ΟΤΑΝ οδηγήθηκε στο πραιτώριο ο Ιησούς, στη σύντομη στιχομυθία του με τον Πιλάτο, του είπε πως «ελήλυθε» (ήρθε) εις τον κόσμον, ίνα μαρτυρήση (φανερώσει) την αλήθειαν». Τότε, ο ρωμαίος ύπατος τον ρώτησε: «Τι εστίν αλήθεια;». Αλλά ο Ιησούς δεν απάντησε.
Ετσι γράφει το Ευαγγέλιο του Ιωάννη (ΙΗ, 33 επ.). Κάπως αλλιώς, όμως, τα λέει το απόκρυφο Ευαγγέλιο του Νικοδήμου. Στην ερώτηση του Πιλάτου, ο Ιησούς αποκρίνεται: «Η αλήθεια εστιν εξ ουρανών». Ξαναρωτάει ο Πιλάτος: «Εν τη γη δε ουκ εστιν αλήθεια;». Και ο Χριστός: «Εγώ ειμι η αλήθεια· και πώς εν τη γη κρίνεται η αλήθεια παρά των εχόντων γηίνην εξουσίαν;» (Κεφ. ΙΙΙ, 2).
Η, κατά τον Νικόδημο, αντερώτηση του Ιησού περικλείνει, φυσικά, την απάντηση και μια παμπάλαιη αλήθεια: Οι έχοντες εξουσία επί της γης, κατασκευάζουν την αλήθεια όπως τους συμφέρει. Παντού και πάντα, παραποιούν, περισσότερο ή λιγότερο, τα γεγονότα, για να υπηρετήσουν τους δικούς τους σκοπούς. Για τους κρατούντες, η μόνη αλήθεια είναι η δική τους, κι αυτήν διατυμπανίζουν κι αυτήν επιβάλλουν και την κάνουν νόμο και Ιστορία.
ΜΠΟΡΕΙ πολλοί, πραγματικά μεγάλοι σοφοί και ποιητές, προφήτες και στοχαστές να εξαίρουν την πολυτιμότητα και τη δύναμη της αλήθειας. «Βασίλισσα», την ονόμαζε ο Πίνδαρος και «πηγή μεγάλης αρετής» («Αρχά μεγάλης αρετάς ώνασσ’ αλήθεια»1)… «μέγιστο αγαθό», την έλεγε ο Πλάτων («αλήθεια πάντων αγαθών ηγείται»2)… «δυνατότερη απ’ όλα», είναι κατά τον Εσδρα («Η αλήθεια μεγάλη και ισχυροτέρα παρά πάντα… και υπερισχύει»3)… «ελευθερώτρια» θα την αποκαλέσει ο Ιησούς («και γνώσεσθε την αλήθειαν και η αλήθεια ελευθερώσει υμάς»4) και πάμπολλα άλλα πάμπολλοι άλλοι.
Στην πράξη, όμως, οι αλήθειες τους διαψεύδονται από τους διαχειριστές της εξουσίας και της αλήθειας. Απεχθής και αποτρόπαιος χαρακτηρίσθηκε ο Μακιαβέλλι, επειδή τόλμησε να γράψει: «Εκείνοι οι ηγεμόνες κατόρθωσαν μεγάλα έργα, που λίγο λογάριασαν την καλή πίστη και κατάφεραν με δόλο να (δια)στρέψουν το μυαλό των ανθρώπων, και τέλος ξεπέρασαν όσους βασίστηκαν στην ειλικρίνεια»5. Και ακόμα: «Οι μεγάλοι άντρες θεωρούν ντροπή (τους) να χάνουν, κι όχι να εξαπατούν για να κερδίσουν»6.
Αντρες μεγάλοι και μικροί εφάρμοσαν και επαύξησαν κατά κόρο τη συνταγή έστω κι αν ελάχιστοι τ’ ομολογούν. Ενας απ’ τους ειλικρινέστερους στάθηκε ο Λουδοβίκος ΙΑ’ της Γαλλίας, που το αγαπημένο του αξίωμα ήταν: «Οποιος δεν ξέρει να υποκρίνεται, δεν ξέρει να βασιλεύει» («Qui nescit dissimulare, nescit regnare»).
Κι αν θέλετε να έρθουμε στον «χρυσόν» αιώνα μας, ο Λένιν (που έχει πει τα πιο αντιφατικά πράγματα), ενώ το 1917 έλεγε στον Ζηνόβιεφ, «Η ταχτική μας είναι να λέμε την αλήθεια στο λαό κι όταν ακόμα δεν μας συμφέρει, γιατί μόνο έτσι μπορούμε να κάνουμε τον κόσμο να μας πιστέψει»7… τέσσερα χρόνια αργότερα (όταν είχε πάρει την εξουσία), έγραφε: «Το να λέμε την αλήθεια είναι μια αστική προκατάληψη. Το ψέμα δικαιολογείται από τον διακαώς επιδιωκόμενο σκοπό μας»8! Και, φυσικά, αριστοτέχνης του είδους αναδείχθηκε ο Χίτλερ, που πρέσβευε: «Αν θέλεις να κερδίσεις τη συμπάθεια της μάζας, πρέπει να της λες τα πιο ηλίθια και τα πιο ωμά πράγματα»9…
ΘΑ νόμιζε κανείς ότι, στην εποχή μας στην εποχή όπου η τεχνική πρόοδος διερευνά και αποκρυπτογραφεί τα πάντα, κι όπου μαθαίνουμε και βλέπουμε τα πάντα αυτοστιγμεί η απόκρυψη ή/και πλαστογράφηση της αλήθειας θα ήταν ανέφικτη ή, έστω, εξαιρετικά δύσκολη.
Το αντίθετο ακριβώς έγινε. Ποιος αγνοεί πια ότι η υψηλή τεχνολογία των οπτικο-ακουστικών μέσων έχει συμβάλει τα μέγιστα στην υψηλότατη πλαστογράφηση των πάντων; Χάρη στις τεχνικές επινοήσεις, η διαστροφή της αλήθειας και η επιβολή του ψέματος έχει γίνει ασύγκριτα πιο εύκολη. Το παγκόσμιο κοινό όχι μόνο ακούει και διαβάζει για τα «συμβάντα» όπου Γης, αλλά και τα βλέπει να συμβαίνουν στη μικρή οθόνη μόνο που τα βλέπει όπως θέλουν να τα δει εκείνοι που έχουν «εθνικούς» λόγους να φαίνονται σ’ εμάς έτσι.
Ο Μαρκ Τουαίν έγραφε πως «υπάρχουν τριών ειδών ψέματα: τα απλά ψέματα, τα διαβολεμένα ψέματα και οι στατιστικές»10. Αν ζούσε σήμερα, θα πρόσθετε σίγουρα: «και οι εικόνες». Λένε και ξαναλένε πως «η εικόνα αποτελεί αδιάψευστη μαρτυρία». Ο,τι ψευδέστερον, αφού οι χειριστές των εικόνων έχουν τη δυνατότητα να τις διαχειρίζονται έτσι ώστε να παρουσιάζουν μιαν εικονική, πλαστή, όψη της πραγματικότητας να μετατρέπουν μια μικροσύναξη σε «πλήθη μεγάλα», να εξαλείφουν πρόσωπα παρόντα και να προσθέτουν απόντα, να μεγιστοποιούν το ασήμαντο και τους ασήμαντους, και να εξαφανίζουν τα σπουδαία και τους σπουδαίους. Και το χειρότερο: μια και η εικόνα είναι, εξ ορισμού, πολύ πιο πειστική από κάθε λόγο η πλαστή εικόνα πείθει ακράδαντα τους πάντες πως το εικονιζόμενο ψέμα είναι χειροπιαστή και αναμφίλεκτη αλήθεια…
Βέβαια, μπορεί, αργά ή γρήγορα, ν’ αποκαλυφθεί η παραποίηση και να ‘χει δίκιο ο Σοφοκλής πως «ουδέν έρπει ψεύδος εις γήρας χρόνου» («το ψέμα δεν προφταίνει να γεράσει»11) ή ο λιγότερο απόλυτος Μένανδρος: «Ερχεται τ’ αληθές εις φως ενίοτε ου ζητούμενον» («Κάποτε έρχεται η αλήθεια στο φως και χωρίς να την αναζητήσουμε»12). Αλλά, συνήθως, είναι πολύ αργά πια: η ψευτοαλήθεια έχει παγιωθεί στη συνείδηση της κοινής γνώμης και του σπουδαιότερο οι σκοποί των ψευδολόγων έχουν επιτευχθεί. Ποιος κάθεται, λοιπόν, να κλαίει πάνω από χυμένο γάλα και αίμα;
ΚΑΙ, φυσικά, η παραπληροφόρηση γίνεται ακόμα πιο ατράνταχτη και πειστική όταν προβάλλεται από διεθνείς οργανισμούς και φοδράρεται με επίσημες διαβεβαιώσεις και «ενημερώσεις» των «μεγάλων».
Οι κάπως παλαιότεροι θυμούνται τον καταιγισμό από ψέματα στη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου και του πολέμου στο Βιετνάμ, όπου πάντα οι «άλλοι» εικονίζονταν σαν Εωσφόροι και οι «ημέτεροι» σαν Αρχάγγελοι… Και οι νεότεροι δεν θα έχουν ξεχάσει τις σκηνοθετημένες εικόνες απ’ τον «μικρό» πόλεμο Αγγλίας – Αργεντινής για τα Φόλκλαντ ή τον «μεγάλο» πόλεμο στον Περσικό Κόλπο, που έκαναν τους φιλάνθρωπους και ζωόφιλους να ανατριχιάζουν, ενώ δεν ήταν παρά μονταρισμένα πλάνα από άλλους καιρούς και τόπους.
Ακόμα πιο «θριαμβευτική» στάθηκε η σκηνοθεσία, κατά την επίθεση στο Κοσσυφοπέδιο: Εθνοκαθάρσεις, που κανένας δεν έμαθε ακόμα πόσους «καθάρισαν»… ομαδικοί τάφοι, που κανένας δεν ξέρει πόσους περικλείνανε και αν ήταν καν τάφοι… Τις προάλλες, αποκαλύφθηκε πως το ΝΑΤΟ για να δικαιολογήσει τον βομβαρδισμό ενός σερβικού τραίνου στη γέφυρα του Λέσκοβατς (12.4.99) όπου σκοτώθηκαν 14 άμαχοι πρόβαλε το σχετικό βίντεο με τριπλάσια ταχύτητα απ’ το κανονικό, ώστε να φανεί πως ο πιλότος δεν πρόφταινε να ματαιώσει τον βομβαρδισμό όταν φάνηκε το τραίνο…
Και ποιος νοιάζεται να δείξει την άλλη εθνοκάθαρση, των Σέρβων απ’ τους Αλβανούς; Ή την «κάθαρση των Τσετσένων απ’ τους Ρώσους; Ή τα εν Τουρκία και βορείω Κύπρω τεκταινόμενα;
Μ’ ΑΥΤΑ και μ’ αυτά, η πιο «αθάνατη» αλήθεια παραμένει αυτή που υποδήλωσε ο Ιησούς: η ασύστολη στρέβλωση της αλήθειας απ’ τους εξουσιαστές. Αλλά και ο κατατρεγμός εκείνων που τολμούν να την αρθρώσουν. Ο Μακρυγιάννης, που το είχε υποστεί κι αυτό, έγραφε το 1840: «… Και δια να μιλώ την αλήθεια, κατατρέχομαι κι από βασιλέα κι από προκομένους. Θέλουν την αλήθεια, κι όποιος την ειπή κιντυνεύεται. Αλήθεια, αλήθεια, πικριά οπού είσαι! Ούτε οι βασιλείς σε ζυγώνουν, ούτε οι προκομένοι· μόνο ρωτούν δια σένα και ύστερα σε κατατρέχουν!»13.
Ακόμα πιο παραστατικός είναι ο διάλογος ανάμεσα σ’ ένα μεγάλο θύμα της κατατρεγμένης επιστημονικής αλήθειας, τον Γαλιλαίο, και τον «προφέσσορα» Καίσαρα Κρεμονίνι. Ο δεύτερος, που τον αποκαλούσαν «νέον Αριστοτέλη», πίστευε (όπως όλοι ως τότε) πως η Γη είναι το κέντρο του Σύμπαντος, και κατακεραύνωνε τον Γαλιλαίο, που υποστήριζε πως ο πλανήτης μας δεν είναι παρά μια κουκίδα μέσα στο στερέωμα. Οργισμένος απ’ το πείσμα του γέρου Κρεμονίνι, ο Γαλιλαίος του φώναξε:
«Ομως την αλήθεια, άνθρωπέ μου, δεν θέλεις ν’ αναγνωρίσεις την αλήθεια;».
«Οχι», αντιφώναξε ο Κρεμονίνι, «θέλω να είμαι ευτυχισμένος και ήσυχος!».
Οι μεγάλοι εξουσιαστές αρνιούνται, διαγράφουν ή ψευτίζουν την αλήθεια, για να είναι ευτυχισμένοι και όλοι οι άλλοι, διόλου ήσυχοι…
1. Απόσπασμα 194 (Στοβαίος, ΤΑ, 3). – 2. Νόμοι, 730C. – 3. Π. Διαθήκη, Εσδρας Α’, Δ, 33 και 41. – 4. Κατά Ιωάννην, Η, 32. – 5. Ο Ηγεμόνας, XVIII, Μετάφρ. Ν. Καζαντζάκη, Γαλαξίας, 1961. – 6. Ιστορία Φλωρεντίας, VI, 17. – 7. Εμμ. Καζακέβιτς, Το Γαλάζιο τετράδιο. Μετάφρ. Μ. Αλεξανδρόπουλου, Θεμέλιο, χ.χ., σελ. 45. – 8. Ντιρεκτίβα στον κομισσάριο Εξωτερικών Τσέτσεριν, Ιούλιος 1921. – 9. Ο Αγών μου, τομ. Α’, κεφ. 12. – 10. Αυτοβιογραφία, V, 1 (εκδ. 1924). – 11. Στη χαμένη τραγωδία του Ακρίσιος (Στοβαίος, ΙΒ, 2). – 12. Ραπιζομένη (Στοβ. ΙΑ, 10). 13. Απομνημονεύματα (εκδ. Βαγιονάκη), τομ. Β’, σελ. 100.
