Στο περιβάλλον των μεγάλων εξαγορών και συγχωνεύσεων τραπεζών υπάρχουν πολλοί που φαίνεται να προτιμούν τη συνεργασία με τράπεζες καθαρά τοπικού χαρακτήρα, έστω και αν αυτές δεν μπορούν να προσφέρουν την υψηλή τεχνογνωσία και εξειδίκευση των εμπορικών τραπεζών. Αυτό τουλάχιστον προκύπτει από την απήχηση του θεσμού της συνεταιριστικής πίστης στο ευρύ κοινό, το οποίο στα τέλη του προηγούμενου έτους είχε τοποθετημένα 86 δισ. δρχ. σε λογαριασμούς καταθέσεων συνεταιριστικών τραπεζών και είχε δανειστεί από αυτές ποσά άνω των 101 δισ. δρχ. Στο πλαίσιο αυτό είναι εύλογη και η ανησυχία που προκλήθηκε σε ευρεία ομάδα αποταμιευτών, που εμπιστεύονται τις τοπικού χαρακτήρα συνεταιριστικές τράπεζες, από την είδηση ότι η παλαιότερη συνεταιριστική τράπεζα της χώρας, η Συνεταιριστική Τράπεζα Λαμίας, τέθηκε τρόπον τινά από την Τράπεζα της Ελλάδος σε καθεστώς επιτροπείας. Ο διορισμός επιτρόπου αποφασίστηκε κυρίως εξαιτίας της αδυναμίας της συνεταιριστικής τράπεζας να αυξήσει άμεσα τα ίδια κεφάλαιά της προκειμένου να ενισχύσει τη ρευστότητά της, καθώς επίσης και εξαιτίας των τριβών μεταξύ διοικητικού και εποπτικού συμβουλίου της τράπεζας.
Η είδηση προκάλεσε ερωτήματα για το αν ο θεσμός των συνεταιριστικών τραπεζών έχει βάσεις αλλά και μέλλον στη χώρα μας και για το κατά πόσον προστατεύονται όσοι συναλλάσσονται με τις συνεταιριστικές τράπεζες προτιμώντας τες από τις εμπορικές. Και μόνο από τις επισημάνσεις της Τράπεζας της Ελλάδος κατά τον διορισμό επιτρόπου στη Συνεταιριστική Τράπεζα Λαμίας διαφαίνεται ότι ο θεσμός των συνεταιριστικών τραπεζών έχει ιδιαίτερη βαρύτητα για την ανάπτυξη της οικονομίας και ότι επιπλέον περιβάλλεται από το αναγκαίο θεσμικό και νομικό πλαίσιο προστασίας των συναλλασσομένων. Η Τράπεζα της Ελλάδος επισήμανε ότι ο διορισμός επιτρόπου στη Συνεταιριστική Τράπεζα Λαμίας δεν υπονοεί κανέναν κίνδυνο για τους καταθέτες της τράπεζας να χάσουν τα χρήματά τους, δεδομένου ότι η καθαρή θέση της συνεταιριστικής τράπεζας είναι θετική. Παράλληλα τόνισε ότι, σε αντίθεση με ό,τι συνέβαινε σε αντίστοιχες περιπτώσεις του παρελθόντος, ο επίτροπος δεν θα υποκαταστήσει το ΔΣ της συνεταιριστικής τράπεζας αλλά θα απαιτείται η σύμφωνη γνώμη του για να έχουν ισχύ οι αποφάσεις του διοικητικού συμβουλίου. Σημειώνεται ότι προς διασφάλιση των συναλλασσομένων με αυτές οι συνεταιριστικές τράπεζες θα ενταχθούν ως τις 13.6.2001 με τον νόμο 2832/2000 στο Ταμείο Εγγύησης Καταθέσεων, ενώ πρόκειται να ιδρυθεί και Πανελλήνια Συνεταιριστική Τράπεζα με τη μορφή ανώνυμης εταιρείας, με μετόχους 13 συνεταιριστικές τράπεζες και 16 πιστωτικούς συνεταιρισμούς και μετοχικό κεφάλαιο 10 δισ. δρχ. Σκοπός της Πανελλήνιας Συνεταιριστικής Τράπεζας, για την ίδρυση της οποίας έχει υποβληθεί στην Τράπεζα της Ελλάδος μελέτη σκοπιμότητας και επιχειρηματικό σχέδιο, θα είναι η αρωγή των κατά τόπους συνεταιριστικών τραπεζών με την παροχή τεχνογνωσίας, τη δημιουργία νέων προϊόντων, αλλά και τη δυνατότητα διενέργειας εσωτερικού ελέγχου στις συνεταιριστικές τράπεζες.
Οπως έχει δείξει η μέχρι στιγμής ανοδική πορεία του θεσμού των συνεταιριστικών τραπεζών στη χώρα μας αλλά και η γιγάντωση του θεσμού στο εξωτερικό (ο θεσμός χρονολογείται από τον Μεσαίωνα και έχει τη μεγαλύτερη ανάπτυξη στη Γερμανία), η συνεταιριστική πίστη αποτελεί βασικό μοχλό οικονομικής ανάπτυξης και ως εκ τούτου στηρίζεται αλλά και εποπτεύεται από τις αρμόδιες αρχές κάθε κράτους.
«Η συνεταιριστική πίστη» αναφέρει μιλώντας στο «Βήμα» ο γενικός διευθυντής της Ενωσης Συνεταιριστικών Τραπεζών Ελλάδος κ. Θεόδωρος Αντωνόπουλος «συμβάλλει στη χρηματοδοτική στήριξη των τοπικών μικρομεσαίων επιχειρήσεων, οι οποίες δεν περιλαμβάνονται στις αγορές-στόχους των τοπικών υποκαταστημάτων των εμπορικών τραπεζών τελευταίως οι εμπορικές τράπεζες στρέφονται εντονότερα στη χρηματοδότηση των ΜΜΕ και επομένως αντιμετωπίζουν σημαντικές δυσκολίες στην προσπάθεια κάλυψης των χρηματοδοτικών αναγκών τους. Οι συνεταιριστικές τράπεζες απευθύνονται όμως και στους ιδιώτες συνεταίρους-πελάτες, προσφέροντάς τους ευρεία κλίμακα αποταμιευτικών και ασφαλιστικών προϊόντων με απλές διαδικασίες και χαμηλό κόστος. Στον τομέα παροχής δανειακών κεφαλαίων προς ιδιώτες οι συνεταιριστικές τράπεζες προσφέρουν στεγαστικά και καταναλωτικά δάνεια χαμηλού κόστους έχοντας ως “αρχή” τους την ανθρώπινη επαφή με τον πελάτη. Στο πλαίσιο αυτό ο ρόλος της συνεταιριστικής τράπεζας, πέρα από μοχλός ανάπτυξης της οικονομίας της περιφέρειας, έχει και έντονα κοινωνικό χαρακτήρα». Οπως τονίζει ο κ. Αντωνόπουλος, οι συνεταιριστικές τράπεζες συμβάλλουν τα μέγιστα στην προώθηση της τοπικής ανάπτυξης με την ανακύκλωση των καταθέσεων στην τοπική αγορά, διευκολύνουν την ανάπτυξη της επιχειρηματικής δραστηριότητας και παράλληλα καλλιεργούν στα μέλη της τοπικής κοινωνίας τη βασική αρχή «η ισχύς εν τη ενώσει».
Η συνεταιριστική πίστη στη χώρα μας άρχισε να αναπτύσσεται μετά την ισχύ των διατάξεων του Ν. 1667/86, που αποτελεί το νομικό πλαίσιο λειτουργίας των αστικών πιστωτικών συνεταιρισμών. Ουσιαστικά όμως αναπτύχθηκε μετά τον νόμο 2076/92 με τον οποίο ενσωματώθηκε στην ελληνική τραπεζική νομοθεσία η οδηγία 386/30.12.89 του Συμβουλίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων. Με τον νόμο αυτόν επιτράπηκε η σύσταση και η λειτουργία πιστωτικών ιδρυμάτων με τη μορφή αμιγούς πιστωτικού συνεταιρισμού με τον όρο ότι θα συναλλάσσονται μόνο με τα μέλη τους. Με βάση τις διατάξεις του νόμου 1667/86 συστήθηκαν αστικοί πιστωτικοί συνεταιρισμοί με σκοπό να μετεξελιχθούν σε πιστωτικά ιδρύματα αφού συγκεντρώσουν το ελάχιστο κεφάλαιο, εξασφαλίσουν τις λοιπές προϋποθέσεις που θέτουν ο νόμος και οι αποφάσεις των αρμοδίων οργάνων της Τράπεζας της Ελλάδος και λάβουν τη σχετική άδεια λειτουργίας. Σημειώνεται ότι το ελάχιστο αρχικό κεφάλαιο των συνεταιριστικών τραπεζών έχει καθοριστεί στο δραχμικό ισόποσο του 1,2 δισ. δρχ. Για τη δραστηριοποίηση του συνεταιρισμού σε επίπεδο διοικητικής περιφέρειας ή όμορων νομών απαιτείται ελάχιστο κεφάλαιο 2,5 δισ. δρχ., ενώ για δραστηριοποίηση σε όλη την Ελλάδα και ειδικά για συνεταιρισμούς στους Νομούς Αττικής και Θεσσαλονίκης απαιτείται ελάχιστο κεφάλαιο 4 δισ. δρχ.
Γεννήτορας των σημερινών συνεταιριστικών τραπεζών στην Ελλάδα και αρχαιότερος πιστωτικός συνεταιρισμός στη χώρα ήταν αυτός των Τεχνοεργατών Λαμίας, που ιδρύθηκε το 1900 και αποτέλεσε στις αρχές της δεκαετίας του ’90 την πρώτη συνεταιριστική τράπεζα, τη Συνεταιριστική Τράπεζα Λαμίας.
Ο Αναπτυξιακός και Πιστωτικός Συνεταιρισμός Νομού Ιωαννίνων «Ο Στόχος» και ο Αναπτυξιακός και Πιστωτικός Συνεταιρισμός Νομού Κορινθίας «Ο Ερμής» ήταν οι άλλοι δύο προπομποί των σημερινών συνεταιριστικών τραπεζών. Σήμερα με τον νόμο 2076/92 λειτουργούν στην Ελλάδα εκτός από τους 15 που μετεξελίχθηκαν σε συνεταιριστικές τράπεζες συνολικά 23 πιστωτικοί συνεταιρισμοί που έχουν ιδρυθεί σε πρωτεύουσες νομών με σκοπό όταν εκπληρώσουν τις απαιτούμενες προϋποθέσεις να υποβάλουν αίτηση λειτουργίας στην Τράπεζα της Ελλάδος ως συνεταιριστικές τράπεζες. Η μεγαλύτερη συνεταιριστική τράπεζα είναι σήμερα η Παγκρήτια, η οποία με στοιχεία της 31.12.99 έχει συνεταιριστικό κεφάλαιο 15.550.350.000 δρχ., 311.007 συνεταιριστικές μερίδες ονομαστικής αξίας 50.000 δρχ. εκάστη και ύψος συνεταιριστικής ευθύνης ίσο με το συνεταιριστικό της κεφάλαιο.
Για τη σύσταση πιστωτικού συνεταιρισμού απαιτείται η υπογραφή καταστατικού τού υπό ίδρυση συνεταιρισμού από 15 τουλάχιστον μέλη. Το κάθε μέλος το οποίο πρέπει να είναι άνω των 18 ετών και να μη μετέχει σε άλλο συνεταιρισμό, ενώ μπορεί να είναι και δήμος, κοινότητα ή άλλο νομικό πρόσωπο δημόσιου ή ιδιωτικού δικαίου μετέχει στον συνεταιρισμό υποχρεωτικά με μία μερίδα και προαιρετικά με 600 μερίδες κατ’ ανώτατο όριο αν είναι φυσικό πρόσωπο (ισχύει απεριόριστος αριθμός μερίδων για τα ΝΠΔΔ). Το ποσό κάθε μερίδας καθορίζεται από το καταστατικό. Η ονομαστική αξία της μερίδας κινείται στις υπάρχουσες συνεταιριστικές τράπεζες από τις 50.000 δρχ. ως τις 100.000 δρχ., ενώ αθροιστικά το συνεταιριστικό κεφάλαιο των τραπεζών αυτών ανέρχεται με βάση τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία της 31.12.1999 σε 39.124.278.249 δρχ.
