Το 1996 το εξωτερικό δημόσιο χρέος παρέμεινε στα επίπεδα του 1995 (30,7 δισ. δολάρια) και ως ποσοστό του ΑΕΠ μάλιστα έπεσε στο 25,6% έναντι 27,4% το 1995 και 28,6% το 1994. Συνεπώς η Ελλάδα δεν πρέπει να θεωρείται ως ιδιαίτερα χρεωμένη χώρα στο εξωτερικό, υποστηρίζουν αρμόδιοι κυβερνητικοί παράγοντες, οι οποίοι προσθέτουν ότι οι πληρωμές τοκοχρεολυσίων σε συνάλλαγμα του ευρύτερου κυβερνητικού τομέα, που έφθασαν τα 6.783 εκατ. δολ. το 1996, αντικρίζονται από μεγαλύτερες εισπράξεις από εξαγωγές, αν συμπεριληφθούν και οι εξαγωγές στις βαλκανικές χώρες.
Η MOODY’S, που ως γνωστόν ανακοίνωσε ότι πρόκειται να υποβαθμίσει τη θέση της Ελλάδας στον διεθνή πίνακα κατάταξης των χωρών του κόσμου ανάλογα με την πιστοληπτική τους ικανότητα, επεκαλέσθη όμως ως βασικό επιχείρημα την αύξηση του εξωτερικού δανεισμού. Ποια είναι η αλήθεια λοιπόν;
Το 1997 και ειδικότερα τους τελευταίους μήνες, υπό την πίεση της διεθνούς χρηματιστηριακής και νομισματικής κρίσης που προκάλεσε άνοδο επιτοκίων στην ελληνική χρηματαγορά, το υπουργείο Οικονομικών αναγκάσθηκε να αυξήσει την προσφυγή στον εξωτερικό δανεισμό. Υπολογίζεται ότι το 1997 ο καθαρός δανεισμός αυξήθηκε κατά 7 δισ. δολάρια, ένα τμήμα των οποίων είναι όμως επαναδανεισμός, που σημαίνει ότι αντεκατεστάθη παλαιός δανεισμός με νέο, που συνήφθη με ευνοϊκότερους όρους. «Η αύξηση του 1997» λέει στην «Ανάπτυξη» ο υφυπουργός Οικονομικών κ. Ν. Χριστοδουλάκης «ήταν συγκυριακή και οφείλετο στην ασιατική αναταραχή που οδήγησε στην αναστολή εκδόσεως δραχμικών ομολόγων».
Ο κ. Ν. Χριστοδουλάκης, που υπέγραψε την προηγούμενη εβδομάδα στη Νέα Υόρκη το δεκαετές ομολογιακό δάνειο του 1 δισ. δολ. υπό ικανοποιητικούς για την Ελλάδα όρους, προσθέτει ότι εφέτος ο εξωτερικός δανεισμός θα είναι χαμηλότερος, γύρω στα 5 δισ. δολ. και πάντως θα κινείται στα όρια ασφαλείας, αφού αντιμετωπίζεται από αντίστοιχη βελτίωση στις εξαγωγές μας.
Αλλωστε εκείνο που έχει ιδιαίτερη σημασία είναι ότι η διεθνής χρηματαγορά, όπως απέδειξε η θετική υποδοχή του δεκαετούς δανείου από τους ξένους θεσμικούς επενδυτές, εκτιμά ότι παρά την αύξησή του ο εξωτερικός δανεισμός βρίσκεται ακόμη μέσα στα όρια αντοχής της οικονομίας μας. Ιδιαίτερα μάλιστα ο δημόσιος δανεισμός, αφού οι ξένοι εκτιμούν θετικά την προσπάθεια της κυβέρνησης να μειώσει τα δημόσια ελλείμματα και να αποκλιμακώσει τα επιτόκια ανάλογα με την πτώση του πληθωρισμού.
Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, που ο κ. Ν. Χριστοδουλάκης παρουσίασε στις συναντήσεις που είχε με θεσμικούς επενδυτές σε έξι πόλεις των ΗΠΑ, η εξυπηρέτηση του χρέους της κεντρικής κυβέρνησης (σύμφωνα με την ορολογία του Μάαστριχτ), δηλαδή οι συνολικές δαπάνες για τόκους και χρεολύσια, από 42,3% το 1995 μειώθηκαν σε 41,9% το 1996, σε 39,5% το 1997 και θα κατέλθουν στο 29% το 1998. Η πρόοδος είναι αναμφισβήτητη και βέβαια τα νούμερα αναφέρονται στο συνολικό χρέος, δραχμικό και συναλλαγματικό, πλην όμως τελικά αυτό είναι που μετράει την πρόοδο της εξυγίανσης των δημόσιων οικονομικών. Διότι τελικά, όπως απεδείχθη και στη διάρκεια της τωρινής κρίσης των επιτοκίων, πιο δύσκολος είναι ο δανεισμός σε δραχμές παρά σε συνάλλαγμα. Και οι ξένοι κεφαλαιούχοι που τοποθετούν χρήματα στην ελληνική αγορά θα κρίνουν την πιστοληπτική ικανότητα της χώρας ακριβώς από την πρόοδο αυτή, δηλαδή από το γεγονός ότι μέσα σε τέσσερα χρόνια, από το 1995 ως το 1998, η επιβάρυνση του ΑΕΠ από τον δανεισμό του Δημοσίου μειώθηκε κατά 13,3 ποσοστιαίες μονάδες.
Δεν είναι τυχαίο άλλωστε ότι τις τελευταίες ημέρες, παρά τις κινδυνολογικές εκθέσεις της Goldman Sachs και της Merril Lynch, σημειώνεται στην Αθήνα ανάκαμψη της αγοράς ομολόγων καθώς σοβαροί οίκοι του εξωτερικού αναζωπυρώνουν το ενδιαφέρον τους για αγορές δραχμικών ομολόγων που θεωρούνται μια ιδιαιτέρως αποδοτική και σίγουρη επένδυση.
Βέβαια με όλα αυτά δεν θέλουμε να υποστηρίξουμε ότι είναι αμελητέα υπόθεση η αύξηση του εξωτερικού δανεισμού που έγινε πέρυσι. Κάθε άλλο. Ασφαλώς και δεν είναι στα συν της οικονομίας, και απόδειξη ότι εφέτος η κυβέρνηση επιδιώκει να δανειστεί λιγότερα. Από την άλλη πλευρά είναι όμως αναμφισβήτητη η πρόοδος στη μείωση του συνολικού δανεισμού δραχμικού και συναλλαγματικού του κράτους που δείχνει ότι η προσπάθεια για εξυγίανση στα δημόσια οικονομικά ολοκληρώνεται και πράγματι είμαστε πλέον σε απόσταση αναπνοής από τον στόχο του Μάαστριχτ για έλλειμμα 3% του ΑΕΠ, τον οποίο και θα επιτύχουμε εντός του 1998.
Αν υπάρχει μια απειλή στο μέτωπο του εξωτερικού δανεισμού, αυτή αφορά προφανώς τα δάνεια σε συνάλλαγμα των ιδιωτικών επιχειρήσεων τα οποία όντως έχουν διογκωθεί τα τελευταία δύο χρόνια, όταν τα υψηλά δραχμικά επιτόκια οδήγησαν τις επιχειρήσεις αυτές στον δανεισμό σε γεν, ECU κλπ. Και στον τομέα αυτόν όμως θα αρχίσει η αντίστροφη μέτρηση στον βαθμό που η πτώση του πληθωρισμού και η δημοσιονομική εξυγίανση θα επαναφέρουν τα δραχμικά επιτόκια από τον Μάιο και μετά σε πτωτική πορεία.
Η Moody’s ισχυρίζεται ότι η άνοδος των επιτοκίων θα ρίξει έξω τον προϋπολογισμό του 1998 λόγω της ανόδου της δαπάνης για τόκους. Ο κ. Χριστοδουλάκης όμως υπενθυμίζει ότι και πέρυσι την ίδια εποχή κυκλοφορούσαν πολλά σενάρια για αποτυχία του προϋπολογισμού. Τελικά ο προϋπολογισμός του 1997 έκλεισε με λιγότερο έλλειμμα έναντι του προβλεφθέντος (4% του ΑΕΠ έναντι 4,2%), μικρότερες δαπάνες (10 τρισ. έναντι 10,2) και χαμηλότερο δημόσιο χρέος (108,7% του ΑΕΠ έναντι 110%).
