Η αρχαία Αθήνα ήταν σίγουρα η λαμπρότερη και ισχυρότερη. Και κυρίως αυτή στην οποία επί αιώνες καλλιεργήθηκαν το πνεύμα και η τέχνη δημιουργώντας τον κλασικό ελληνικό πολιτισμό. Αλλά και η Σπάρτη της αρχαιότητας με τις ιδιαιτερότητές τηςπολιτική και κοινωνική δομή, στρατός- υπήρξε σίγουρα μεγάλη δύναμη. Αν όμως η μεταξύ τους αντιπαλότητα ηχεί σήμερα απλώς ως «αρχαία ιστορία» με αναπόφευκτη την πρωτοκαθεδρία της Αθήνας, στην αρχαία Ελλάδα τα πρωτεία δεν παραχωρούνταν ποτέ εύκολα. Θα μπορούσε λοιπόν να περιληφθούν σε μία έκθεση όλα αυτά; Ηδη η προσπάθεια, την οποία ανέλαβε το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο όταν διοργάνωσε την έκθεση «ΑθήναΣπάρτη. Από τον 8ο π.Χ. ως τον 5ο π.Χ. αιώνα» για το Κοινωφελές Ιδρυμα «Αλέξανδρος Σ. Ωνάσης» της Νέας Υόρκης, έγινε. Και τώρα, από αύριο συγκεκριμένα, η ίδια έκθεσηαν και κάπως μικρότερη- εγκαινιάζεται και στην Ελλάδα από τον υπουργό Πολιτισμού κ. Γ.Βουλγαράκη στο Μουσείο Ελιάς και Ελληνικού Λαδιού του Πολιτιστικού Ιδρύματος του Ομίλου Πειραιώς στη Σπάρτη.
Σε δύο αίθουσες εκτίθενται τα αρχαία αντικείμενα, η επιλογή των οποίων από τον διευθυντή του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου κ. Ν.Καλτσά είχε στόχο να σκιαγραφήσει τις κοινωνικές και πολιτισμικές εξελίξεις οι οποίες σημειώθηκαν στις δύο πόλειςκράτη από την ύστερη γεωμετρική εποχή ως και την αρχαϊκή. Και μέσα από αυτές να προσφέρει τη δυνατότητα στον επισκέπτη να κατανοήσει τις ομοιότητες και τις διαφορές τους. Εκεί όπου συνέκλιναν και εκεί όπου δημιουργούνταν μεταξύ τους χάσματα. Σημαντικότερα εκ των οποίων, ως γνωστόν, ήταν οι Περσικοί Πόλεμοι (492-479 π.Χ.), όταν οι Σπαρτιάτες αρνήθηκαν να συμμετάσχουν στη μάχη του Μαραθώνα, αλλά και ο καταστρεπτικός για όλους Πελοποννησιακός Πόλεμος (431-404 π.Χ.).
Λόγω περιορισμένου χώρου, πάντως, από τα περίπου 250 αρχαία αντικείμενα της αρχικής έκθεσης στη Σπάρτη θα εκτεθούν περί τα 150. Το σκεπτικό ωστόσο δεν αλλάζει. Είναι μια άλλη ανάγνωση της αρχαίας ελληνικής ιστορίας, όπως την κατέγραψαν ο Θουκυδίδης βασικά, καθώς και ο Ξενοφώντας και ο Ηρόδοτος. Αλλά και μια γνωριμία με αρχαίες κοινωνίες εντελώς διαφορετικές μεταξύ τους για τις οποίες μιλούν οι μεγάλοι φιλόσοφοι της αρχαιότητας. Ετσι δίπλα στη μορφή του σπαρτιάτη πολεμιστή, του επονομαζόμενου Λεωνίδα, που βρέθηκε κοντά στο Ιερό της Χαλκιοίκου Αθηνάς, μια Κόρη από την Αττική μπορεί να δώσει την άλλη όψη του νομίσματος. Και μιλώντας για νομίσματα, τα αργυρά τετράδραχμα της Αθήνας, αυτά που την ανέδειξαν στην ηγετική θέση μεταξύ των άλλων πόλεων, είναι και αυτά παρόντα.
Ο πατριωτισμός και η αυτοθυσία των Σπαρτιατών όπως αναδείχθηκαν στις Θερμοπύλες διαιωνίζοντας την αρετή τους παγκοσμίως σηματοδοτούνται από κάποιες αιχμές βελών από το πεδίο της μάχης. Συγκινητικό έκθεμα εξάλλου τα αγγεία από τον ομαδικό τάφο, που ήρθε στο φως τελευταία στον Κεραμεικό, εκεί όπου είχαν ταφεί τα θύματα του μεγάλου λοιμού που έπληξε την Αθήνα κατά τη διάρκεια του Πελοποννησιακού Πολέμου.
Τεράστιο κεφάλαιο ανοίγει άλλωστε από μόνο του ένα και μόνο αντικείμενο: το χάλκινο ειδώλιο μιας σπαρτιάτισσας αθλήτριας ενώ τρέχει με τα μαλλιά λυμένα. Υποδήλωση της εντελώς διαφορετικής θέσης της γυναίκας στη Σπάρτη αλλά και γενικότερα των διαφορετικών ηθών από ό,τι σε όλη την υπόλοιπη Ελλάδα. Σε δύο μεγάλες ενότητες, όσες και οι αίθουσες της έκθεσης, κατανέμονται τα αντικείμενα, στην πρώτη εκ των οποίων παρουσιάζονται η Αθήνα και η Σπάρτη ως τους Περσικούς Πολέμους. Η δεύτερη αίθουσα αναφέρεται στην περίοδο από τα Μηδικά ως και τον Πελοποννησιακό Πόλεμο, τον οποίο άρχισαν οι Σπαρτιάτες αντιδρώντας στην ανερχόμενη δύναμη των Αθηναίων και ο οποίος έφθειρε ανεπανόρθωτα και τους δύο οδηγώντας στο τέλος του κλασικού κόσμου.
Εκτός από το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο και το Μουσείο Σπάρτης, με έργα τους στην έκθεση συμμετέχουν το Μουσείο Ακροπόλεως, το Επιγραφικό, το Μουσείο του Κεραμεικού, το Νομισματικό, τα Μουσεία Μαραθώνα, Ολυμπίας και Ρόδου. Η διάρκειά της έχει ορισθεί ως τις 26 Οκτωβρίου.
