Σταθερό προβάδισμα διατηρεί το ΠαΣοΚ έναντι της ΝΔ σε ό,τι αφορά την «πρόθεση ψήφου» σύμφωνα με την πλέον πρόσφατη δημοσκόπηση έληξε στις 16 Μαρτίου και συμπεριλαμβάνει και τη «χρηματιστηριακή κρίση» που πραγματοποίησε η εταιρεία «Κάπα Research» για λογαριασμό του «Βήματος της Κυριακής». Το ΠαΣοΚ προηγείται σε όλη την επικράτεια με 0,4% και το ποσοστό αυτό ανέρχεται σε 1,2% με την «επαναπροσέγγιση των αναποφάσιστων». Ο πρωθυπουργός κ. Κ. Σημίτης εξακολουθεί να προηγείται του προέδρου της ΝΔ κ. Κ. Καραμανλή ως καταλληλότερος πρωθυπουργός, αλλά και από πλευράς δημοτικότητας, το ΠαΣοΚ θεωρείται περισσότερο ικανό για την επίλυση των περισσότερων προβλημάτων και η «παράσταση νίκης» οδηγεί στο συμπέρασμα ότι η πλειοψηφία των ερωτηθέντων προβλέπει πως το κυβερνών κόμμα θα κερδίσει τις εκλογές. Παρά τις περιορισμένες μεταβολές που σημειώνονται, με βάση την προηγούμενη έρευνα της ίδιας εταιρείας που δημοσιεύθηκε στο «Βήμα», το «φαβορί» της εκλογικής αναμέτρησης είναι το ΠαΣοΚ, αφού ένας στους πέντε ψηφοφόρους πάει στην κάλπη με βασικό κριτήριο την επιλογή πρωθυπουργού.
Στο κλασικό πλέον ερώτημα «Ποιο κόμμα θα ψηφίζατε αν γίνονταν σήμερα βουλευτικές εκλογές;» το ΠαΣοΚ καταλαμβάνει την πρώτη θέση με 37,5% έναντι της ΝΔ με 37,1%. Στην τρίτη θέση βρίσκεται το ΚΚΕ με 4,9%, στην τέταρτη ο Συνασπισμός με 4,2% και ακολουθεί το ΔΗΚΚΙ που παίρνει το «αβέβαιο» 3,8%. Το 1,5% των ερωτηθέντων εμφανίζεται διατεθειμένο να ψηφίσει «άλλο μικρότερο κόμμα» και προς το «λευκό – άκυρο» προσανατολίζεται το 1,8%. Οι αναποφάσιστοι σε αυτή την έρευνα περιορίζονται σε 8,5%.
Σε αυτή την ομάδα το ΠαΣοΚ φαίνεται να διαθέτει ένα είδος «ιμπέριουμ» αφού αθροιστικά το 5,8% των αναποφάσιστων ταλαντεύεται ανάμεσα στο ΠαΣοΚ και σε κάποια άλλη επιλογή. Ειδικά όσοι έχουν δίλημμα μεταξύ του ΠαΣοΚ και της ΝΔ ανέρχονται σε 3,6%. Ενα τμήμα των αναποφάσιστων, που ανέρχεται σε 0,9%, προβληματίζεται επιπλέον ανάμεσα στη ΝΔ και σε κάποιο από τα μικρότερα κόμματα, ενώ πολύ μικρότερα είναι τα αντίστοιχα διλήμματα για τις μετακινήσεις μεταξύ των μικρών κομμάτων. Με δεδομένα αυτά τα διλήμματα, το 2,4% των αναποφάσιστων δίνει περισσότερες πιθανότητες να ψηφίσει εν τέλει το ΠαΣοΚ, το 1,6% τη ΝΔ, το 0,3% το ΚΚΕ, το 0,6% τον Συνασπισμό και το 0,4% το ΔΗΚΚΙ, ενώ το 3,6% παραμένουν και μετά την «επαναπροσέγγιση» αναποφάσιστοι.
Με βάση αυτή την επεξεργασία το ΠαΣοΚ ενισχύει τη θέση του έναντι της ΝΔ και η διαφορά από τη ΝΔ ανέρχεται στο 1,2%, ενώ τα μικρότερα κόμματα ενισχύουν τις πιθανότητές τους να εισέλθουν στη Βουλή υπερκαλύπτοντας το όριο του 3%. Ειδικότερα το ΠαΣοΚ παίρνει μετά την «επαναπροσέγγιση» 39,9%, η ΝΔ 38,7%, το ΚΚΕ 5,2%, ο Συνασπισμός 4,8% και το ΔΗΚΚΙ 4,2%. Ορισμένοι αναλυτές θεωρούν ότι, αν αυτές οι διαπιστώσεις δεν μεταβληθούν, τότε το πολιτικό σκηνικό τείνει να αναπαραγάγει τα χαρακτηριστικά που προέκυψαν από τις εκλογές του 1986, με την ίδια σειρά κατάταξης των κομμάτων που ανέκυψε από τις κάλπες. Σημειώνουν πάντως ότι η έρευνα διεξήχθη σε μια περίοδο που η κυβέρνηση είχε να αντιμετωπίσει τις δυσχέρειες του Χρηματιστηρίου και της ανόδου της τιμής των καυσίμων, ενώ στον εκλογικό στίβο δεν υπάρχει η Πολιτική Ανοιξη του κ. Α. Σαμαρά ούτε το μεταγενέστερο του 1996 Κόμμα Φιλελευθέρων του κ. Στ. Μάνου, οι ηγεσίες των οποίων είχαν επιλέξει ήδη την ενίσχυση της ΝΔ κατά τον χρόνο της έρευνας.
Για τους ερωτηθέντες η πλάστιγγα των εκλογών της 9ης Απριλίου γέρνει αισθητά προς το ΠαΣοΚ.
Στο ερώτημα «Τελικά ποιο κόμμα πιστεύετε ότι θα κερδίσει τις εκλογές;» το 52,5% προβλέπει υπέρ του ΠαΣοΚ, το 32,1% έχει την ίδια πρόβλεψη για τη ΝΔ και σχεδόν ένας στους έξι δεν παίρνει θέση. Κατά ανάλογο περίπου τρόπο ο κ. Κ. Σημίτης «είναι καταλληλότερος για πρωθυπουργός της χώρας» με ποσοστό 48,5%, ενώ μόλις το 37,1% πιστεύει το ίδιο για τον κ. Κ. Καραμανλή. Στην ίδια κατεύθυνση κινούνται και οι απαντήσεις για τη «μετά ΟΝΕ εποχή», όπως προέκυψαν από την επιλογή των απαντήσεων στο ερώτημα «Με την ένταξη της χώρας στην ΟΝΕ κλείνει ένας ιστορικός κύκλος για τη χώρα. Για τη μετά ΟΝΕ εποχή, ανεξάρτητα με το τι ψηφίζετε, εσείς τι πιστεύετε;». Το 45,6% κρίνει ότι «το ΠαΣοΚ και η κυβέρνηση του κ. Σημίτη έχουν τον δυναμισμό και την εμπειρία να οδηγήσουν τη χώρα στην εποχή που έρχεται». Το 39% επιλέγει την απάντηση: «Η ΝΔ και ο κ. Κ. Καραμανλής με νέα πρόσωπα και νέες ιδέες μπορούν καλύτερα να αναλάβουν τις τύχες της χώρας στη νέα εποχή που έρχεται».
Η δημοτικότητα του Πρωθυπουργού πάντως αναδεικνύεται με σαφήνεια στο ερώτημα «Τι γνώμη έχετε για τους πολιτικούς αρχηγούς;». Ο κ. Σημίτης προηγείται στις «θετικές και μάλλον θετικές γνώμες» με 54,7%, ο κ. Καραμανλής είναι δεύτερος με 48,1% και ακολουθούν ο κ. Ν. Κωνσταντόπουλος με 46,8%, ο κ. Δ. Τσοβόλας με 37%, ο κ. Α. Σαμαράς με 28%, ο κ. Στ. Μάνος με 26,7% και τελευταία είναι η κυρία Αλέκα Παπαρήγα με 18,3%.
Το «δίδυμο ΠαΣοΚ – Σημίτης» προηγείται του αντιστοίχου «ΝΔ – Καραμανλής» σε ό,τι αφορά την αντιμετώπιση δέκα βασικών προβλημάτων της χώρας με «σκορ» 6-4, έστω και χωρίς μεγάλες διαφορές σε ορισμένες περιπτώσεις. Το ΠαΣοΚ υπερτερεί αισθητά σε ό,τι αφορά την «ασφαλή πορεία της χώρας προς την ΟΝΕ» με ποσοστό 46,1% έναντι 29,5% της ΝΔ. Εξίσου αισθητή είναι και η διαφορά στην «αντιμετώπιση των εθνικών θεμάτων» αφού το κυβερνών κόμμα προηγείται με 39,1% έναντι 33% της ΝΔ. Για τους ερωτηθέντες το ΠαΣοΚ μπορεί επίσης να αντιμετωπίσει καλύτερα από τη ΝΔ το πρόβλημα της ανεργίας, τη βελτίωση του βιοτικού επιπέδου, την «καλή πορεία του Χρηματιστηρίου» και τη «διαφθορά στη δημόσια ζωή». Η ΝΔ προηγείται σε ό,τι αφορά την παιδεία, την υγεία, τα αγροτικά προβλήματα και την εγκληματικότητα.
Αξιοπρόσεκτη είναι πάντως η διαπίστωση ότι, αν και το 49% απαντά καταφατικά στο ερώτημα «Θέλετε να αλλάξει η κυβέρνηση;» έναντι του 42,4% που απαντά αρνητικά, οι ερωτηθέντες δεν δείχνουν να πιστεύουν ότι θα αλλάξει η ζωή τους ιδιαίτερα από την έκβαση των εκλογών, με το ΠαΣοΚ να προηγείται ελαφρώς σε περίπτωση νίκης του. Συγκεκριμένα στο ερώτημα «Εσείς και η οικογένειά σας πιστεύετε ότι θα ευνοηθείτε;» το 49,5% απαντά ότι δεν θα ευνοηθεί «από κανένα κόμμα», το 25,9% ότι θα ευνοηθεί από τη νίκη του ΠαΣοΚ και το 23% από τη νίκη της ΝΔ.
Σημαντικά και μάλλον προς εύνοια του ΠαΣοΚ αν συσχετισθούν με άλλα ερωτήματα είναι και τα ευρήματα στο ερώτημα «Τι έχετε κυρίως κατά νου όταν ψηφίζετε;». Το 52,5% ψηφίζει με κριτήριο «να υποστηρίξει το κόμμα ή την παράταξη που συμπαθεί» και μόνο το 4,5% ψηφίζει για «να καταδικάσει το κόμμα που αντιπαθεί», οπότε η αρνητική ψήφος εμφανίζεται σχετικά περιορισμένη, παρ’ ότι το 8,2% δηλώνει ότι ψηφίζοντας «αναγκάζεται να επιλέξει το λιγότερο κακό». Το 7,9% φέρεται να ψηφίζει και κατά πάσα πιθανότητα να επιλέγει και το αντίστοιχο κόμμα για «να υποστηρίξει κάποιον υποψήφιο βουλευτή», οπότε μπορεί να συμπεράνει κανείς ότι οι πολιτευτές ελάχιστα συνεισφέρουν στο κόμμα τους. Η πλέον κρίσιμη απάντηση σε αυτό το ερώτημα προκύπτει από το 22,1% που δηλώνει ότι «ψηφίζει για να υποστηρίξει αυτόν που θεωρεί κατάλληλο για πρωθυπουργό», οπότε το ΠαΣοΚ έχει το προβάδισμα, δεδομένης της υπεροχής του κ. Σημίτη στα συναφή ερωτήματα.
Η έρευνα πραγματοποιήθηκε στο διάστημα 9-16 Μαρτίου σε πανελλαδικό δείγμα 2.000 ατόμων άνω των 18 ετών. Τα στοιχεία συνελέγησαν με προσωπικές συνεντεύξεις, βάσει ερωτηματολογίου, με επισκέψεις σε επιλεγμένα νοικοκυριά και το δείγμα σταθμίστηκε εκ των υστέρων με βάση τα αποτελέσματα του 1996. Η πρόθεση ψήφου έγινε κατ’ αρχήν με την κλασική προσέγγιση («Ποιο κόμμα θα ψηφίζατε αν γίνονταν σήμερα οι βουλευτικές εκλογές;») και η δεύτερη και τελική προσέγγιση προέκυψε με δύο επιπλέον ερωτήσεις στους αναποφάσιστους. Η Κάπα Research, που διευθύνει ο κ. Ντ. Ρουτζούνης, είναι μέλος της ESOMAR και του ΣΕΔΕΑ και τηρεί τους κώδικες δεοντολογίας για τη διεξαγωγή και δημοσιοποίηση ερευνών κοινής γνώμης.
Τα πρόσωπα της σύγκρουσης Η ισχυρή ομάδα και τα συνθήματα
Αν θέλει κάποιος να διαπιστώσει πώς θα κινηθεί η προεκλογική εκστρατεία του ΠαΣοΚ ώσπου να ανοίξουν οι κάλπες της 9ης Απριλίου, δεν έχει παρά να παρακολουθήσει το πρόγραμμα του πρωθυπουργού κ. Κ. Σημίτη την προσεχή εβδομάδα: αύριο θα επισκεφθεί το αεροδρόμιο των Σπάτων, την Τρίτη θα μιλήσει σε συγκέντρωση στην Πάτρα, την Τετάρτη θα δώσει συνέντευξη Τύπου σε πέντε επαρχιακούς τηλεοπτικούς σταθμούς ταυτοχρόνως, την επομένη θα αναχωρήσει για τη Σύνοδο της Λισαβόνας και την προσεχή Κυριακή θα μιλήσει στη Λάρισα. Αυτά μεθερμηνευόμενα σημαίνουν ότι η έμφαση δίδεται πλέον στους εξής τομείς: μεγάλα έργα και υποδομές, ύπαιθρος, Ευρωπαϊκή Ενωση και τα λεγόμενα «δημοκρατικά κάστρα». Κατ’ αντιγραφήν αυτού του προγράμματος θα κινηθεί ο κ. Σημίτης τις επόμενες εβδομάδες. Αλλωστε εδώ και καιρό το επικοινωνιακό επιτελείο του ΠαΣοΚ έχει λάβει την απόφαση ότι ο ίδιος θα είναι σ’ αυτές τις εκλογές η λοκομοτίβα της καμπάνιας του κυβερνώντος κόμματος. Αυτό θα προκύπτει όπως αναμένεται και από τις τελευταίες δημοσκοπήσεις και ήδη συμβαίνει στην πιο πρόσφατη από αυτές που δημοσιεύεται σήμερα στο «Βήμα». Και αυτό θα επιχειρήσει να αναδείξει στο έπακρον ο κ. Κ. Λαλιώτης, από τη στιγμή που θα αναλάβει κατά τα ειωθότα την καθημερινή ενημέρωση στη Χαριλάου Τρικούπη ως τη στιγμή που θα κλείσουν οι κάλπες.
Ολοι στο ΠαΣοΚ εμφανίζονται αισιόδοξοι για την έκβαση της εκλογικής μάχης και όλοι δεν αποφεύγουν να πουν τόσο κατ’ ιδίαν όσο και δημοσίως ότι «τίποτε δεν κρίθηκε ακόμη». Η πρόσφατη πρόβλεψη του κ. Δ. Ρέππα ότι «οι εκλογές θα κριθούν όταν καταμετρηθεί και η τελευταία ψήφος» ισοδυναμεί με «οδηγία» προς όλο το στελεχικό δυναμικό, που τίθεται σε «πανστρατιά» υπό την καθοδήγηση των κκ. Θ. Τσουκάτου, Π. Λάμπρου, Μ. Νεονάκη και φυσικά του Γραμματέα της ΚΕ κ. Κ. Σκανδαλίδη, ενώ στο Μέγαρο Μαξίμου οι κκ. Π. Ευθυμίου, Ελ. Κουσουλής, Ν. Θέμελης, Γ. Πανταγιάς κ.ά. μελετούν νυχθημερόν τα δεδομένα που διαμορφώνονται καθημερινώς και τροφοδοτούν τόσο τα κείμενα των ομιλιών του κ. Σημίτη όσο και την επιχειρηματολογία στελεχών και υποψηφίων. Η προσφυγή στην επικουρία του κ. Ευ. Βενιζέλου αποκαλύπτει πόση σημασία αποδίδεται στην ανάγκη για άμεση αντίδραση απέναντι στη «στρατηγική» της ΝΔ σε ό,τι αφορά τόσο τα συνθήματά της όσο και το «πολιτικό προσωπικό» της.
Απέναντι στην «πινακοθήκη της Ρηγίλλης» το ΠαΣοΚ θα αντιπαρατάξει «τη γνώση και την πείρα» των ανθρώπων του. Ο Πρόεδρος της Βουλής κ. Απ. Κακλαμάνης, ο κ. Α. Τσοχατζόπουλος, ο κ. Γ. Παπανδρέου και η κυρία Βάσω Παπανδρέου, που έχουν υψηλή δημοτικότητα, θα βρεθούν στην πρώτη γραμμή. Κομματικοί παράγοντες όπως ο κκ. Κ. Σκανδαλίδης, Λ. Κανελλόπουλος, Χρ. Παπουτσής, Χρ. Πρωτόπαπας, Στ. Μανίκας, Γ. Μωραΐτης, Π. Οικονόμου, Αθ. Τσούρας, Κ. Κουλούρης, Γ. Δασκαλάκης, Τηλ. Χυτήρης θα βρεθούν επίσης στην πρώτη γραμμή για να «επαναπατρίσουν» ψηφοφόρους με τη συνδρομή παλαιών στελεχών όπως οι κκ. Ι. Χαραλαμπόπουλος, Ι. Καψής, Αν. Πεπονής και Κ. Παπούλιας. Επιτυχημένοι υπουργοί όπως οι κκ. Ευ. Βενιζέλος, Ι. Παπαντωνίου, Μ. Χρυσοχοΐδης, Κ. Γείτονας, Γ. Ανωμερίτης, Ν. Χριστοδουλάκης, Μ. Παπαϊωάννου, Χρ. Πρωτόπαπας, Ι. Μαγκριώτης, Α. Φούρας κ.ά. θα αναλάβουν να καλύψουν το «έλλειμμα ενημέρωσης» που θεωρεί ότι έχει το ΠαΣοΚ, με τη συνδρομή πρώην υπουργών όπως οι κκ. Θ. Πάγκαλος, Αλ. Παπαδόπουλος, Στ. Τζουμάκας, Γ. Ρωμαίος, Φ. Πετσάλνικος και έναν αριθμό βουλευτών όπως οι κκ. Αθ. Αλευράς, Ν. Σηφουνάκης, Στ. Μανίκας, Χρ. Ροκόφυλλος, Χ. Καστανίδης, Ρ. Σπυρόπουλος. Στις «μεγάλες αναμετρήσεις» με τη ΝΔ, που θα επιχειρήσει να προβάλει «νέα πρόσωπα» στο προσκήνιο, το ΠαΣοΚ θα αντιπαρατάξει τη δική του «νέα φουρνιά» με πρόσωπα όπως οι κκ. Α. Λοβέρδος, Ελένη Κούρκουλα, Π. Φασούλας, Α. Μακρυπίδης, Φώφη Γεννηματά, Μιλένα Αποστολάκη, καθώς επίσης και τη «συγκομιδή της διεύρυνσης» με πρόσωπα όπως οι κκ. Σπ. Βούγιας, Β. Κοντογιαννόπουλος και η «Πρωτοβουλία Στελεχών της Ανανεωτικής Αριστεράς», στην οποία πρωτοστατούν οι κκ. Ι. Τούντας, Ηλ. Ευθυμιόπουλος, Ι. Καλογήρου κ.ά.
Οι διαφημιστές στο περιθώριο
Σε αυτές τις εκλογές το ΠαΣοΚ αποδίδει ιδιαίτερη σημασία στο βεληνεκές της συνθηματολογίας του, το οποίο, αν εξαιρεθούν κάποια σλόγκαν όπως «το μέλλον ξεκίνησε», δεν προήλθε από τους «διαφημιστές» αλλά από τις «κομματικές διεργασίες». Είναι χαρακτηριστικό ότι τα κατ’ εξοχήν προεκλογικά συνθήματα, όπως «πρώτα ο πολίτης», «πρώτα ο λαός» και «πρώτα ο άνθρωπος» που ήδη εμφανίστηκαν στις πράσινες αφίσες , έχουν στην ούγια την υπογραφή του κ. Α. Τσοχατζόπουλου, ο οποίος τα εισηγήθηκε στα κομματικά όργανα ή τα χρησιμοποίησε πρώτος. Οι εταιρείες που υποστηρίζουν την καμπάνια του ΠαΣοΚ περιορίζονται αυτή τη φορά σε «τεχνικά θέματα» με ελάχιστες παρεμβάσεις στην πολιτική ουσία της εκλογικής εκστρατείας. Αυτή προκύπτει κατά κανόνα στις κομματικές και κυβερνητικές συσκέψεις και ως εκ τούτου η διεκπεραίωσή της ανατίθεται κατά κύριο λόγο σε κομματικά στελέχη με εμβέλεια ώστε να εξουδετερωθεί ο «αέρας της φρεσκάδας» που επιχειρεί να προσδώσει η αξιωματική αντιπολίτευση στην καμπάνια της προβάλλοντας τα στελέχη της.
