ΒΑΤΙΚΑΝΟ
Με το βλέμμα στραμμένο στη Ρωσία είναι οι επιτελείς της Αγίας Εδρας μετά την επίσκεψη του Πάπα Βενέδικτου ΙΣτ´ στον Οικουμενικό Πατριάρχη κ.κ. Βαρθολομαίο στο Φανάρι και τη συνάντησή του με τον Αρχιεπίσκοπο κ. Χριστόδουλο στο Βατικανό. Η Μόσχα φαίνεται να μετατρέπεται σε «κάστρο», για το οποίο – αφού δεν μπορούν να «κατακτήσουν» – μπορούν να αρχίσουν συνομιλίες προκειμένου ο Ποντίφικας τουλάχιστον να μπορέσει να συναντηθεί έστω και σε ουδέτερο έδαφος με τον «ηγεμόνα του» Πατριάρχη πάσης Ρωσίας κ. Αλέξιο.
Ενα τηλεγράφημα του Ιταλικού Πρακτορείου (ANSA), το πρωί της Τετάρτης, την ώρα δηλαδή που ο Αρχιεπίσκοπος κατέφθανε στη Ρώμη, έδινε τη διάσταση που απέδιδε η ρωμαιοκαθολική πλευρά στην επίσκεψη του κ. Χριστόδουλου. «Τόσο ο Οικουμενικός Πατριάρχης κ.κ. Βαρθολομαίος Α´ όσο και ο Αρχιεπίσκοπος κ. Χριστόδουλος» τονιζόταν «μπορούν να λειτουργήσουν ως “γέφυρα” ανάμεσα στην Παπική Εκκλησία και στον Πατριάρχη της Μόσχας Αλέξιο Β´, με τον οποίο η Ρώμη δεν έχει ξεκινήσει ακόμη την αναθέρμανση των σχέσεων: από τη διάλυση της Σοβιετικής Ενωσης και μετά, το Πατριαρχείο της Μόσχας κατηγορεί τη Ρώμη για προσηλυτισμό και ασκεί κριτική εναντίον της θεωρούμενης ως υπερβολικής δραστηριοποίησης των Καθολικών στην Ουκρανία και γενικά στα εδάφη της πρώην Σοβιετικής Ενωσης». Οπως σημειωνόταν: «Το γεγονός ότι σήμερα στη Ρώμη δεν βρίσκεται ένας πολωνός Πάπας μπορεί να είναι υπέρ μιας καινούργιας φάσης, και ορισμένοι προβάλλουν την υπόθεση ότι μια συνάντηση ανάμεσα στον Πάπα Βενέδικτο ΙΣτ´ και στον Αλέξιο Β´ θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί σε “ουδέτερο έδαφος”, για παράδειγμα όταν ο Πάπας επισκεφθεί την Αυστρία, τον Σεπτέμβριο».
* Το παρελθόν
Ο Πάπας Βενέδικτος ΙΣτ´, όπως επισημαίνουν ορθόδοξοι ιεράρχες, δεν διακατέχεται από την ίδια «ανυπομονησία» με τον προκάτοχό του, γι’ αυτό και ίσως τελικά να είναι ο πρώτος Ποντίφικας που θα συναντήσει τον «ηγεμόνα» της Ορθοδοξίας ακόμη και στη Ρωσία, και να «γεφυρώσει» το αιώνιο χάσμα μεταξύ Αγίας Εδρας και Μόσχας.
Ο Πάπας Ιωάννης Παύλος Β´ δεν είχε ποτέ αποκρύψει την επιθυμία να επισκεφθεί τη Ρωσία, αλλά πάντα έπαιρνε αρνητικές απαντήσεις. Το «νιέτ» ακούστηκε πολλές φορές και όταν παρασκηνιακά δρομολογήθηκαν οι διαδικασίες για την πραγματοποίηση μιας συνάντησης σε ουδέτερο έδαφος η Μόσχα «φοβήθηκε» την Κωνσταντινούπολη και τη ματαίωσε.
Ηταν το 1997, ως τόπος συνάντησης είχε επιλεγεί η Βιέννη και η Μονή του Τιμίου Σταυρού στα περίχωρα της πόλης. Τα πάντα ήταν έτοιμα. Είχε καταρτισθεί ολόκληρο πρωτόκολλο το οποίο προέβλεπε – με απαίτηση της Μόσχας – ακόμη και το γκρέμισμα πόρτας προκειμένου ο Πάπας Ιωάννης Παύλος Β´ και ο Πατριάρχης πάσης Ρωσίας να εισέλθουν στο μοναστήρι ταυτόχρονα, με στόχο οι δύο Προκαθήμενοι να έχουν τον ίδιο βηματισμό και να μην προηγηθεί ούτε χιλιοστό ο ένας του άλλου.
Η συνάντηση κατά περίεργο τρόπο θα πραγματοποιούνταν τις ίδιες ημέρες που ο Οικουμενικός Πατριάρχης κ.κ. Βαρθολομαίος θα επισκεπτόταν επισήμως την Αυστρία. Και ο τότε πρόεδρος της Αυστριακής Δημοκρατίας Κλέστιλ προσέφερε τα ανάκτορα του Χόφμπουργκ, των αυστροούγγρων αυτοκρατόρων, για την πραγματοποίηση της τριμερούς συναντήσεως των Πάπα – Οικουμενικού Πατριάρχη – Πατριάρχη Μόσχας, της πρώτης στην ιστορία.
Οταν ο κ.κ. Βαρθολομαίος πληροφορήθηκε ότι ο Ποντίφικας θα συναντούσε κατ’ ιδίαν πρώτα τον κ. Αλέξιο και μετά τον ίδιο ματαίωσε το ταξίδι του μόλις δέκα ημέρες πριν από την προγραμματισμένη ημερομηνία. Το ίδιο έπραξε λίγες ώρες αργότερα και ο κ. Αλέξιος, αφήνοντας το Βατικανό εκτεθειμένο.
* Οι «γέφυρες»
Ο σημερινός Πάπας σε αντίθεση με τον πολωνό προκάτοχό του γνωρίζει όσο ελάχιστοι τις ισορροπίες «τρόμου» που επικρατούν στην Ορθόδοξη Εκκλησία και ουδέποτε, όπως αναφέρουν ορθόδοξοι αρχιερείς, θα προέβαινε σε μια τόσο άκομψη κίνηση όπως εκείνη του 1997, όπως και ουδέποτε θα έδινε τη χαρά στους φανατικούς της Μόσχας να δηλώνουν ότι τους αναγνωρίζει τα πάλαι ποτέ όνειρά τους περί Γ´ Ρώμης.
Επίσης, τόσο ο ίδιος όσο και οι επιτελείς της Κούρια γνωρίζουν ότι η πραγματοποίηση ακόμη και σήμερα μιας συνάντησης με τον Πατριάρχη Αλέξιο είναι εξαιρετικά δύσκολη υπόθεση, αφού τα προβλήματα στην Ουκρανία με τη δράση των ουνιτών κληρικών (ακολουθούν το ορθόδοξο τυπικό αλλά υπάγονται στη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία) συνεχίζουν να υπάρχουν έντονα. Και μπορεί την έκρηξη της Ουνίας των τελευταίων δεκαετιών να τη χρεώνουν στον Πολωνό Ιωάννη Παύλο Β´ αλλά δεν έχει γίνει καμία κίνηση καλής θελήσεως από τον διάδοχό του Βενέδικτο ΙΣτ´ προκειμένου να ξεπεραστεί το πρόβλημα.
Επίσης γνωρίζουν ότι ούτε ο κ. Χριστόδουλος ούτε πολύ περισσότερο ο Οικουμενικός Πατριάρχης μπορούν, τουλάχιστον στην παρούσα φάση, να λειτουργήσουν ως γέφυρα Βατικανού – Μόσχας.
Ο κ. Αλέξιος βρίσκεται σε διαρκή σύγκρουση με τον κ.κ. Βαρθολομαίο, εξ αφορμής ζητημάτων όπως η ανεξαρτητοποίηση της Εκκλησίας, της ιδιαίτερης πατρίδας του της Εσθονίας από τον Πατριαρχείο Ρωσίας, ή η προσπάθεια ουκρανών πολιτικών να πείσουν τον Οικουμενικό Πατριάρχη είτε να εντάξει στη δικαιοδοσία του είτε να ανακηρύξει Αυτοκέφαλη την Εκκλησία της Ουκρανίας. Ιδιαίτερα το ζήτημα της Ουκρανίας απασχολεί τη Μόσχα καθώς εκεί διαθέτει το ισχυρότερο πληθυσμιακά ποίμνιό της. Παράλληλα η Κούρια αναγνωρίζει ότι μπορεί ο Αρχιεπίσκοπος τις τελευταίες ημέρες να παρέλαβε μια επιστολή αγάπης από τον Πατριάρχη κ. Αλέξιο, όμως στα μέσα Νοεμβρίου και σχεδόν την τελευταία στιγμή, ενώ όλα ήταν έτοιμα, ανέβαλε το ταξίδι του στην Μπεσλάν τη Οσετίας όπου η Εκκλησία της Ελλάδος χτίζει το σχολείο που καταστράφηκε κατά τη διάρκεια της τραγικής ομηρείας δεκάδων μαθητών από Τσετσένους. Οι λόγοι της αναβολής ποικίλλουν, το βέβαιον όμως είναι ότι πίσω από τις διάφορες αιτιάσεις που προέβαλε η Μόσχα βρίσκονται οι διεκδικήσεις έναντι του ρωσικού ναού της Φιλελλήνων, ο οποίος χτίστηκε με δαπάνες των τσάρων και υπάγεται στη δικαιοδοσία της Αρχιεπισκοπής Αθηνών.
ΤΑ ΜΗΝΥΜΑΤΑ Στη νέα τάξη πραγμάτων δεν περισσεύει κανείς
Το πρόσφατο ταξίδι του Πάπα Βενέδικτου ΙΣτ´ στην Κωνσταντινούπολη είχε τους δικούς του ιδιαίτερους συμβολισμούς. Ο Επίσκοπος της Ρώμης επισκέφθηκε την πάλαι ποτέ Νέα Ρώμη. Αρχισε τις συναντήσεις του με τον Οικουμενικό Πατριάρχη, τον Πρώτο μεταξύ των ίσων Προκαθημένων της Ορθόδοξης Εκκλησίας, αναγνωρίζοντας έτσι την πρωτοκαθεδρία του και στέλνοντας σαφή μηνύματα. Ο ίδιος ο κ.κ. Βαρθολομαίος είχε την ευκαιρία να καταδείξει αφενός στους ορθοδόξους την ισχύ που του προσφέρει η Ιστορία και αφετέρου στην τουρκική κυβέρνηση ότι είναι ο Οικουμενικός Πατριάρχης, ανεξάρτητα από τη δική της βούληση.
Με την επίσκεψή του στο Βατικανό ο κ. Χριστόδουλος καταγράφεται στην ιστορία της Αυτοκέφαλης Εκκλησίας τη Ελλάδος, που ιδρύθηκε το 1830, ως ο Πρώτος Προκαθήμενός της που επισκέφθηκε την Αγία Εδρα. Ακόμη ενισχύει το προφίλ του ως Αρχιεπισκόπου – παρά τις περί του αντιθέτου απόψεις του στο παρελθόν – στους ελληνικούς, πολιτικούς, διπλωματικούς, αλλά και προοδευτικούς, εκκλησιαστικούς κύκλους της χώρας, καθώς κατέδειξε ότι μπορεί να είναι ένας Προκαθήμενος που αντιλαμβάνεται τα μηνύματα των καιρών και απομονώνει τις ακραίες και φανατικές ομάδες που αντιμετωπίζουν τον Ποντίφικα ως «προβατόσχημο λύκο». Οσο για τον Βενέδικτο ΙΣτ´; Αυτός κατέδειξε στους ορθοδόξους ότι ο ηγέτης της ισχυρότερης και πολυπληθέστερης Χριστιανικής Εκκλησίας σέβεται και τιμά τους λίγους αριθμητικά ορθοδόξους αλλά μοναδικούς συνοδοιπόρους στην ιστορία του Χριστιανισμού. Αλλωστε στη νέα τάξη πραγμάτων δεν περισσεύει κανείς…
Στη νέα αυτή εποχή και ο Πατριάρχης κ. Αλέξιος έλαβε το δικό του μήνυμα: όλοι οι ισχυροί ηγέτες της Ορθοδοξίας – από τον Οικουμενικό Πατριάρχη κ.κ. Βαρθολομαίο ως τους Πατριάρχες Αντιοχείας, Ιεροσολύμων και Ρουμανίας στο άμεσο παρελθόν και από χθες ο Προκαθήμενος της Εκκλησίας της Ελλάδος – συναντήθηκαν, συνομίλησαν και δεσμεύτηκαν να συνεργαστούν στη βάση κοινού στόχου για τη στήριξη του Χριστιανισμού στις προκλήσεις της τρίτης χιλιετίας. Τώρα ο μόνος που απέμεινε κλεισμένος στο φρούριό του είναι ο γερμανικής καταγωγής εσθονός Πατριάρχης Μόσχας κ. Αλέξιος…
