώρο του Νέου Κόσμου.
Ακριβώς εκεί, στον χώρο που ευγενικά παραχώρησε ο Δήμος Αθηναίων,ο Μορφωτικός Ομιλος Σερβίων «Τα Κάστρα» στην Αθήνα διοργάνωσε την εκδήλωση «100 χρόνια ελεύθερα Σέρβια» μια γιορτή μνήμης και τιμής στην οποία παρευρέθησαν πολλοί Σερβιώτες και Δυτικομακεδόνες αλλά και Αθηναίοι, ενώ παρούσα ήταν και η πρώην υπουργός Αννα Διαμαντοπούλου – της οποίας η μητέρα κατάγεται από τα Σέρβια-, καθώς και ο εκπρόσωπος του Συλλόγου Αιγυπτιωτών Ελλήνων Τζιτζάς Αποστόλης. Ο Δήμος Σερβίων-Βελβεντού εκπροσωπήθηκε από τον αντιδήμαρχο Νικόλαο Λαζαριώτη. Την εκδήλωση χαιρέτησαν ο περιφερειάρχης Δυτικής Μακεδονίας Γιώργος Δακής και ο δήμαρχος Σερβίων-Βελβεντού Βασίλειος Κωνσταντόπουλος.
Η εκδήλωση περιελάμβανε προβολή με εικόνες από το πλούσιο και όμορφο φυσικό περιβάλλον του τόπου, τη μάχη του Σαρανταπόρου και της Πόρτας και την είσοδο των ελευθερωτών στα Σέρβια, και βίντεο από το Λαογραφικό Μουσείο του Μορφωτικού Ομίλου Σερβίων. Η εκδήλωση πλαισιώθηκε από παραδοσιακά τραγούδια τα οποία ερμήνευσε η χορωδία του Ομίλου ενώ το εφηβικό χορευτικό τμήμα του παρουσίασε μακεδονικούς χορούς.
Το κύριο μέρος της εκδήλωσης περιελάμβανε την ομιλία της κ. Καραγιαννίδου η οποία προτού αναφερθεί στη μάχη του Σαρανταπόρου και της Πόρτας και τη σημασία της στην περαιτέρω εξέλιξη του αγώνα τόνισε στον χαιρετισμό της ιδιαίτερα τη μαρτυρικότητα της πόλης των Σερβίων. «Προερχόμαστε από τα Σέρβια, από μία πόλη μαρτυρική, η οποία υπέστη ολοκαυτώματα με κορυφαίο αυτό του 1943 που από τα 1100 περίπου σπίτια έμειναν όρθια μόνο επτά και οι νεκροί άγγιξαν τις δύο εκατοντάδες. Μόλις προ δύο μηνών ανανγωρίστηκαν και επισήμως από την Ελληνική Πολιτεία ως μαρτυρική πόλη και δημοσιεύθηκε το σχετικό διάταγμα στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως. Παρόμοιο ολοκαύτωμα μικρότερης έκτασης σε άψυχο υλικό, όχι όμως και σε έμψυχο, έπαθε η πόλη μας και στους αγώνες του 1912. Αυτούς τους αγώνες και αυτές τις θυσίες θέλουμε να θυμηθούμε και να τιμήσουμε εμείς σήμερα».
Κατόπιν, η κ. Καραγιαννίδου περιέγραψε τη μάχη του Σαρανταπόρου και της Πόρτας και στην ημέρα της απελευθέρωσης στα Σέρβια. Μια ομιλία-ιστορικό ντοκουμέντο που αξίζει να διαβάσει κανείς εδώ.
