Παγίως η αναψηλάφηση υπολειμμάτων δεν είναι «γκλαμουράτη» δουλειά. Ακόμη και αν δεν αναφερόμαστε σε ρακοσυλλέκτες, πόσοι ανατόμοι, αναστηλωτές μνημείων, συντηρητές χειρογράφων κ.ο.κ. κερδίζουν έστω και ένα πεντάλεπτο δημοσιότητας στη σταδιοδρομία τους; Αλλάζουν όμως τα πράγματα όταν το έργο τους πρωταγωνιστεί σε μια σημαντική αποκάλυψη. Από την πρώτη έκδοση της «Ανατομίας ενός εγκλήματος» ως τις πρόσφατες τηλεοπτικές σειρές με ντετέκτιβ «κομπιουτεροανατόμους», το κοινό κρατάει την αναπνοή του για τη λύση του αινίγματος.
Εν προκειμένω η περίπτωση εντάσσεται απόλυτα σε αυτή τη συνταγή επιτυχίας. Ο μελετητής αρχαίων κειμένων Ρεβίλ Νετς και ο έφορος μουσείου Γουίλιαμ Νοέλ συνέγραψαν ένα καταπληκτικό θρίλερ αναδόμησης του παρελθόντος. Αυτό το επίτευγμά τους θα ήταν από μόνο του αρκετό για να σας πούμε «διαβάστε το». Ωστόσο για τους εδώ αναγνώστες το θέμα τους είναι τέτοιο που προκαλεί ρίγη συγκίνησης. Πρόκειται για την πιο σημαντική νέα προσθήκη στα όσα γνωρίζαμε για το επίπεδο διανόησης των αρχαίων προγόνων μας. Και μάλιστα για τον συγκλονιστικότερο επιστήμονα όλων των εποχών, τον Αρχιμήδη.
Ο «συγκλονιστικότερος», ο «μεγαλύτερος»… Σας φαίνεται υπερβολική η δήλωση; Δεν θα είναι όταν τελειώσετε την ανάγνωση αυτού του βιβλίου. Διότι η επιτυχία των συγγραφέων είναι τριπλή: Στο ένα επίπεδο κρατούν εναργή την προσοχή μας με την απίστευτη περιπέτεια ενός πακέτου χειρογράφων ανά τους αιώνες και τις χώρες. Ποιος κατέγραψε τα ευρήματα του σοφού των Συρακουσών; Ποιος τα έκλεψε; Ποιος τα μετέγραψε; Ποιος τα βρήκε; Ποιος τα πρωτοδιάβασε; Ποιος τα πούλησε; Ποιος τα αγόρασε;.. Σε δεύτερο επίπεδο, μας συγκινούν με την επιμονή και την επιμέλεια που δείχνουν – αυτοί, οι «κουτόφραγκοι» – στο να εξιχνιάσουν γράμμα προς γράμμα και λέξη προς λέξη το τι κρύβεται κάτω από τα αλλεπάλληλα στρώματα γραφής (παλίμψηστο γαρ). Μια πραγματική επιστημονική και τεχνολογική οδύσσεια για να διαβάσουν σωστά τους Ελληνες… Και έπειτα, στο τρίτο επίπεδο, μας συγκλονίζουν με τα όσα γράφουν για τον Αρχιμήδη. Τα όσα ανακαλύπτουν και μας αποκαλύπτουν, σιγουρεύουν τα υπερθετικά που αρμόζουν στον άνδρα. Μια διάνοια αξεπέραστη, ένας εξερευνητής ακαταμάχητος. Ανίκητος εδώ και 21 αιώνες!
Οπως προκύπτει από τα επτά κείμενα του Αρχιμήδη που βρίσκονται στον «Κώδικα» και μπόρεσαν να διαβαστούν για πρώτη φορά, ο Αρχιμήδης είχε μια αντίληψη του «απείρου» που ήταν πολύ μπροστά από την εποχή του και ήταν ο πρώτος που ασχολήθηκε με τη συνδυαστική. Οπως υποστηρίζει ο Νετς, αν το μαθηματικό του έργο προστεθεί στις πιο γνωστές συμβολές του στη φυσική και στη μηχανική, γίνεται ολοφάνερο ότι ο Αρχιμήδης είναι «ο πιο σημαντικός επιστήμονας που έζησε ποτέ».
… Ισως τώρα νιώθετε ότι χάσαμε περισσότερα από όσα νομίσαμε όταν ο Ευάγγελος Βενιζέλος δεν μπόρεσε το 1998 να κερδίσει τη δημοπρασία του παλίμψηστου. Ωστόσο δεν χάσαμε τίποτε. Το ίδιο το παλίμψηστο είναι ένα θλιβερά σαρακοφαγωμένο «υπόλειμμα». Αλλά η παραχώρησή του στην «επιστημονική ανατομία» και η γνώση που ξεπήδησε από την ψηφιακή ψηλάφησή του αντιστάθμισαν υπέρμετρα την «απώλεια». Η ανθρωπότητα ολόκληρη κέρδισε από τη νέα γνώση. Εμείς, οι Ελληνες, ας διαβάσουμε αυτή την υπέροχη παρακαταθήκη (με την εξαίρετη μετάφραση του Τεύκρου Μιχαηλίδη) και ας ρουφήξουμε την έμπνευση που τόσο μας λείπει!
ΥΓ.: Επεξηγηματικά κείμενα και φωτογραφίες για τον παλίμψηστο «Κώδικα του Αρχιμήδη» θα βρείτε στον ειδικό δικτυακό τόπο που διατηρεί για αυτόν ο Νοέλ: www.archimedespalimpsest.org
