Μέρες που είναι, χθές και σήμερα, είπα να δώσω διέξοδο στις εκ Μετεώρων καταβολές μου, και να τυρβάσω περι τα θρησκευτικά των Φώτων και τ’ Αηγιαννού (κουλτούρα συμπυκνωμένη που την κρυφοκουβαλάμε μέσα μας). Ολοι οι πολιτισμοί πρόβλεπαν βαπτίσεις και καθαρμούς ιαματικούς και ηθικούς. Ολα τα Ασκληπιεία της αρχαιότητας διέθεταν εκτεταμένα λουτρά κι ο Ασκληπιός συχνά ζητούσε από τους ασθενείς του να πέσουν σε ποτάμια να λουσθούν. Αλλωστε κι ο ίδιος ο Απόλλων έπρεπε να καθαρθή μετά τον φόνο του Πύθωνος. (Αλλά κι ο φαρμακός της Λευκάδος ριχνότανε στη θάλασσα τον ξαναμάζευαν όμως). Λούσασθε, λοιπόν, και καθαροί γίνεσθε και αφέλετε τας πονηρίας υμών, θα κηρύττη κι ο Ησαΐας αργότερα.
Ο Ιορδάνης τώρα προσφερότανε για καθαρμούς μιας και τον είχε διαβεί ο Ιησούς του Ναυή με την ίδια την Κιβωτό στα χέρια (και τότε, όπως ήταν φυσικό ο Ιορδάνης εστράφη προς τα οπίσω). Αλλά και διότι ο Ηλίας τον πέρασε άβροχος (όπως κι ο κληρονόμος του ο Ελισσαίος), χτυπώντας απλώς τα νερά με την περίφημη προβιά. Ενα τέτοιο καθαγιασμένο ποτάμι ήτανε πλέον τόσο πυκνό σε Μύθο, ώστε και ξένους ακόμα να μπορή να θεραπεύη όπως «τον λεπρόν το πρόσωπον» Ασύρριον στρατηγόν Νεεμάν «όστις επτάκις βαπτισθείς εν Ιορδάνη, εκαθαρίσθη».
Ολα λοιπόν ήσαν έτοιμα για την προδρομική βάπτιση του Ιωάννου μια βάπτιση όμως ατελέστατη: Σύμβολο μετανοίας και μόνον. Ούτε αμαρτημάτων άφεσις, ούτε πνεύματος αγίου χορηγία γι’ αυτό έμπαινες και έβγαινες άπαξ (όχι τρίς). Ηταν άλλωστε κι ο Ιωάννης άγριος όντως: Οταν έρχονταν οι Φαρισαίοι να βαπτισθούν, τους ξεφώνιζε («οχιάς γεννήματα») και τους φοβέριζε πως ο Ερχόμενος θα τους ρίξη στη φωτιά. Τόσο δέν πήγαινε το μυαλό του στην επανάσταση της Συγγνώμης που έφτανε…
* Και τότε την στιγμή εκείνη την εγκυμονούσα, ιδού Ωριμος και Ωραίος έρχεται Εκείνος. Ωριμος διότι έκλεισε την προκαθορισμένη ηλικία των τριάκοντα ετών, κι ωραίος διότι στο μέτωπό του έλαμπε ήδη μια νέα ελευθερία. Κι έρχεται ταχύς: Σχεδόν τον αποπαίρνει τον Ιωάννη που «διεκώλυεν αυτόν λέγων, εγώ χρείαν έχω υπό σού βαπτισθήναι». Κόφ’ το («άφες άρτι») του λέει ο Ιησούς. Και μπαίνει βιαστικά στο νερό και βγαίνει αμέσως («ανέβη ευθύς απο του ύδατος»). Φυσικά, δέν είχε τί να μετανοήση μας εξηγεί ο Χρυσόστομος. Γιατί πήγε, τότε; Προς τί η βάπτιση «μετανοίας»; Στο θέμα αυτό ο Συναξαριστής εισάγει την έννοια της πολιτισμικής συνέχειας: Εκαμε το σύνηθες τελετουργικόν καθήκον του ο Ιησούς αλλά και βρήκε ευκαιρία να το ανανεώση θεσπίζοντας το νέο βάπτισμα, το πνευματικό. Μάθημα ενδιαφέρον για κάθε υποψήφιον ριζοσπάστη. Εξ άλλου μ’ αυτόν τον τρόπο καθαγιάζεται και το ύδωρ, όπως είχε αγιασθή η γή στο σπήλαιον (αλλά κι ο αήρ και το πύρ καθώς ο Ηλιος της δικαιοσύνης συγ-κατέβη): Ο Δαμασκηνός (στον τρίτο λόγο του) αποπειράται άλλη μια πολιτισμική συνέχεια, ρίχνοντας γέφυρα προς την αρχαιοελληνική αντίληψη των «τεσσάρων στοιχείων» απ’ τα οποία συντίθεται ο άνθρωπος και το σύμπαν.
* Εκεί όμως, σ’ αυτόν τον πολύμυθο Ιορδάνη, εκείνη τη μέγιστη στιγμή, θα γίνουν τώρα πράματα Καινά όντως: Πρόκειται για το φρικτότερο όλων των Σημείων θα φανερωθή (για πρώτη και τελευταία φορά) ο ίδιος ο Θεός, με την ανήκουστη μάλιστα τριαδική-του σύσταση. Ολες οι εκφάνσεις της Τριάδος, εκεί παρούσες. Το σύμπαν ανοίγει τα σπλάχνα-του και δείχνει με μια λάμψη τη φύση-του: Η ουσία της ζωής εκεί μπροστά-μας έξω απ’ το νερό. Κι όλη η Ενέργειά-της (το πνεύμα της) από πάνω-μας να μιλάη στις καρδιές. Κι η Ενότητα να βροντοφωνάη απ’ τα βουνά, αναγνωρίζοντας τον Υιό του Ανθρώπου! Είναι να θαυμάζη κανείς την τόλμη και την φιλολαϊκότητα του Χριστιανισμού να προτείνη έναν τέτοιο πρωτοφανή εκλεπτυσμένο μονοθεϊσμό. (Στο κάτω-κάτω, η εκδηλωμένη θεότητα του ισόπλευρου τριγώνου των νεοπλατωνικών δέν προοριζόταν για τις μάζες). Καί εδώ ο Χριστιανισμός θα καταλύση την αριστοκρατικότητα. Η ιδέα όμως δέν ήταν καθόλου εύκολη: Οταν ο Παύλος θα πάη στην Εφεσο, οι εκεί Χριστιανοί θα ομολογήσουν οτι «ουδε ει πνεύμα άγιον εστίν ηκούσαμεν»! Κι ίσως δέν ήσαν οι μόνοι έως την σήμερον…
* Ας στραφούμε όμως για λίγο και στην Ποίηση της υμνολογίας μια ποίηση υποτιμημένη ίσως απ’ την σύγχρονη ευαισθησία μας. Θαυμάστε εικόνες: «Ο Πρόδρομος χαίρει τη ψυχή και τρέμει τη χειρί». «Πώς ο λύχνος φωτίσει το Φώς;». «Τα Ιορδάνεια ρείθρα, σέ την πηγήν εδέξατο». «Το ασθενές ημών περιβαλλόμενος φύραμα, ίνα οδοποιήσης ημίν την δι’ ύδατος και πνεύματος αναγέννησιν, και προς την πρώτην ημάς αποκαταστήσης ελευθερίαν». «Δοξάζομεν σε, τον απάτορα εκ Μητρός και αμήτορα Πατρός. Σήμερον ο άδυτος ήλιος ανέτειλε, η σελήνη λαμπραίς ταις ακτίσι συνεκλαμπρύνεται, οι φωτοειδείς αστέρες τη φαιδρότητι της λάμψεως την οικομένην καλλωπίζουσι» (ήρθανε τα Φώτα δηλαδή, κατα το ποίημα Σωφρονίου, πατριάρχου Ιεροσολύμων, με τούτους τους διάφωτους στίχους).
* Ακούστε, τέλος, κι ένα αντισεισμικό θαύμα που έκανε ο Αηγιάννης στην Ατζική της Χίου (γύρω στα 1740, λέει ο ιεροδιδάσκαλος Αθανάσιος ο Πάριος): Οι τούρκοι αγάδες της περιοχής ορέγονταν το ναΐδριο του Προδρόμου να το κάμουν τζαμί. Ο άγιος όμως αντέδρασε: Την παραμονή της γιορτής-του, κι ενώ οι έξη αγάδες φλυαρούσαν στο ισόγειο τριώροφου πύργου, ο άγιος κάνει σεισμό και τους πλακώνει όλους, εξόν τον έκτο αγά που δέν είχε συνυπογράψει το προς καπιτάν-πασα αίτημα της βεβήλωσης του ναϊδρίου. Αυτόν, λοιπόν, ο Αηγιάννης τον εφύλαξε κάτω απ’ τα ερείπια: «Δύο πλάκες μεγάλαι ωσάν απο λογική δύναμιν διωρισμέναι, ενωθείσαι κατα το έτερον μέρος, εις σχήμα γωνίας, εφύλαξαν ζώντα και αβλαβή εκείνον όστις αντέλεγεν εις την ασεβή των άλλων βουλήν· και όταν μετα ταύτα έσκαπτον δια να εκβάλλουν των άλλων τα πτώματα, εκείνος κάτωθεν εβόα οτι είναι ζωντανός, και ούτως εκείνοι μόνον εξέβαλον αβλαβή». Σημειώστε μάλιστα πως εκείνη η δόνηση ήτανε μετασεισμός λίγες ώρες πρίν, είχε γίνει σεισμός που προκάλεσε ζημιές και στον ναό ακόμα.
Μέγας εί Κύριε κι επαναλαμβανόμενα τα έργα σου.
* Ο κ. Θεοδόσης Π. Τάσιος είναι ομότιμος καθηγητής του Εθνικού Μετσοβίου Πολυτεχνείου.
