Οι ακροδεξιοί εβραίοι έποικοι προσπαθούν να φυτέψουν τη θρησκεία τους στη διαιρεμένη Παλιά Πόλη αγοράζοντας γη. Ωστόσο ο Πατριάρχης Ιεροσολύμων Θεόφιλος Γ΄ έχει άλλα σχέδια. Και η Κοντολίζα Ράις είναι στο πλευρό του.
«Η Αυτού Θειοτάτη Μακαριότης,ο Πατριάρχης της Αγίας Πόλεως Ιερουσαλήμ και πάσης Παλαιστίνης,Συρίας,Αραβίας Πέραν του Ιορδάνου,Κανά της Γαλιλαίας και Αγίας Σιών, κ. Θεόφιλος ο Γ΄» – για να τον προσφωνήσουμε με τον πλήρη και αρχαίο τίτλο του- είναι πολύ φιλόξενος. Διακόπτει
τη συνέντευξη στο γαλήνιο, πετρόχτιστο Ελληνορθόδοξο Πατριαρχείο, στην καρδιά της χριστιανικής συνοικίας της Παλιάς Πόλης, για να μας προσφέρει ένα ποτηράκι εκλεκτό κονιάκ Μολδαβίας. Δικαίως είναι υπερήφανος για την αξιοσέβαστη ιστορία της Εκκλησίας εδώ, που πηγαίνει πίσω, στα χρόνια του Βυζαντίου. Στον επενδεδυμένο με ξύλο τοίχο του γραφείου του, στον πρώτο όροφο, είναι κρεμασμένο ένα αντίγραφο του ιστορικού εγγράφου το οποίο επέδωσε τον 7ο αιώνα στον μακρινό προκάτοχό του, τον
Σωφρόνιο, ο Δεύτερος Χαλίφης του Ισλάμ, ο Ομάρ Ιμπν αλ Χατάμπ, μετά την αναίμακτη κατάληψη της Ιερουσαλήμ το 637 μ.Χ. Εγγραφο με το οποίο υποσχόταν την προστασία όλων των ιερών τοποθεσιών. Καθώς είναι ευρέως γνωστό πως η Ελληνορθόδοξη Εκκλησία μεταξύ άλλων αποτελεί και έναν από τους μεγαλύτερους ιδιοκτήτες ακινήτων στους Αγίους Τόπους, το Πατριαρχείο είναι, σύμφωνα με τα λόγια του, «ένας από τους ισχυρότερους θεσμούς στον τόπο,ένα κράτος εν κράτει».
Δ εν πάνε όλα καλά στην απομονωμένη ησυχία του Πατριαρχείου, λόγω μιας σύγκρουσης με βαθύτατες εκκλησιαστικές, οικονομικές και κυρίως πολιτικές αποχρώσεις. Πριν από δύο χρόνια ο κ. Θεόφιλος εξελέγη με πειστική πλειοψηφία από τη Σύνοδο που είχε νωρίτερα εκθρονίσει τον προκάτοχό του, τον κ. Ειρηναίο , μέσα σε ατμόσφαιρα πολιτικού σκανδάλου γύρω από εκμισθώσεις ακίνητης περιουσίας κατά τη διάρκεια της θητείας του.
Αλλά ο κ. Ειρηναίος αρνήθηκε να αποχωρήσει σιωπηρά. Επιμένοντας ότι το Πατριαρχείο ακόμη του ανήκει δικαιωματικά, ο κ. Ειρηναίος παραμένει οχυρωμένος μέσα σε ένα διαμέρισμα στο εσωτερικό του κτιρίου, φυλασσόμενος από ενόπλους ισραηλινούς αστυνομικούς, μαζί με «δύο ή τρεις μοναχούς οριστικά αφορισμένους από το Πατριαρχείο», όπως περιγράφει ο διάδοχός του. Επίσης, εξηγεί ο κ. Θεόφιλος, «οι τραπεζικοί λογαριασμοί μας έχουν παγώσει», καθώς «είναι αδύνατον να λάβουμε στο όνομά μας χρήματα, και πρέπει να καταφεύγουμε σε άλλους διαύλους».
Δικαστική απόφαση
Προ ημερών ένας ανώτερος αξιωματικός της αστυνομίας εκλήθη στο Πατριαρχείο, όταν οι δικηγόροι του κ. Θεόφιλου επιχείρησαν να εκτελέσουν δικαστική απόφαση, που τους επέτρεπε να εισδύσουν στο διαμέρισμα και να καταγράψουν τις εικόνες, τα έγγραφα και άλλα πολύτιμα αντικείμενα που διατηρεί στην κατοχή του ο κ. Ειρηναίος, και τα οποία- όπως υποστηρίζουν – ανήκουν στο Πατριαρχείο. Παρά τις πολύωρες διαβουλεύσεις όμως δεν τους επετράπη η είσοδος- και η δικαστική απόφαση ακυρώθηκε από τον ίδιο δικαστή που την εξέδωσε. Την περασμένη Δευτέρα δικαστήριο της Ιερουσαλήμ ανέβαλε τη συζήτηση της έφεσης που κατέθεσαν οι δικηγόροι του κ. Θεόφιλου.
Αυτές οι ανίερες συγκρούσεις συνεχίζονται διότι η κυβέρνηση του Ισραήλ- σε αντίθεση με την Ελλάδα, την Ιορδανία και την Παλαιστινιακή Αρχή- δεν έχει αναγνωρίσει τον κ. Θεόφιλο ως Πατριάρχη Ιεροσυλύμων δύο χρόνια μετά την εκλογή του. «Ο Λευκός Οίκος μάς αναγνώρισε από την πρώτη στιγμή.Ελαβα μια ωραιότατη επιστολή από τον πρόεδρο Μπους, υπογεγραμμένη από τον ίδιο» μας λέει. Τον περασμένο μήνα κατήγγειλε πως η κυβέρνηση του Ισραήλ «για πρώτη φορά παρενέβη στις εσωτερικές λειτουργίες και στη διαχείριση ενός πνευματικού θεσμού, και προσπάθησε εμμέσως και αμέσως να καθορίσει ποιος θα είναι ο πνευματικός ηγέτης της Εκκλησίας και της κοινότητας».
Αν και κατά καιρούς διστάζει να χρησιμοποιήσει τον όρο, η βασική καταγγελία του κ. Θεόφιλου είναι πως επί δύο χρόνια υποβάλλεται σε εκβιασμούς για να εγκρίνει τις «ανολοκλήρωτες»- και από πολιτικής απόψεως εκρηκτικές- συμφωνίες εκμίσθωσης ακινήτων που συνήφθησαν επί Ειρηναίου. Τον περασμένο μήνα περιέγραψε λεπτομερώς τη μεταχείρισή του από το Ισραήλ- χαρακτηρίζοντάς την «ταπεινωτική και γελοία» – στην Κοντολίζα Ράις, υπουργό Εξωτερικών των ΗΠΑ.
Τώρα φαίνεται πως τα βάσανά του πλησιάζουν στο τέλος. Μια επιτροπή με πρόεδρο τον ισραηλινό υπουργό Ράφι Εϊτάν προχώρησε σε μια σύσταση-σταθμό υπέρ της αναγνώρισής του. Η πρόσφατη στάση της αστυνομίας δείχνει βέβαια πως η ιστορία δεν έχει τελειώσει. Το πρωθυπουργικό γραφείο όμως χαρακτηρίζει πλέον «πιθανή» την αναγνώριση απότο υπουργικό συμβούλιο του Ισραήλ, έστω και αν (όπως άλλωστε και το αμερικανικό προξενείο) αρνείται να επιβεβαιώσει την άποψη πολλών υποστηρικτών του κ. Θεόφιλου πως η αναγνώριση είναι αποτέλεσμα ασφυκτικών πιέσεων της κυρίας Ράις.
Σε κάθε περίπτωση το όλο επεισόδιο ρίχνει φως στην ασυνήθιστη αποφασιστικότητα ομάδων δεξιών εβραίων εποίκων να δημιουργήσουν «προγεφυρώματα» στις αραβικές γειτονιές της Παλιάς Πόλης. Η κυρία Ράις έχει λόγους να ανησυχεί, αφού κάτι τέτοιο θα μπορούσε να επηρεάσει μια μελλοντική εθνοτική διαίρεση της Παλιάς Πόλης μεταξύ Εβραίων και Αράβων. Τα ακίνητα βρίσκονται στη βόρεια, την αραβική, πλευρά της φαρδιάς οδού που συνδέει την Πύλη της Γιάφας με την καρδιά της Παλιάς Πόλης. Περιλαμβάνουν το ιστορικό ξενοδοχείο Ιmperial, που είχε εκμισθωθεί από τη δεκαετία του ΄40 στη γνωστή παλαιστινιακή οικογένεια Ντιτζάνι.
Τον Αύγουστο του 2004 ο λογιστής Νικόλαος Παπαδήμας , ως πληρεξούσιος του κ. Ειρηναίου, διαπραγματεύθηκε το ακίνητο με ισραηλινά συμφέροντα- και ιδίως, σύμφωνα με τον κ. Θεόφιλο, με την οργάνωση των εβραίων εποίκων Αteret Cohanim, την πλέον δραστήρια στην αγορά ακινήτων στις αραβικές γειτονιές της Ιερουσαλήμ. Οταν οι διαπραγματεύσεις αποκαλύφθηκαν από την ισραηλινή εφημερίδα «Μaariv», τον Μάρτιο του 2005, το κατ΄ εξοχήν αραβορθόδοξο ποίμνιο του κ. Ειρηναίου εξεμάνη- έστω κι αν ο κ. Ειρηναίος επιμένει ως σήμερα πως ο εξαφανισμένος έκτοτε Παπαδήμας, ένας καλοζωιστής με πάθος για τα πούρα και τα αυτοκίνητα, είχε εξουσιοδότηση να εκμισθώσει μόνο ένα κατάστημα.
Οι διαταραχές δεν περιορίζονται εκεί. Στις αρχές του χρόνου η κυβέρνηση της Ιορδανίας απείλησε να αποσύρει την αναγνώρισή της στο πρόσωπο του κ. Θεόφιλου και απαίτησε πληροφόρηση για σειρά πωλήσεων και εκμισθώσεων ακινήτων, στα οποία εφέρετο αναμεμειγμένος ο νέος Πατριάρχης. Τελικά η απειλή δεν υλοποιήθηκε ύστερα από γραπτές εγγυήσεις του κ. Θεόφιλου. Και ο κ. Ειρηναίος όμως συνεχίζει τη μάχη οπισθοφυλακής που δίνει στα δικαστήρια, επιμένοντας πως αρνήθηκε κατηγορηματικά να εγκρίνει τις συμφωνίες αυτές, παρά τις φραστικές απειλές των εποίκων ότι «θα ρίξουν πυρηνική βόμβα στο Πατριαρχείο».
Ορισμένοι σύμμαχοι του κ. Θεόφιλου, που ακόμη ανησυχούν για την έκβαση της υπόθεσης, πιστεύουν πως η καθυστέρηση της αναγνώρισής του σχετίζεται με μια άλλη, «μη ιδεολογική», πώληση ακινήτου της Εκκλησίας στο Μπέιτ Σεμές. Ωστόσο είναι το σκάνδαλο της Πύλης της Γιάφας, το «Τζάφα-γκέιτ», αυτό που κυρίως προσελκύει το διεθνές ενδιαφέρον.
Στρατηγικός δίαυλος
Η ιδέα ότι ισραηλινοί κυβερνητικοί παράγοντες υποστήριξαν ενεργά την προσπάθεια εποίκων να εγκατασταθούν σε αραβικές γειτονιές της Ιερουσαλήμ και να δημιουργήσουν έναν στρατηγικό «εβραϊκό δίαυλο» μεταξύ της Πύλης της Γιάφας και της εβραϊκής συνοικίας προκαλεί αναταράξεις εν όψει της επερχόμενης μεσανατολικής συνόδου στην Ανάπολη των ΗΠΑ. Και η προσπάθεια αυτή σίγουρα δεν θα σταματήσει με μια ενδεχόμενη αναγνώριση του κ. Θεόφιλου από το Ισραήλ.
Ο Πατριάρχης επιμένει πως δεν είναι πολιτικός. Λέει όμως ότι οι εκτεταμένες ιδιοκτησίες του Πατριαρχείου στη χριστιανική αραβική γειτονιά πίσω από το Ιmperial είναι o λόγος για τον οποίο «αυτοί που θέλουν να αλλάξουν τη φυσική δημογραφία της Ιερουσαλήμ προσπαθούν να το πετύχουν μέσω του Πατριαρχείου». Παραδέχεται πως η υπόθεση της εκμίσθωσης της Πύλης της Γιάφας, αξίας δύο εκατομμυρίων δολαρίων, ίσως τελικά κριθεί στα δικαστήρια, αλλά επιμένει πως η Εκκλησία έχει παραδοσιακά την «ηθική ευθύνη να αφήσει την πόλη όπως είναι».
Η Ιερουσαλήμ, θυμίζει, «υπήρξε ανέκαθεν τόπος συνάντησης για εβραίους,χριστιανούς και μουσουλμάνους» και «η γοητεία και το μεγαλείο της» συνίστανται στο ότι «θα έπρεπε να αποτελεί ένα παράδειγμα συνύπαρξης αλλά και θρησκευτικής και πολιτιστικής ποικιλίας». Ο ίδιος μπορεί να κέρδισε μια κρίσιμη μάχη, όχι όμως και τον πόλεμο.
