Oλα άρχισαν το 1975, όταν ο μαέστρος και συνθέτης Χοσέ Αντόνιο Αμπρέου αποφάσισε να ιδρύσει την Ορχήστρα Νέων «Σιμόν Μπολίβαρ». Για τη στελέχωσή της επέλεξε παιδιά και εφήβους από τις φτωχογειτονιές της Βενεζουέλας, οι οποίες θεωρούνται από τις πιο βίαιες στη Νότια Αμερική. Η εν λόγω ορχήστρα- όπως άλλωστε και η «δίδυμή» της Εθνική Ορχήστρα Νέων- αποτέλεσαν τη «ραχοκοκαλιά» ενός πρωτότυπου συστήματος εκπαίδευσης το οποίο, με «όπλο» τη μουσική, προσπαθούσε να καταπολεμήσει την ανέχεια και την εγκληματικότητα που κυριολεκτικά μάστιζαν τη χώρα. Ξεκινώντας με έντεκα παιδιά που πρωτογνώρισαν την τέχνη των ήχων μέσα σε ένα γκαράζ, ο Αμπρέου κατόρθωσε να συστήσει νεανικές ορχήστρες σε πολλές πόλεις της Βενεζουέλας, γεγονός που, βαθμιαία, οδήγησε στην εγκαθίδρυση του Εθνικού Συστήματος Παιδικών και Νεανικών Ορχηστρών της χώραςτο πολυσυζητημένο σήμερα Εl Sistema- το οποίο γρήγορα ετέθη υπό επίσημη κρατική μέριμνα.
Οι αριθμοί είναι πράγματι εντυπωσιακοί: στο πέρασμα του χρόνου, το σύστημα έφτασε να «αγκαλιάσει» 110.000 Βενεζουαλανούς, οι οποίοι στελέχωσαν 120 νεανικές και 60 παιδικές ορχήστρες σε ολόκληρη τη χώρα καθώς και ένα μεγάλο δίκτυο χορωδιών, όπου η μουσική εκπαίδευση άρχιζε από την ηλικία των δύο ετών. Παράλληλα, συμπεριλήφθηκαν εργαστήρια στο πλαίσιο των οποίων τα παιδιά διδάσκονταν να κατασκευάζουν αλλά και να επισκευάζουν όργανα, ειδικά προγράμματα για παιδιά με ειδικές ανάγκες ή μαθησιακές δυσκολίες, καθώς και εξειδικευμένα κέντρα φωνολογίας, οπτικοακουστικών μέσων και ανώτερης μουσικής εκπαίδευσης.
Ωστόσο, ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του συστήματος είναι ότι επικεντρώθηκε σε παιδιά και νέους των κατώτερων κοινωνικοοικονομικών στρωμάτων της χώρας. «Η πλειονότητα των νεαρών τους οποίους έχουμε προσεγγίσειπροέρχεται από τις πλέον ευάλωτες και περιθωριοποιημένες κοινωνικές ομάδες σε ολόκληρη τη Βενεζουέλα» εξηγούσε ο Αμπρέου προσθέτοντας: «Η συμμετοχή στις ορχήστρεςτους έδωσε τη δυνατότητα να θέσουν νέους στόχους, να κάνουν σχέδια και όνειρα ενώ παράλληλα, είναι κι ένας τρόπος να βοηθηθούν στον καθημερινό αγώνα επιβίωσης μέσα από σημαντικές ευκαιρίες που τους παρέχονται». Και πραγματικά, όπως αποδείχθηκε μέσα από σχετικές μελέτες που είδαν το φως της δημοσιότητας τα προηγούμενα χρόνια, οι ορχήστρες που οργανώθηκαν είχαν δυναμικό αντίκτυπο στις κοινότητες στις οποίες δραστηριοποιούνταν, ενώ τα ίδια τα παιδιά που έλαβαν μέρος σε αυτές παρουσίασαν μεγάλη κοινωνική προσαρμοστικότητα αλλά και εμφανώς υψηλότερη απόδοση σε άλλους τομείς της ακαδημαϊκής ζωής τους. Το σύστημα προσέλκυσε διεθνές ενδιαφέρον, καθώς περισσότερες από 20 χώρες «δανείστηκαν» στοιχεία προκειμένου να οργανώσουν τη δική τους μουσική εκπαίδευση και ζωή.
Σε ό,τι αφορά ειδικότερα την ημιεπαγγελματική ορχήστρα «Σιμόν Μπολίβαρ», εμφανίστηκε σε πολλές χώρες του εξωτερικού, ενώ διάσημοι αρχιμουσικοί, όπως για παράδειγμα ο βετεράνος Κλαούντιο Αμπάντο συνεργάστηκαν κατά καιρούς μαζί της. «Ανακάλυψη» του τελευταίου αποτελεί, άλλωστε, και ο νεαρός Ντουνταμέλ και κάπως έτσι αρχίζει το «παραμύθι» της φρενήρους ανόδου του στο διεθνές στερέωμα…
ΠΟΥ ΚΑΙ ΠΟΤΕ
η Η Ορχήστρα Νέων της Βενεζουέλας «Σιμόν Μπολίβαρ» υπό τον Γκουστάβο Ντουνταμέλ θα εμφανιστεί στο Ηρώδειο, στις 23/6, στις 21.00. Το πρόγραμμα περιλαμβάνει την Πέμπτη Συμφωνία του Μπετόβεν και την «Ιεροτελεστία της Ανοιξης» του Στραβίνσκι. Η συναυλία εντάσσεται στο πλαίσιο των εκδηλώσεων του Φεστιβάλ Αθηνών.
ΓΚΟΥΣΤΑΒΟ ΝΤΟΥΝΤΑΜΕΛ
Ο «Μεσσίας» και οι αμφισβητίες του
Μ όλις στα 29 του χρόνια ο Γκουστάβο Ντουνταμέλ απολαμβάνει δημοσιότητα την οποία πολλοί από τους βετεράνους συναδέλφους του δεν τολμούν καν να ονειρευτούν. Η επιλογή του για τη θέση του μουσικού διευθυντή της Φιλαρμονικής Ορχήστρας του Λος Αντζελες πριν από τρία χρόνια ανακοινώθηκε με τυμπανοκρουσίες και προκάλεσε πραγματική… φρενίτιδα στον κόσμο της κλασικής μουσικής Ο νεαρός μαέστρος προβλήθηκε ως ο «νέος Μεσσίας» του είδους, το πρότυπο που πρέπει να υιοθετήσει η κλασική μουσική αν θέλει να εξασφαλίσει την επιβίωσή της στα επόμενα χρόνια: νέος, λαμπερός και «αντισυμβατικός». Ο όποιος σκεπτικισμός εκφράστηκε, «πνίγηκε» γρήγορα κάτω από τις ενθουσιώδεις δηλώσεις διοικητικών παραγόντων, μέσων μαζικής ενημέρωσης, δισκογραφικών εταιρειών αλλά και επιφανών συναδέλφων του νεαρού μαέστρου, όπως ο Σάιμον Ρατλ και ο Ντάνιελ Μπάρενμποϊμ.
Γεννημένος στις 26 Ιανουαρίου 1981 στο Μπαρκουϊσιμέντο- μια πόλη η οποία θεωρείται η μουσική πρωτεύουσα της Βενεζουέλαςο Γκουστάβο Ντουνταμέλ ήρθε σε επαφή με τη μουσική από μικρός: στα δέκα του χρόνια άρχισε να παίζει βιολί στο πλαίσιο του Εl Sistema, ενώ λίγο αργότερα εκδήλωσε το ενδιαφέρον του για τη διεύθυνση ορχήστρας. Στα 18 του κατέλαβε τη θέση του μουσικού διευθυντή της Ορχήστρας «Σιμόν Μπολίβαρ», η οποία αποτέλεσε και το «εφαλτήριο» της εκτόξευσής του στο διεθνές στερέωμα. Γρήγορα έκανε το ντεμπούτο του στο πόντιουμ μεγάλων ορχηστρών, όπως η Φιλαρμόνια του Λονδίνου, η Συμφωνική του Σαν Φρανσίσκο κ.ά. Εξίσου σύντομα ήρθε και το συμβόλαιο αποκλειστικής συνεργασίας με την Deutsche Grammophon. Η πρώτη εμφάνισή του ως μουσικού διευθυντή της Φιλαρμονικής του Λος Αντζελες, τον Σεπτέμβριο του 2009, προκάλεσε πραγματικό παραλήρημα, ένα από τα λαμπερότερα κοσμικά γεγονότα της χρονιάς. Η άφιξη, άλλωστε, του ιδίου και της νεαρής συζύγου του στην πόλη λίγο νωρίτερα, γράφτηκε κάπου ότι κάλυψε σε γκλάμουρ ακόμη και το ζεύγος Μπέκαμ. Πολύ λίγο μετά την πρεμιέρα, η δημοσιοποίηση από πλευράς Ορχήστρας του ιλιγγιώδους ποσού που δαπάνησε για την προβολή του Ντουνταμέλ συζητήθηκε έντονα…
Ωστόσο, πριν από περίπου έναν μήνα, φάνηκε ότι άρχισαν τα δύσκολα για τον νεαρό αρχιμουσικό. Η πρώτη του εθνική περιοδεία με την Ορχήστρα του Λος Αντζελες στις Ηνωμένες Πολιτείες- όπου εμφανίστηκε σε πόλεις όπως η Νέα Υόρκη, το Σικάγο και η Φιλαδέλφεια- προκάλεσε κύμα αρνητικών κριτικών. Απαντες σχεδόν τού καταλόγισαν έλλειψη βάθους και απειρία, θέτοντας υπό αμφισβήτηση το προφίλ του «σωτήρα». Ο Τύπος του Λος Αντζελες, πάντως, έσπευσε να τον υπερασπιστεί καταλογίζοντας «συντηρητισμό» στους επικριτές του. Το πώς θα εξελιχθούν τελικά τα πράγματα μόνον ο χρόνος θα το δείξει. Το σίγουρο πάντως είναι ότι ο Ντουνταμέλ αποτελεί πραγματικό φαινόμενο στον κόσμο της κλασικής μουσικής και ως τέτοιο αναμφίβολα παρουσιάζει ενδιαφέρον…
