Περίπου 4.00 η ώρα χαράματα της Τρίτης η Ελλάδα «πηγαίνει» στο Λος Αντζελες, στην τελετή απονομής των Οσκαρ! Τα στοιχήματα δίνουν και παίρνουν, ο «Αγγλος ασθενής» θεωρείται το μεγάλο φαβορί, το ίδιο και η «άγνωστη» Μπρέντα Μπλέθιν, ενώ ο Αγγλος Μάικ Λι κάνει τον σταυρό του και περιμένει το θαύμα και την επικράτηση της ταινίας του «Μυστικά και ψέματα». Τα βλέμματα όλων είναι στραμμένα στην αυριανή ημέρα. Καιρός λοιπόν να στραφούν και προς το χθες: στο παρελθόν του Οσκαρ και των απίστευτων στιγμών της 69χρονης ιστορίας του.
Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΑΓΑΛΜΑΤΟΣ
Στις 16 Μαΐου 1929 ο θεσμός ιδρύεται από την Ακαδημία Κινηματογράφου και Επιστημών με πρώτο νικητή τον Γουίλιαμ Γουέλμαν και την ταινία του «Τα φτερά». Ως το 1931 όλοι ονόμαζαν το τρόπαιο «άγαλμα». Οταν όμως η βιβλιοθηκάριος της Ακαδημίας Μάργκαρετ Χέρικ το είδε, αυθόρμητα είπε: «Μοιάζει με τον θείο μου τον Οσκαρ».
ΤΟ ΒΑΡΟΣ ΚΑΙ Η ΑΞΙΑ ΤΟΥ
Κοντό, ελαφρύ και φθηνό. Είναι ύψους 13 1/2 ιντσών, βάρους 10 καρατίων και κόστους μόλις 150 δολαρίων! Οι παραλήπτες του θείου Οσκαρ ουδέποτε το πωλούν. Εκτός κι αν το επιστρέψουν πίσω στην Ακαδημία. Οπότε εισπράττουν ως αμοιβή 10 ψωροδολάρια. Τα πράγματα αλλάζουν δραματικά επί της… οθόνης. Εχει υπολογισθεί πως το «Πλατούν» του Ολιβερ Στόουν κέρδισε επιπλέον ένα 40% από τον θείο Οσκαρ και ο «Ελαφοκυνηγός» 20 ακόμη εκατ. δολάρια.
ΚΑΛΥΤΕΡΟΣ ΧΟΡΕΥΤΗΣ Ο ΓΙΟΥΛ ΜΠΡΙΝΕΡ
Με ποια κριτήρια απονέμονται τα αγαλματίδια; Εδώ τα πράγματα περιπλέκονται… εξωφρενικώς. Δύο από τους πρώτους χορευτές μιούζικαλ, οι Φρεντ Αστέρ και Τζιν Κέλι, ουδέποτε βραβεύτηκαν για τις χορευτικές επιδόσεις τους. Αντιθέτως, τρεις μη χορευτές αγκάλιασαν τον θείο Οσκαρ επειδή κατάφεραν το ακατόρθωτο, να τραγουδήσουν και να χορέψουν: Γιουλ Μπρίνερ, Τζέιμς Κάγκνεϊ και Ρεξ Χάρισον. Και ο τραγουδιστής Φρανκ Σινάτρα κερδίζει Οσκαρ β’ ανδρικού ρόλου για το δραματικό (όχι το μουσικό) παίξιμό του στην ταινία «Οσο υπάρχουν άνθρωποι». Γιατί;
ΠΑΝΙΣΧΥΡΗ ΜΕΙΟΨΗΦΙΑ
Είναι απλό: το ισχυρότερο λόμπι των πέντε (περίπου) χιλιάδων μελών όλων των επαγγελματικών κλάδων του αμερικανικού κινηματογράφου που ψηφίζουν για τα Οσκαρ είναι αυτό των ηθοποιών. Καταλαμβάνουν το 30% και αποτελούν μια πανίσχυρη μειοψηφία. Καταλάβατε τώρα γιατί η «ανταγωνιστική» σταρ αλλά μη ηθοποιός Μαντόνα αποκλείστηκε από τις φετινές υποψηφιότητες για την «Εβίτα»; Με την ίδια περίπου λογική κατόρθωμα θεωρήθηκαν οι τραγουδιστικές επιδόσεις των ηθοποιών Ρεξ Χάρισον, Γιουλ Μπρίνερ και Τζέιμς Κάγκνεϊ, ενώ οι Φρεντ Αστέρ και Τζιν Κέλι απλώς έκαναν καλά τη δουλειά τους.
ΠΟΣΟΤΗΤΕΣ
Αλλη απόδειξη της παντοδυναμίας των ηθοποιών είναι τα ρεκόρ. Η Κάθριν Χέπμπορν εξακολουθεί να είναι κάτοχος όλων των ρεκόρ: 12 υποψηφιότητες, 4 Οσκαρ! Ακολουθείται από την Ινγκριντ Μπέργκμαν (3). Ο κατάλογος των ηθοποιών που κέρδισαν δύο Οσκαρ είναι μακροσκελής: Σπένσερ Τρέισι, Μάρλον Μπράντο, Μπέτι Ντέιβις, Μέριλ Στριπ, Τζακ Νίκολσον, Ντάστιν Χόφμαν, Τζέιν Φόντα, Λιζ Τέιλορ, Τομ Χανκς, Τζόντι Φόστερ, Γκάρι Κούπερ, Σάλι Φιλντ, Τζακ Λέμον (και άλλοι). Αλλά ούτε ένα Οσκαρ στον Τζέιμς Ντιν.
ΑΓΝΩΣΤΟΙ
Ο Ντιν δεν είναι ο μοναδικός αδικημένος. Ο Τσάρλι Τσάπλιν δεν πήρε Οσκαρ επειδή ήταν… «κομμουνιστής» (ο άνθρωπος δεν ήταν, απλά υπέγραφε υπέρ της ειρήνης και της ενίσχυσης του ανατολικού μετώπου κατά τη διάρκεια του πολέμου). Ούτε μία ταινία του Αλφρεντ Χίτσκοκ κερδίζει Οσκαρ. Γιατί; Επειδή ήταν σκηνοθέτης του κατώτερου είδους, του «θρίλερ»! Από τις χειρότερες στιγμές στην ιστορία του θεσμού ήταν όταν το 1942 βραβεύεται η μέτρια ταινία του Τζον Φορντ «Η κοιλάδα της κατάρας», ενώ ο «Πολίτης Κέιν», που θεωρείται μία από τις δέκα καλύτερες στιγμές στην ιστορία του κινηματογράφου, κερδίζει μόνο το Οσκαρ σεναρίου! Απλά οι άνθρωποι δεν… κατάλαβαν.
ΚΑΛΥΤΕΡΟΣ Ο… ΜΠΕΝ ΧΟΥΡ
Αν υποθέσουμε πως η ποσότητα των Οσκαρ, η αριθμητική και η ετυμηγορία πέντε χιλιάδων επαγγελματιών του Χόλιγουντ είναι τα ασφαλή κριτήρια ανάδειξης μεγάλων ταινιών, τότε ο «Μπεν Χουρ» πρέπει να θεωρηθεί η σπουδαιότερη δημιουργία από συστάσεως της Εβδομης Τέχνης! Αυτή η χολιγουντιανή υπερπαραγωγή κατέχει το ρεκόρ των 11 Οσκαρ (ακολουθούν το «Γουέστ σάιντ στόρι» με 10 και η «Ζιζί» και «Ο τελευταίος αυτοκράτορας» με 9). Αλλο παράδειγμα; Η ασήμαντη «θρησκευτική» κομεντί «Ο δρόμος της αγάπης» του Λίο ΜακΚάρεϊ κερδίζει 7 Οσκαρ, με αντίπαλο την ίδια χρονιά το αριστοτεχνικό φιλμ νουάρ «Με διπλή ταυτότητα» του Μπίλι Γουάιλντερ (1945). Αρα;
ΔΑΒΙΔ
Η αλήθεια είναι περίπλοκη. Λόγου χάριν, η φετινή χρονιά δημιουργεί ένα νέο ρεκόρ. Τρεις από τις πέντε υποψήφιες ταινίες είναι «δημιουργημένες» από μη αμερικανούς πολίτες (βρετανοί υπήκοοι οι άνθρωποι του «Αγγλου ασθενούς», Αυστραλός ο «Σολίστας», αγγλική παραγωγή τα «Μυστικά και ψέματα»). Το δεύτερο ρεκόρ των φετινών υποψηφιοτήτων είναι πως μόνο μία παραγωγή («Τζέρι Μαγκουάιρ») προέρχεται από τα μεγάλα στούντιο. Ολες οι άλλες προέρχονται από το είδος των… Δαβίδ. Πρόκειται για νέο φαινόμενο, όπως πιστεύουν πολλοί; Καθόλου! Το 1955 η λιλιπούτεια παραγωγή «Το λιμάνι της αγωνίας» του Ηλία Καζάν, που γυρίστηκε σε φυσικούς, εξωτερικούς, χώρους και κόστισε 800.000 δολάρια, κερδίζει 8 Οσκαρ! Τότε ποια είναι η αλήθεια;
ΟΙ ΠΙΣΤΟΛΕΡΟΣ
Η αλήθεια είναι πως υπογείως λαμβάνουν χώρα ορισμένες διακρίσεις. Ας πούμε, «ρατσιστικές». Μόνο τρεις φορές βραβεύτηκαν γουέστερν, διότι το είδος θεωρείται… ευτελές (τελευταία βράβευση οι «Ασυγχώρητοι» του Κλιντ Ιστγουντ). Ετσι εκτός βραβείων η «Αγρια συμμορία» του Σαμ Πέκινπα, που σφράγισε τη δεκαετία του ’70! Ευτελές είδος και το θρίλερ, αλλά και η κωμωδία!
ΤΟ ΑΣΠΡΟ ΤΟΥ ΧΡΗΜΑΤΟΣ
Διακρίσεις και στο χρώμα του δέρματος. Οχι εξαιτίας του Οσκαρ, αλλά εξαιτίας του Χόλιγουντ. Απόδειξη; Ούτε δέκα μαύροι ηθοποιοί δεν εξασφάλισαν υποψηφιότητα στην 69χρονη διαδρομή του θεσμού! Ανάμεσα στους κατέχοντες υποψηφιότητα είναι: Σίντνεϊ Πουατιέ, Μόργκαν Φρίμαν, Λάρι Φίσμπερν, Τζέιμς Ερλ Τζόουνς, Ντένζελ Ουάσιγκτον, Ντέξτερ Γκόρντον και Πολ Γουίνφιλντ. Στις γυναίκες – σκηνοθέτες τα πράγματα είναι ακόμη πιο δυσάρεστα. Εξαίρεση, η Ιταλίδα Λίνα Βερτμίλερ, η Ράντα Χέινς και η Τζέιν Κάμπιον εκ της Νέας Ζηλανδίας.
ΠΑΡΕΛΑΣΗ ΚΡΕΑΤΟΣ
Επομένως; Το 1971, όταν ο Τζορτζ Σκοτ μαθαίνει πως είναι υποψήφιος για την ερμηνεία του στον «Πάτον», εξαπολύει μύδρους εναντίον του θεσμού, των μελών της Ακαδημίας και του Χόλιγουντ! «Είναι μια παρέλαση κρέατος, δεν θα πάω». Ο Σκοτ δεν πήγε, αλλά οι θιγόμενοι του Χόλιγουντ απαντούν με ανωτερότητα και τον ψηφίζουν. Ο Ντάστιν Χόφμαν, κάτοχος δύο Οσκαρ, ακολουθεί, στα λόγια μόνο, το παράδειγμα του Σκοτ και λέει: «Τα Οσκαρ είναι χυδαία, βρώμικα, χειρότερα από ένα διαγωνισμό ομορφιάς». Υπερβολές; Πάντως, τη δόξα πολλοί εμίσησαν, το χρήμα ουδείς. Ας πούμε πως τα Οσκαρ είναι ένα αναγκαίο κακό.
PERSONA ΝΟΝ GRATA
Αναγκαίο κακό που μερικές φορές κάνει κακό. Οχι το ίδιο, αλλά η ανάμειξη της πολιτικής. Γίνεται μια ολόκληρη βιομηχανία του Χόλιγουντ να υπερίπταται της πολιτικής; Φυσικά όχι! Πλήθος τα παραδείγματα που το επιβεβαιώνουν. Λόγω των αριστερών πεποιθήσεών της, η Βανέσα Ρεντγκρέιβ θεωρείται περσόνα νον γκράτα και η αμερικανική πρεσβεία στο Λονδίνο δεν της δίνει βίζα για να πάει στο Λος Αντζελες και να παρευρεθεί στην τελετή της απονομής. Η Ρεντγκρέιβ ήταν υποψήφια για τον ρόλο της ως Μαρία Στιούαρτ.
ΔΕΝ ΟΜΙΛΟΥΝ ΑΜΕΡΙΚΑΝΙΚΑ
Διακρίσεις και στην κατηγορία της καλύτερης ξενόγλωσσης παραγωγής. Εδώ έχουν συμβεί τα πιο τραγελαφικά, που ξεπερνούν ακόμη και τη φαντασία επιτροπών του ελληνικού Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης! Εξαιτίας αυτών των «εμφραγμάτων» και της ελαττωματικής σχέσης των επαγγελματιών του Χόλιγουντ με πάσης φύσεως ταινίες που δεν ομιλούν… αμερικανικά, κέρδισε (πλαγίως) και η Βάνα Μπάρμπα. Οχι η ίδια, αλλά το ιταλικό «Μεντιτερανέο», στο οποίο έπαιζε δεύτερο ρόλο και το οποίο πέρασε… απαρατήρητο! Φαντασθείτε πως το 1981 το Χόλιγουντ διαλέγει και απονέμει Οσκαρ στο ασήμαντο ρωσικό φιλμ «Η Μόσχα δεν πιστεύει στα δάκρυα» κάποιου Βλαντιμίρ Μένσοφ, ο οποίος έκτοτε δεν απασχόλησε τη διεθνή οθόνη. Οι σκηνοθέτες που έχασαν από τον Μένσοφ την ίδια χρονιά ήταν ο Φρανσουά Τριφό με «Το τελευταίο μετρό» και ο Ακίρα Κουροσάβα με το «Καγκεμούσα». Ου γαρ οίδασι τι ποιούσι!
«Ζ» ΟΠΩΣ ΓΑΒΡΑΣ
Κι όμως η γαλλόφωνη παραγωγή «Ζ» του Ελληνα Κώστα Γαβρά κερδίζει μια υποψηφιότητα καλύτερης ταινίας και μια υποψηφιότητα καλύτερης ξενόγλωσσης παραγωγής (κέρδισε την τελευταία). Αρα ο κανόνας έχει και τις εξαιρέσεις του. Οι γαλλόφωνοι «Αθλιοι» του 1936 σπάνε για πρώτη φορά το «εμπάργκο» των ξενόγλωσσων παραγωγών και κερδίζουν μια υποψηφιότητα καλύτερης ξένης παραγωγής! Το 1961 η Ναπολιτάνα Σοφία Λόρεν κερδίζει Οσκαρ καλύτερης γυναικείας ερμηνείας. Είναι η πρώτη «ξένη» ηθοποιός που σπάει το «εμπάργκο» και εκτοπίζει όλες τις αμερικανίδες αντιπάλους της. Το Οσκαρ, λοιπόν, έχει πολλές όψεις.
ΤΕΧΝΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΕΧΝΗ
Διότι οι Ινγκμαρ Μπέργκμαν και Φεντερίκο Φελίνι έχουν κερδίσει από 4 Οσκαρ ο καθένας για την κατηγορία της καλύτερης ξενόγλωσσης παραγωγής. Ποια είναι τα κριτήρια που καθορίζουν αυτές τις αντιφατικές εκ πρώτης όψεως επιλογές; Πολλά! Λόγου χάριν, ο Στίβεν Σπίλμπεργκ, ο δημιουργός των «χάρτινων ηρώων» και του κινηματογράφου «ποπ κορν», δεν κέρδισε ούτε ένα Οσκαρ για λογαριασμό του. Ωσπου έφθασε στην καθηλωτική «Λίστα του Σίντλερ» με «αληθινούς» ήρωες. Αντιθέτως, ο μαθητής του Ρόμπερτ Ζεμέκις, ένας τεχνοκράτης μέτριων επιδόσεων, κερδίζει Οσκαρ με τον χάρτινο «Φόρεστ Γκαμπ». Γιατί; Μα επειδή τα αντανακλαστικά των μελών της Ακαδημίας (όπως συνήθως συμβαίνει παντού) αντέδρασαν καθυστερημένα στο φαινόμενο του κινηματογράφου των «χάρτινων ηρώων» και των… κόμικς. Αλλος ανοίγει δρόμους, άλλος βραβεύεται.
ΚΟΠΟΛΑ ΕΝΑΝΤΙΟΝ ΚΟΠΟΛΑ
Ατελείωτη η λίστα των αξιοπερίεργων του θείου… Οσκαρ. Ο ίδιος άνθρωπος την ίδια χρονιά μονομαχούσε με τον εαυτό του. Ο Φράνσις Φορντ Κόπολα την ίδια χρονιά (1975) «διαθέτει» έντεκα υποψηφιότητες για τον «Νονό 2» και τρεις για το αριστοτεχνικό θρίλερ «Συνομιλία» (τελικά ο «Νονός 2» κέρδισε πέντε Οσκαρ και η «Συνομιλία» Οσκαρ σεναρίου). Δύο μεγάλες παραγωγές εξασφαλίζουν έντεκα (παρακαλώ) υποψηφιότητες: η «Κρίσιμη καμπή» του Χέρμπερτ Ρος και «Το πορφυρό χρώμα» του Στίβεν Σπίλμπεργκ. Τελικό αποτέλεσμα; Ούτε Οσκαρ… κομπάρσου! Αλλο παράδειγμα; Ο Τομ Χανκς είναι ισοδύναμος με τον Σπένσερ Τρέισι, αφού μόνο αυτοί οι δύο κατάφεραν να κερδίσουν δύο «συνεχόμενα» Οσκαρ μέσα σε δύο χρόνια (ο Χανκς με τη «Φιλαδέλφεια» και τον «Φόρεστ Γκαμπ»). Ρεκόρ και η βράβευση της Τζέσικα Λανγκ. Το 1995 κερδίζει επιτέλους το Οσκαρ α’ γυναικείου ρόλου για τον «Γαλάζιο ουρανό». Η ταινία όμως είναι παραγωγής… 1991! Τι είχε συμβεί; Η Orion (εταιρεία παραγωγής) χρεοκόπησε, ο «Ουρανός» εξήλθε το 1994 και «έκλεισε» τα ταμεία.
ΝΑ ΛΕΙΠΕΙ ΤΟ ΒΥΣΣΙΝΟ
Ποιοι και πόσοι θα παρευρεθούν στην αυριανή (24 Μαρτίου) απονομή των Οσκαρ; Πάντως η Κάθριν Χέπμπορν με τις 12 υποψηφιότητες και τα 4 Οσκαρ δεν πήγαινε για προληπτικούς λόγους! Η Ινγκριντ Μπέργκμαν απουσίαζε στο δεύτερο Οσκαρ που κέρδισε για την «Αναστασία». Η Σοφία Λόρεν έτρεμε από την αγωνία και δεν μετακινήθηκε από τη Ρώμη. Η Βίβιαν Λι προτίμησε το θέατρό της στο Μπρόντγουεϊ παρά την παραλαβή του Οσκαρ για το «Λεωφορείο ο Πόθος». Η Λιζ Τέιλορ, που κέρδισε Οσκαρ για τη «Βιρτζίνια Γουλφ», έκανε διακοπές στο Παρίσι παρηγορώντας τον Ρίτσαρντ Μπάρτον που έχασε για την ίδια ταινία. Και η Ανν Μπάνκροφτ «έστειλε» την Τζόαν Κρόφορντ γιατί η ίδια έπαιζε στο θέατρο «Μάνα Κουράγιο».
ΠΡΩΤΟΣ ΚΑΙ ΑΝΩΝΥΜΟΣ
Υστερόγραφο του… άγνωστου και «ανώνυμου». Ποιος μαθαίνει πρώτος τους νικητές; Πάντως όχι τα πρακτορεία, οι δημοσιογράφοι, οι παραγωγοί, έστω κάποιοι σταρ, αλλά απλός ακροατής που μετράει τις ψήφους των μελών της Ακαδημίας! Είναι ο μόνος ανιδιοτελής που εμπιστεύονται οι επαγγελματίες του Χόλιγουντ! Αλλωστε, εδώ που τα λέμε, τα «προϊόντα» της βιομηχανίας σε εκείνον απευθύνονται. Αντε και σε καλή μεριά!
