Από τη Χώρα (6 χλμ. από το λιμάνι, τον Μέριχα) ο αυτοκινητόδρομος τρέχει μέσα στο τυπικό θερμιώτικο τοπίο για τα Λουτρά (5 χλμ.). Τα είχαν ανακαλύψει ακόμη και ο Οθωνας και η Αμαλία και σύχναζαν εδώ για πραγματικά ιαματικά λουτρά. Οι πηγές βεβαίως δεν στέρεψαν, αλλά σε αυτές προστέθηκε και η, ιαματική, γαλήνη που προσφέρει αυτός το τόπος. Κι εδώ, όπως και στο λιμάνι, τα τραπεζάκια είναι απλωμένα στην αμμουδιά. Είναι ξεχωριστή απόλαυση να κάθεσαι και να παρακολουθείς τις μανούβρες των σκαφών που δένουν στην προβλήτα απέναντί σου. Ομως πίσω σου μια μεγάλη χειροποίητη πινακίδα σε προτρέπει για εξορμήσεις: από Λουτρά για παραλίες Ποταμιά 4 χλμ., Αγιο Σώστη 7 χλμ.
Το λευκό νικά…
Τα λευκά σπίτια της Χώρας δεν ανηφορίζουν στους λόφους, όπως σχεδόν σε όλες τις χώρες των Κυκλάδων, αλλά ακολουθούν τη λοφογραμμή. Δεν παύουν όμως να συνθέτουν κι εδώ έναν γοητευτικό λαβύρινθο από σοκάκια και στεγάδια, που κατάγονται από τον 17ο αιώνα. Υπάρχουν και τεκμήρια για αυτό. Να, στην εκκλησιά του Αγίου Σάββα υπάρχει εντοιχισμένο το οικόσημο του Α. Γαζανίδου και η υπέρθυρη επιγραφή μαρτυρεί ότι κτίστηκε το 1613. Και το τέμπλο του Σωτήρα σκαλίστηκε τον 17ο αιώνα. Χάνεσαι μέσα σε αυτά, ώσπου να βρεις τη διέξοδο για την Παναγία του Νίκους (1 χλμ.) και να «αναπνεύσεις». Αυτή είναι όντως από τις πιο όμορφες και χαρακτηριστικές μεταβυζαντινές εκκλησιές των νησιών γύρω από τη Δήλο, και μια καλή ευκαιρία για έναν ακόμη περίπατο στην Κύθνο.
Αναζητώντας το κάστρο
Από τα Λουτρά ξεκινήσαμε την περιπλάνηση για την αναζήτηση του κάστρου της Ωριάς. Περίπου 300 μέτρα πριν από τη διασταύρωση του χωματόδρομου για Αγιο Σώστη υπάρχει πινακίδα που δείχνει έναν δύσκολο χωματόδρομο προς Κατακέφαλο. Αφήσαμε το αυτοκίνητο και τον ακολουθήσαμε με τα πόδια ως την… άκρη του νησιού (περίπου 1 ώρα). Είχαμε κάνει λάθος, δεν βρήκαμε το Κάστρο της Ωριάς, αλλά πολλά σημεία πανοραμικής θέας της απρόσιτης παραλίας Μαμάκου, όλης της ακτογραμμής και του πελάγους ως την Τζια. Το κάστρο το είχαμε προσπεράσει. Περίπου 3,5 χλμ. ασφάλτου από τα Λουτρά και μόνο 800 μέτρα χωματόδρομου υπάρχει πινακίδα που δείχνει αριστερά το μονοπάτι, σηματοδοτημένο με αραιά κόκκινα σημάδια. Μισή ώρα πεζοπορίας είναι αρκετή για να βρεθείς σε ένα εντυπωσιακά άγριο τοπίο με βράχινους «πύργους», που στην κορυφή του πιο ψηλού στέκουν τα ερείπια του κάστρου και ανάμεσά τους το λευκό εκκλησάκι της Παναγιάς. Η θέα κάτω στην ακτογραμμή είναι φοβερή, καθώς στα ανοιχτά πηγαινοέρχονται γρήγορα και βραδυπορούντα πλοία. Η αναζήτηση άξιζε τον κόπο.
Περίπατος θαυμάτων στη Δρυοπίδα
Η δεύτερη διαδρομή από τον Μέριχα τραβά κατά τον νοτιά (προς την Κανάλα και τον Αγιο Δημήτριο 13 χλμ.) και συναντά στο κέντρο του νησιού τη Δρυοπίδα (5 χλμ.), το όμορφο κεφαλοχώρι που διατηρεί το ίδιο όνομα εδώ και μερικές χιλιάδες χρόνια. Ο λαβύρινθος των πλακόστρωτων σοκακιών είναι ακόμη πιο εντυπωσιακός από τη Χώρα και τα στεγάδια ακόμη πιο στενά. Εχεις την αίσθηση ότι κυκλοφορείς μέσα σε έναν κατάλευκο, εκτυφλωτικό καταρράκτη. Η διαφορά όμως εδώ είναι ότι οι σκεπές είναι κατακόκκινες, σκεπασμένες με κεραμίδια και στολισμένες με περίτεχνα ακροκέραμα. Ακόμη και τα κάγκελα στα παλιά σπίτια είναι πήλινα. Αμέσως καταλαβαίνεις ότι βρίσκεσαι σε τόπο που ανθεί η αγγειοπλαστική. Είναι και ο ήχος της πήλινης παιδικής σφυρίχτρας, που γεμάτη νερό μιμείται το κελάδημα πουλιού και πωλείται στην Πιάτσα, αλλά το πιο χαρακτηριστικό είναι οι εντοιχισμένες στάμνες στην εκκλησιά του Αγίου Παντελεήμονα. Φαίνεται μόνο το στόμιό τους σαν μια μικρή τρύπα στον τοίχο και λειτουργούν ως φυσικά ηχεία για να ενισχύουν την ακουστική του ναού. Η περιήγηση στη Δρυοπίδα είναι κάτι σαν περίπατος θαυμάτων. Δεν είναι μόνο αυτά που ενδεικτικά αναφέραμε ήδη, αλλά και οι αναπάντεχες στιγμές που μπορεί να απολαύσει κανείς, όπως το λουτρό ενός αλόγου σε ένα στενό σοκάκι…
ΠΡΟΣΒΑΣΗ: Ακτοπλοϊκώς από Πειραιά το ταξίδι διαρκεί 3-3,30 ώρες (τηλ.210
4226.000 και 22810 32104).Από το Λαύριο θα κάνετε 3 ώρες με συμβατικό καράβι μέσω Τζιας και 1,30 ώρα με ταχύπλοο (τηλ.22920 25249).Στις παραλίες πάει το θαλάσσιο ταξί του κ.Κώστα,το οποίο μπορεί να κάνει ακόμη και τον γύρο του νησιού (τηλ.22810 32104).
ΔΙΑΜΟΝΗ: Στον Μέριχα,στα ενοικιαζόμενα δωμάτια«Βίλα Ελενα»(τηλ.22810 32275), «Μanolika Studios» (τηλ.22810 32008).Στα Λουτρά,στα διαμερίσματα«Πόρτο Κλάρας»(τηλ. 22810 31276),«Καλυψώ»(τηλ.22810 31418),στο ξενοδοχείο «Μελτέμι»(τηλ.22810 31271),στις«Νηρηίδες»(τηλ.22810
31533).Στη Χώρα,στο ξενοδοχείο«Φιλοξενία»(τηλ.22810
31265,6937852351).Στον Αγιο Δημήτριο,στα ενοικιαζόμενα δωμάτια«Ο Μήλας»(τηλ.22810 32815).
ΦΑΓΗΤΟ: Στον Μέριχα: ψαροταβέρνα«Οστρια»για ντόπια ψάρια και καλαμάρια φρέσκα,από τις καλύτερες αστακομακαρονάδες,σαγανάκια με μύδια και γαρίδες,αλλά και ιδιαίτερα πιάτα,όπως καβούρι με πράσο και χταπόδι με μελιτζάνα,και «Γιαλός»επίσης για ψαρικά,αλλά και για κρεατικά,όπως ντόπιο κατσικάκι,μοσχάρι κοκκινιστό και το ιδιαίτερο πιάτο καλόγερος,ένα είδος παπουτσάκι,μελιτζάνα γεμιστή με αρνάκι.Στη Χώρα:«Στέκι του Ντέτζη»για ψητά και μαγειρευτά,τραγανό γουρουνόπουλο στη σούβλα,κε
μπάπ,παϊδάκια,φρυγαδέλι (συκωτάκια τυλιγμένα σε μπόλια και ψημένα στα κάρβουνα),φέτα σε φύλλο σερβιρισμένη με μέλι, «Μεσαριά»για κατσικάκι δικής τους παραγωγής στη γάστρα,κουνέλι λεμονάτο,κόκορα κρασάτο,μπεκρή μεζέ,κλέφτικο,σφουγγάτο με ξινό τυρί οικογενειακής παραγωγής – όπως και η φέτα-,ρεβίθια,«Σταμάτης»για θερμιώτικη πίτα και κολόπια (σπανακόπιτα). Στα Λουτρά: στο«Αραξοβόλι»για φρέσκα ψάρια και κρέατα (χοιρινό και μοσχάρι) ντόπια,αλλά και ιδιαίτερες γεύσεις του νησιού, ψαρόσουπα,μελιτζανομπούρεκο,πίτα με
κολοκύθι,φέτα με σουσάμι,τυροβόλι Κύθνου,«Κάβο ντ΄ Ορο»για όλα τα καλά ψάρια κυρίως,αλλά και για σφουγγάτο,καπαροσαλάτα,κεφτέδες με φρέσκα αρωματικά,κατσίκι στον φούρνο,«Κούτσικος»για σχάρα,τα κλασικά αλλά και λουκάνικο δικής τους παραγωγής,καθώς και μαγειρευτά,σαλιγκάρια στιφάδο,ρεβίθια φούρνου,κατσικάκι κοκκινιστό,τυροπιτάκια σφουγγάτο,κολοκυθοκεφτέδες και ντοματοκεφτέδες,«Κατερίνα», στο Σχοινάρι,για παϊδάκια, κατσικάκι κοκκινιστό,γουρουνόπουλο στον φούρνο,τόνο α λα σπετσιώτα και άλλα μαγειρευτά.
