Η ζωή 150.000 Ελλήνων απειλείται εξαιτίας της έκθεσής τους σε αμίαντο! Την παραπάνω αποκάλυψη έκανε την εβδομάδα που πέρασε ο υπουργός Απασχόλησης και Κοινωνικών Ασφαλίσεων κ. Σάββας Τσιτουρίδης. Ο υπουργός συμμετείχε σε διημερίδα με θέμα «Αμίαντος: μια διαρκής απειλή – Προβλήματα και τρόποι αντιμετώπισής τους», κατά τη διάρκεια της οποίας πληροφορηθήκαμε ακόμη ότι ως το 2030 ο αριθμός των θανάτων από το επικίνδυνο στοιχείο θα φθάσει στην Ευρώπη των «15» στο μισό εκατομμύριο. Πώς συμβαίνουν όλα αυτά, αφού η χρήση αμιάντου έχει απαγορευθεί εδώ και δεκαετίες; Μα επειδή ο αμίαντος παραμένει στο περιβάλλον μας. Σήμερα τον μεγαλύτερο κίνδυνο διατρέχουν άτομα τα οποία εργάστηκαν με αμίαντο (σε ορυχεία ή οικοδομικές εργασίες), αλλά η παρουσία αμιάντου σε κτίρια και (ακόμη χειρότερα!) σε σχολεία καθιστά επιτακτική την ανάγκη λήψης μέτρων για την προστασία της υγείας των παιδιών. Τέτοιου είδους μέτρα έχουν δρομολογηθεί και ευελπιστούμε ότι θα υλοποιηθούν με τον καλύτερο τρόπο. Τι γίνεται όμως με εκείνους που στο παρελθόν έχουν έρθει σε στενή επαφή με το επικίνδυνο στοιχείο; «Το Βήμα» μίλησε με τον θωρακοχειρουργό κ. Λάμπρο Ζέλλο του Dana-Farber Brigham and Women’s Hospital στη Βοστώνη των ΗΠΑ, ο οποίος ειδικεύεται στην αντιμετώπιση του μεσοθηλιώματος, ενός τύπου καρκίνου που προκαλείται από την έκθεση στον αμίαντο.
Μεσοθηλίωμα: «ειδικότης» του αμιάντου
Το μεσοθηλίωμα είναι ο καρκίνος που ξεκινά από τη μεμβράνη (μεσοθήλιο) που καλύπτει και προστατεύει τους πνεύμονες. Σχεδόν το σύνολο των ατόμων που αναπτύσσουν μεσοθηλίωμα έχουν εκτεθεί σε αμίαντο κάποια στιγμή στη ζωή τους. Η νόσος μπορεί να εμφανιστεί πολλές δεκαετίες μετά την εισπνοή ινών αμιάντου και, αν αφεθεί χωρίς αντιμετώπιση, η πρόγνωση για τον ασθενή είναι μάλλον δυσμενής. Ο κ. Λάμπρος Ζέλλος είναι από τα συντονιστικά μέλη του Διεθνούς Προγράμματος Μεσοθηλιώματος (Inter-national Mesothelioma Program), του οποίου ο μακροπρόθεσμος στόχος είναι η αντιμετώπιση της νόσου. Οπως εξήγησε μιλώντας στο «Βήμα» ο έλληνας θωρακοχειρουργός, «η ύπαρξη ενός διεθνούς προγράμματος συνεργασίας ήταν απαραίτητη. Μπορεί ο αριθμός των ατόμων που στις επόμενες δεκαετίες θα νοσήσουν με μεσοθηλίωμα να είναι μεγάλος, όμως το μεσοθηλίωμα δεν παύει να είναι ένας σχετικά σπάνιος καρκίνος σε σχέση με άλλους τύπους της νόσου. Η σχετική σπανιότητά του έχει αποτέλεσμα το μεσοθηλίωμα να παραμένει ένας άγνωστος καρκίνος για πολλούς κλινικούς γιατρούς. Με άλλα λόγια, ένας κλινικός γιατρός δεν έχει πιθανότητες να δει πολλές περιπτώσεις ασθενών και να μπορέσει να μελετήσει τη νόσο. Βεβαίως, το δικό μας νοσοκομείο βλέπει ένα μεγάλο ποσοστό των περιστατικών των ΗΠΑ, πράγμα που μας έχει επιτρέψει την πραγματοποίηση μελετών, αλλά μόνο η ανταλλαγή πληροφοριών και η διεθνής συνεργασία μπορούν να επιταχύνουν τις προσπάθειες για την αντιμετώπιση του μεσοθηλιώματος».
Χαρακτηριστικό της άγνοιας των επιστημόνων για το μεσοθηλίωμα είναι το γεγονός ότι δεν υπάρχει σταδιοποίηση για τη νόσο. Σύμφωνα με τον κ. Ζέλλο, «τα συμπτώματα της νόσου είναι παρόμοια με τα συμπτώματα άλλων ασθενειών. Προκειμένου να διαγνωσθεί το μεσοθηλίωμα απαιτείται προσεκτική κλινική εξέταση, εξέταση με ακτίνες Χ και φυσικά βιοψία, η οποία θα επιβεβαιώσει τα προηγούμενα ευρήματα. Εν αντιθέσει όμως με άλλους πιο καλά μελετημένους καρκίνους (π.χ. μαστού), δεν έχει ακόμη επιτευχθεί σταδιοποίηση του μεσοθηλιώματος. Η σταδιοποίηση, ο εντοπισμός δηλαδή του σταδίου εξέλιξης της νόσου, επιτρέπει να αποφασίσει κανείς για το καταλληλότερο είδος αντιμετώπισής της και είναι ένα πολύ χρήσιμο εργαλείο για τον κλινικό γιατρό».
Ενδεδειγμένη αντιμετώπιση
Παρά την έλλειψη σταδιοποίησης, το μεσοθηλίωμα αντιμετωπίζεται σήμερα με τις κλασικές τεχνικές (χειρουργική εκτομή, χημειοθεραπεία, ραδιοθεραπεία) έπειτα από την εκτίμηση του γιατρού για την κάθε περίπτωση. Εκτός όμως από τις κλασικές τεχνικές υπάρχουν και άλλες οι οποίες δοκιμάζονται. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η βραχυθεραπεία, η οποία, όπως μπορούν να αντιληφθούν όσοι ομιλούν την ελληνική γλώσσα, πρόκειται για μια θεραπεία βραχέος βεληνεκούς. Αντί να χορηγηθεί η κλασική ραδιοθεραπεία, εμφυτεύεται στον ασθενή μια πηγή ραδιενέργειας η οποία βεβαίως τοποθετείται κοντά σε περιοχές όπου δεν ήταν δυνατή η πλήρης χειρουργική εκτομή του όγκου. Η πηγή αυτή εκπέμπει τοπικά ραδιενέργεια για ένα χρονικό διάστημα (περί τους τρεις μήνες) και τα κέντρα όπου εφαρμόζεται η βραχυθεραπεία (όπως το Brigham and Women’s Hospital) μελετούν προς το παρόν την αποτελεσματικότητά της. Αντιστοίχως μελετάται σε κλινικό επίπεδο και η φωτοδυναμική θεραπεία, η οποία συνίσταται στην εμφύτευση πηγής φαρμάκου το οποίο καθίσταται δραστικό με τη χρήση ακτίνων λέιζερ.
Εκτός από τις κλινικές μελέτες υπάρχουν και εργαστηριακές μελέτες οι οποίες αφορούν τον εντοπισμό των γονιδίων που συμβάλλουν στην ανάπτυξη του μεσοθηλιώματος. Από αυτές αναμένεται να προκύψουν φάρμακα που θα αναστέλλουν την εξέλιξη της νόσου. Ο κ. Ζέλλος είναι αισιόδοξος ότι στο μέλλον «η διεθνής συνεργασία και η συνδυασμένη επίθεση κατά του μεσοθηλιώματος, τόσο από εργαστηρίου όσο και από κλινικής, θα πετύχουν τη βελτίωση των προσφερομένων θεραπειών και κατ’ επέκταση τη βελτίωση της ζωής των ασθενών». Πάντως, επειδή όλοι γνωρίζουμε ότι οι μελέτες απαιτούν χρόνο για να ολοκληρωθούν, η καλύτερη προστασία από το μεσοθηλίωμα είναι η αποφυγή της έκθεσής μας στη γενεσιουργό αιτία του, τον αμίαντο.
* Σε 800 υπολογίζονται τα ελληνικά σχολεία στα οποία υπάρχει αμίαντος.
* Τουλάχιστον στα 74 από αυτά ο αμίαντος εντοπίζεται στο σύνολο του κτιρίου, ενώ στα υπόλοιπα σε μέρη αυτού (οροφές – τοιχία, σκέπαστρα, καμινάδες κ.α.).
* Ο ΟΣΚ θα κατεδαφίσει τα σχολεία με πλήρη αμίαντο, ενώ οι κατά τόπους νομαρχίες θα αναλάβουν την απομάκρυνση των στοιχείων αμιάντου από τα υπόλοιπα σχολεία.
(Στοιχεία που δόθηκαν από τον διευθύνοντα σύμβουλο του ΟΣΚ κ. Παναγιώτη Παταργιά)
Αμίαντος και υγεία
* Ο οργανισμός αδυνατεί να μεταβολίσει τις ίνες αμιάντου που εισπνεόμενες εγκαθίστανται στους πνεύμονες.
* Η εγκατάσταση των ινών αμιάντου στους πνεύμονες αποτελεί μια εσαεί αιτία φλεγμονής που μπορεί να προκαλέσει σειρά ασθενειών: διάμεση ίνωση (αμιάντωση), βρογχικό καρκίνο, κακόηθες μεσοθηλίωμα του υπεζωκότα και του περιτοναίου.
* Η λανθάνουσα περίοδος, δηλαδή από την έκθεση στον αμίαντο ως την εκδήλωση βλάβης, είναι συνήθως από πέντε ως δέκα χρόνια. Μπορεί ωστόσο να φθάσει και τα 40 χρόνια.
* Δεν υπάρχει κατά τον ΠΟΥ «όριο» ασφαλούς επιπέδου έκθεσης στον αμίαντο, είτε με την έννοια του χρόνου, είτε με την έννοια συγκεντρώσεως των εισπνεόμενων ινών. Ακόμη και ελάχιστη «δόση» είναι δυνατόν να προκαλέσει νόσο.
* Η καρκινογενετική επίδραση του αμιάντου σε καπνιστές είναι δυσανάλογα μεγαλύτερη από την αθροιστικά αναμενόμενη επίδραση καθενός από τους δύο αυτούς παράγοντες χωριστά (κάπνισμα, αμίαντος). Η συνέργειά τους οδηγεί τον καπνιστή που εισπνέει τις ίνες αμιάντου σε 90 φορές μεγαλύτερη συχνότητα καρκίνου του πνεύμονος σε σύγκριση με το φυσιολογικό.
(Στοιχεία που δόθηκαν από τον πνευμονολόγο κ. Παναγιώτη Μπεχράκη)
