Η καθιερωμένη πληροφοριακή ρύπανση που εκπέμπουν οι περισσότερες οθόνες των τηλεοράσεων τις γιορτές με τα «αυθόρμητα πανηγύρια» είχε υποχωρήσει. Η γενική χαλάρωση έδωσε τη θέση της στη δράση. Οι διακοπές τελείωσαν και οι τρεις φίλοι, ο Κρίτων, ο Ιων και ο Φίλων, ξανάσμειξαν με τη συνηθισμένη τους κουβέντα στο γνωστό τους ησυχαστήριο.
Με στρίμωξε άσχημα ένας μαθητής του λυκείου που ετοιμάζεται για το πανεπιστήμιο. Επέμενε να μάθει αν είναι σωστή η απόφαση του βρετανικού κοινοβουλίου που επέτρεψε τη θεραπευτική κλωνοποίηση ανθρώπων.
Τι αποφάσισαν δηλαδή, Κρίτων;
Αυτό που αποφάσισαν, Φίλων, ήταν η επέκταση ενός νόμου του 1990 για την ανθρώπινη γονιμότητα και την εμβρυολογία που επέτρεπε την κλωνοποίηση εμβρύων μέχρι 14 ημερών για την αντιμετώπιση της στειρότητας, η οποία θεωρείται επίσης ασθένεια.
Τώρα, όπως έχω διαβάσει στις εφημερίδες, επιτρέπεται η έρευνα αυτή και για θεραπευτικούς λόγους. Θα παίρνουν δηλαδή κύτταρα από ενήλικες, θα δημιουργούν κλωνοποιημένο έμβρυο και θα χρησιμοποιούν κύτταρά του για να «κατασκευάζουν» όργανα για μεταμοσχεύσεις.
Ετσι είναι Ιων. Ο καθένας πιθανόν να μπορεί στο μέλλον να έχει τη δική του «τράπεζα οργάνων» για να τα χρησιμοποιεί όταν τα χρειασθεί! Ωστόσο, πρέπει να τονισθεί ότι απαγορεύεται στους επιστήμονες η κλωνοποίηση ολόκληρου ανθρώπου, η αναπαραγωγική δηλαδή κλωνοποίηση.
Σαν καλά δεν ακούγεται παιδιά; Οι άνθρωποι δηλαδή δεν θα πεθαίνουν περιμένοντας να βρεθεί όργανο για μεταμόσχευση, ενώ πιθανές ανίατες ασθένειες θα αναχαιτισθούν.
Σωστά είναι αυτά που λες, Φίλων. Αλλά αντιδρούν πολλοί γιατί πιστεύουν ότι υπάρχουν ηθικές αναστολές και αντιδεοντολογικές πρακτικές. Κάποιοι, π.χ., μιλούν για «τεχνολογικό κανιβαλισμό».
Και πού είναι η αλήθεια, Κρίτων;
Να δούμε πρώτα ποια είναι η γενική αντίδραση των ανθρώπων στις διάφορες καινοτομίες; Πρώτα λοιπόν εμφανίζεται μία άρνηση με αποτροπιασμό, μετά ακολουθεί η άρνηση χωρίς τρόμο και η διαδικασία καταλήγει σε μιαν αρχική και σταδιακή περιέργεια την οποία ακολουθεί προσεκτική μελέτη, εκτίμηση και στο τέλος αποδοχή.
Σημασία, Κρίτων, δεν έχει ο «εθισμός» αλλά η σωστή αποτίμηση.
Αυτό είναι το ζητούμενο, Ιων. Και στη συγκεκριμένη περίπτωση, της θεραπευτικής κλωνοποίησης, πρέπει να αποτιμηθεί με τον πιο σωστό τρόπο, με τα πλεονεκτήματά της και τα μειονεκτήματά της. Και πλεονεκτήματα είναι, λ.χ., να μπορεί κανείς να δημιουργεί ιστό δέρματος απαραίτητο για ανθρώπους με καθολικά εγκαύματα, εγκεφαλικό ιστό για εγχειρήσεις αφαίρεσης όγκων. Να μπορεί να θεραπεύεται η Parkinson, η νόσος Alzheimer, η σκλήρυνση κατά πλάκας, και πολλές άλλες ανίατες ασθένειες. Μειονεκτήματα, ωστόσο, είναι η πιθανότητα να προχωρήσει κάποιος στην αναπαραγωγική κλωνοποίηση και στη δημιουργία παιδιών κατά παραγγελία.
Κακό όμως είναι Κρίτων να «καθαρίζουμε» τον ανθρώπινο πληθυσμό από βλαβερές μεταλλάξεις που προκαλούν ασθένειες; Δεν θα υπάρξει έτσι οικονομικό και κοινωνικό όφελος;
Αυτό λέγεται Ευγονική, Ιων. Και η κατάσταση αυτή έχει συνδεθεί με τους Ναζί και τον ρατσισμό. Και τώρα μιλούμε για μια νέα ευγονική, πιο αποτελεσματική, που αφορά τις μελλοντικές γενιές οι οποίες πάλι δεν είναι παρούσες για να τις ρωτήσουμε. Αλλωστε το 70% των ασθενειών που προσβάλλουν τους κατοίκους των πλούσιων χωρών, όπως λ.χ. άγχος, διαβήτης, καρδιακές προσβολές κ.ά., έχουν γενετική προδιάθεση. Αυτό σημαίνει ότι με τη διαμόρφωση του κατάλληλου τρόπου ζωής μπορούν να αποφευχθούν με την πρόληψη, αντί να προκαλούνται και να τρέχουμε να τις θεραπεύουμε.
Και για τη θεραπευτική κλωνοποίηση τελικά τι λες;
Η έρευνα, Φίλων, δεν μπορεί να απαγορευθεί διά νόμου. Εκτός αυτού, όσο και αν προχωρήσει η επιστήμη με τις παρεμβάσεις της στο γονιδίωμα δεν θα είναι ποτέ σε θέση να απαντήσει αν είναι επιτρεπτό να γίνονται τέτοια πειράματα σε ανθρώπινα όντα, ακόμη και για τους σκοπούς της ίδιας της επιστήμης. Αυτό μπορεί να το κάνει μόνο η Φιλοσοφία. Γι’ αυτό παρεμβαίνουν προβληματισμοί του πότε, λ.χ., αρχίζει η εμψύχωση ανθρώπου με δικαιώματα, αν η προσωπική ύπαρξη αρχίζει με τη γονιμοποίηση κ.ά. Και αν και δεν υπάρχει ακόμη θεωρητική ανάπτυξη των θεμάτων της Βιοϊατρικής από την Ορθοδοξία, η Εκκλησία γενικώς είναι αντίθετη με κάθε μηχανιστικό οραματισμό. Ωστόσο πρέπει κανείς να αποτιμήσει το αν μια πρακτική συμβάλλει στην απάλυνση του ανθρώπινου πόνου. Και η νομικά και δεοντολογικά περιχαρακωμένη θεραπευτική κλωνοποίηση το κάνει. Γι’ αυτό δεν πρέπει να την απορρίπτουμε ασυζητητί.
Η διαλεκτική συζήτηση έβγαλε πάλι συμπέρασμα. Το τι είναι σωστό ή λάθος επαφίεται τελικά στη σωφροσύνη των ανθρώπων. Ενας καταλυτικός παράγοντας που πολλοί «σώφρονες» τον ξεχνούν. Οχι όμως και οι τρεις φίλοι που πασχίζουν να βρουν κάθε φορά την αλήθεια. Σπάνια συνήθεια στον συγκεχυμένο κόσμο μας.
* Ο κ. Σταμάτης Ν. Αλαχιώτης είναι καθηγητής Γενετικής, πρώην πρύτανης του Πανεπιστημίου Πατρών.
