Αποτελούν το 10% του παγκόσμιου πληθυσμού. Ζουν ανάμεσά μας και δεν διαφέρουν σε τίποτα εμφανισιακά, εκτός του γεγονότος ότι δυσκολεύονται να ανοίξουν μια κονσέρβα, ένα μπουκάλι ή τη βρύση, να χρησιμοποιήσουν το ψαλίδι, τον χάρακα ή το τιρμπουσόν, ακόμη και να οδηγήσουν! Οχι, δεν πάσχουν από καμιά παράξενη νόσο. Είναι απλώς αριστερόχειρες. Και το μόνο «πρόβλημά» τους είναι ότι ζουν σε έναν κόσμο ο οποίος εδώ και αιώνες είναι φτιαγμένος αποκλειστικά για δεξιόχειρες!
Οταν γράφουν σε τετράδιο λερώνεται με μελάνι το αριστερό μανίκι τους και όταν δίνουν διαγώνισμα κατηγορούνται ότι αντιγράφουν από τον διπλανό τους! Οταν σηκώνονται στον μαυροπίνακα της σχολικής τάξης, σβήνουν αυτά που μόλις έγραψαν! Παράλληλα, δυσκολεύονται να κόψουν με το ψαλίδι ένα κομμάτι χαρτόνι, να χειριστούν τον χάρακα, το «ποντίκι» του ηλεκτρονικού υπολογιστή, την αριθμομηχανή. Αντιμετωπίζουν προβλήματα στο να βουρτσίσουν τα δόντια τους, να δέσουν τα κορδόνια των παπουτσιών, να πιάσουν το πιρούνι ή το στυλό, να πετάξουν μια μπάλα, να «κοντρολάρουν» μια ρακέτα, να ανοίξουν μια πόρτα ή ένα παράθυρο, να πατήσουν κάτι με το πόδι τους, να μασήσουν τσίκλα.
Προβλήματα προκύπτουν και όταν πρέπει να σερβίρουν τη σούπα χωρίς «διαρροές», να ανοίξουν μια κονσέρβα, ένα μπουκάλι ή το «μάτι» της κουζίνας, να χειριστούν το ειδικό μαχαιράκι του ψαριού και να ράψουν ένα κουμπί αφού καταφέρουν να περάσουν την κλωστή από τη βελόνα. Επίσης να χρησιμοποιήσουν τη ραπτομηχανή, να στρώσουν το τραπέζι, να φέρουν στο αφτί τους ένα ρολόι προκειμένου να ακούσουν τον κλασικό του χτύπο, να οδηγήσουν μηχανή και στην περίπτωση όπου δεν είναι Βρετανοί ακόμη και αυτοκίνητο, ενώ δεν μιλάμε να παίξουν βιολί ή να χορέψουν «γιάνκα» ή «Μακαρένα»!
Το καλό και το κακό αριστερό χέρι
Με δύο λόγια, σε έναν κόσμο όπου όλα «γυρίζουν προς τα δεξιά», η ζωή για αυτή τη μειονότητα των 500 εκατομμυρίων αριστερόχειρων, που φαίνεται να βλέπει τα πράγματα μέσα από καθρέφτη, δεν είναι τόσο απλή! Και όχι τόσο λόγω των μικροδυσκολιών της καθημερινότητας, όσο λόγω της προκατάληψης που επικρατούσε ανέκαθεν για τον «κακό αριστερό». Μια προκατάληψη, μια αντίληψη πως «αυτό απλώς δεν είναι φυσιολογικό», που είχε ως αποτέλεσμα πολλοί αριστερόχειρες να υποστούν από γονείς ή δασκάλους τρομερές πιέσεις, ακόμη και ξύλο, προκειμένου να γράφουν με το δεξί. Αλλά και στη χριστιανική θρησκεία το αριστερό έχει κάτι το «διαβολικό». Κάνουμε τον σταυρό μας με το δεξί, ο ληστής που μετανόησε βρισκόταν δεξιά του εσταυρωμένου Ιησού, στην «Καπέλα Σιξτίνα» του Μιχαήλ Αγγελου ο Θεός δίνει ζωή στον Αδάμ με το δεξί χέρι, ενώ οι προφητείες της Καινής Διαθήκης προειδοποιούν με τα λόγια του Ματθαίου: «Αργότερα θα πει σε εκείνους που βρίσκονται αριστερά: Απομακρυνθείτε από μένα, καταραμένοι, στο πυρ το εξώτερον». Και προχριστιανικά όμως οι Ρωμαίοι θεωρούσαν καλό οιωνό την έλευση των πουλιών από τα δεξιά, ενώ στην Ιαπωνία, όπου ακόμη και σήμερα οι αριστερόχειρες πιέζονται φοβερά να αποβάλουν αυτό το «κουσούρι», υπήρχε μια εποχή όπου το να είναι αριστερόχειρας η σύζυγος αποτελούσε ικανοποιητικό λόγο για τον εκδιωγμό της από την οικογενειακή εστία. Παράλληλα, σύμφωνα με την παράδοση, κάνουμε «ποδαρικό» με το δεξί, χαιρετούμε κάποιον δίνοντάς του το δεξί μας χέρι και γενικά ευχόμαστε «να μας πάνε όλα δεξιά»!
Η αντίληψη πως οι μη δεξιοί είναι «αδέξιοι» είναι τόσο παλιά όσο και ο άνθρωπος, ενώ μελέτες δείχνουν πως οι δεξιόχειρες υπερτερούσαν έναντι των ζερβοχέρηδων από την προϊστορική κιόλας εποχή! Σχεδόν στις περισσότερες τοιχογραφίες οι πρόγονοί μας απεικονίζονται να κάνουν διάφορες δουλειές χρησιμοποιώντας το δεξί τους χέρι. Μια μελέτη αποτυπωμάτων χεριών από την εποχή του ανθρώπου του Κρομανιόν έδειξε ότι το 80% των καλλιτεχνών σχεδίαζε το περίγραμμα με το αριστερό χέρι, ενώ στη συνέχεια αναλάμβανε το δεξί. Επίσης, η ανάλυση απολιθωμένων εγκεφάλων ενός είδους πιθήκου, οι οποίοι έφεραν χτυπήματα και κατάγματα, απέδειξε ότι αυτά είχαν προκληθεί από δεξί ανθρώπινο χέρι.
Σύμφωνα με το βιβλίο του Ρικ Σμιτς «Τα πάντα γύρω από το αριστερό χέρι», «ο άνθρωπος διαχωρίζει τον εαυτό του από τα ζώα με τρεις μόνο τρόπους: μαγειρεύει το φαγητό του, μιλάει μια γλώσσα και έχει μια αξιοσημείωτη ισχυρή προτίμηση στο δεξί χέρι. Το γεγονός ότι προτιμούμε το ένα χέρι πιο πολύ από το άλλο δεν σημαίνει τίποτα ιδιαίτερο. Αυτό συμβαίνει σε πολλά είδη του ζωικού βασιλείου, ακόμη και στα ποντίκια. Το γεγονός ότι υπάρχει μια άνιση κατανομή υπέρ των δεξιόχειρων είναι αυτό που μας διαφοροποιεί πολύ από τον ζωικό κόσμο. Στους δέκα ανθρώπους μόνο ένας θεωρείται αριστερόχειρας, ενώ ανάμεσα στα ζώα πάντα υπάρχει μια πιο ίση κατανομή». Πώς εξηγείται όμως αυτή η «προτίμηση» του μεγαλύτερου ποσοστού του πληθυσμού προς τα δεξιά;
Οπως υποστηρίζουν οι ειδικοί, ο εγκέφαλός μας έχει δύο ημισφαίρια που διανέμουν τις διαφορετικές λειτουργίες που μας «εμψυχώνουν». Το αριστερό κατέχει ένα χαρακτήρα ακουστικολεκτικό και το δεξί οπτικό. Το αριστερό ημισφαίριο ελέγχει τη δεξιά πλευρά του σώματός μας και το δεξί την αριστερή, γιατί οι οδοί της μετάδοσης είναι χιαστί. Σε αυτό έγκειται και η επικράτηση της πιο «ισχυρής» πλευράς. Επομένως, οι εντολές και οι παρορμήσεις που αποστέλλονται από το αριστερό ημισφαίριο φθάνουν στη δεξιά πλευρά και από το δεξί στην αριστερά. Η αυστηρή, ακριβής εκτέλεση, η πλήρης λειτουργία αυτού του σχήματος ανταποκρίνεται σε άτομα που έχουν καλή αίσθηση της πιο ισχυρής πλευράς τους. Γι’ αυτό ένας 100% δεξιόχειρας όχι μόνο χειρίζεται το δεξί χέρι του με περισσότερη ευκολία, αλλά βλέπει και καλύτερα από το δεξί μάτι, ακούει καλύτερα από το δεξί αφτί και θα «σουτάρει» την μπάλα με το δεξί πόδι. Αντίστοιχα, οι αριστερόχειρες χρησιμοποιούν με μεγαλύτερη επιδεξιότητα τα όργανα που βρίσκονται στην αριστερή πλευρά του σώματός τους. Το ότι υπάρχουν περισσότεροι δεξιόχειρες οφείλεται απλώς στο ότι η υπερίσχυση της δεξιάς πλευράς (η οποία λαμβάνει μηνύματα από το αριστερό ημισφαίριο) είναι πιο συχνό φαινόμενο. Ενα φαινόμενο το οποίο δεν δικαιολογεί καθόλου την αμφισβήτηση που υπήρχε ανέκαθεν για τους αριστερόχειρες, ούτε τις θεωρίες που δεν έχουν καμία επιστημονική υπόσταση, όπως αυτή που ήθελε τους ζερβοχέρηδες να έχουν λιγότερα χρόνια ζωής από τους «αντιπάλους» τους, αλλά ούτε και τους μύθους που υπάρχουν «εις βάρος» των ανθρώπων αυτών, που τυχαίνει απλώς να βλέπουν τον κόσμο από «άλλη» οπτική γωνία!
Σύμφωνα μάλιστα με επιστημονικές μελέτες, ο αριθμός των «δηλωμένων» αριστερόχειρων ουσιαστικά θα ήταν πολύ μεγαλύτερος αν οι «πάσχοντες» δεν δέχονταν πιέσεις ειδικά τα παλαιότερα χρόνια , ακόμη και άγριο ξύλο και φοβερές τιμωρίες, προκειμένου να μετατραπούν σε δεξιόχειρες. Αυτός ο βίαιος (και παράλογος) εξαναγκασμός, εκτός από έντονα ψυχολογικά τραύματα, μπορεί να έχει και σημαντικές αρνητικές επιπτώσεις στην ομαλή λειτουργία του ημισφαιρίου του εγκεφάλου το οποίο «κυριαρχεί». Η παρεμπόδιση λοιπόν της λειτουργίας αυτής μπορεί να επιφέρει τα εξής δυσάρεστα αποτελέσματα: διαταραχές στη γραφή, όπως δυσλεξία, προβληματικό γράψιμο, δυσκολίες στη μάθηση και στην ανάγνωση, μερική ή ολική εξαφάνιση της ισχυρής κυρίαρχης πλευράς, διαταραχές στην ισορροπία, προβλήματα στον υπολογισμό, χειρωνακτική αδεξιότητα και ανασφάλεια στις κινήσεις. Ολοι οι άνθρωποι ως τα δύο τους χρόνια είναι αμφιδέξιοι, έχουν δηλαδή την επιδεξιότητα να κάνουν τα ίδια πράγματα και με τα δύο χέρια. Η επικράτηση της μιας πλευράς ως η πιο «ισχυρή» σταθεροποιείται στα οκτώ χρόνια. Σε περίπτωση όπου διαπιστωθεί ότι κάποιος είναι αριστερόχειρας ή ανήκει στην κατηγορία των δεξιόχειρων «εξ αναγκασμού» το οποίο οι επιστήμονες σήμερα χαρακτηρίζουν «πραγματική βαρβαρότητα» και θελήσει να μετατραπεί σε δεξιόχειρα, τότε αυτό πρέπει να γίνει ύστερα από μια πολύ καλή «επανεκπαίδευση», με ιατρική καθοδήγηση, και όχι πρόχειρα, πόσο μάλλον με απειλές, ξύλο, τιμωρίες και κοινωνική κατακραυγή.
Οι ειδικοί αναγνωρίζουν πως οι λόγοι που κάνουν έναν αριστερόχειρα να αλλάξει είναι κοινωνικοί, ενώ διαπιστώνουν ότι αν και με τον καιρό μαθαίνουν να χρησιμοποιούν το δεξί τους χέρι, συνήθως συνεχίζουν να κάνουν τα περισσότερα πράγματα με το ισχυρό χέρι τους, το αριστερό, γιατί αυτό τους εξασφαλίζει μια ελευθερία κινήσεων καθώς η «χρήση» αυτού του χεριού πηγάζει αυθόρμητα και όχι έπειτα από σκέψη. Αυτό ακριβώς το γεγονός, ότι δηλαδή οι αριστερόχειρες, άλλοι λιγότερο και άλλοι περισσότερο, πρέπει να σκεφτούν τι σημαίνει δεξί και τι αριστερό τους δημιουργεί δυσκολίες από το να μάθουν οδήγηση ως να χορέψουν «γιάνκα»!
Ο ρόλος της κληρονομικότητας
Οσον αφορά την κληρονομικότητα, όταν και οι δύο γονείς είναι αριστερόχειρες, οι πιθανότητες να κάνουν παιδί αριστερόχειρα είναι 0,46%, όταν είναι μόνο ο ένας γονιός 0,17%, ενώ όταν και οι δύο είναι δεξιόχειρες οι πιθανότητες πλησιάζουν μόλις το 0,02%. Επίσης, ένα 5% του παγκόσμιου πληθυσμού είναι αμφιδέξιο, ενώ στο 20% των γεννήσεων διδύμων αν το ένα παιδί είναι αριστερόχειρας, είναι αριστερόχειρας και το άλλο.
Επίσης υπάρχουν και περιπτώσεις όπου άτομα παρουσιάζουν μερική τάση προς τα αριστερά. Δηλαδή γράφουν και τρώνε με το δεξί χέρι, ενώ παίζουν, παραδείγματος χάριν, τένις κρατώντας τη ρακέτα με το αριστερό. Δεν πρόκειται για παθολογική κατάσταση, ούτε για «κατάρα», ούτε για κάποιο πρόβλημα στη λειτουργία του νευρικού συστήματος. Επιπλέον μερικοί από τους αριστερόχειρες, ιδίως σε μικρή ηλικία, έχουν την ικανότητα να γράφουν από τα δεξιά προς τα αριστερά, σαν να βλέπει δηλαδή κανείς ένα κείμενο σε καθρέφτη. Σε αυτή την περίπτωση οι γιατροί τονίζουν πως μια καλή εξήγηση στο παιδί ότι δεν υπάρχει τίποτα κακό με αυτό, αλλά πως απλώς αυτόν τον τρόπο γραφής δεν τον καταλαβαίνει κανείς, είναι αρκετή προκειμένου να πειστεί να συνεχίσει ίσως να γράφει με το αριστερό χέρι αλλά από τα αριστερά προς τα δεξιά. Τώρα βέβαια προκύπτει το ερώτημα γιατί οι κάτοικοι ορισμένων κρατών, όπως π.χ. της Βρετανίας, οδηγούν στην αριστερή πλευρά του δρόμου. Αν και η συγκεκριμένη χώρα έχει επτά εκατομμύρια αριστερόχειρες, αυτό δεν σημαίνει πως όλος ο λαός διαθέτει «αριστερίζουσα» κουλτούρα. Οι ειδικοί ανατρέχουν σε μια παλιά εξήγηση: στους καροτσέρηδες που συνήθιζαν να οδηγούν το κάρο με το άλογο από την αριστερή μεριά προκειμένου να μη χτυπήσουν κατά λάθος κάποιον περαστικό με το καμουτσίκι.
Η καταπιεσμένη ελευθερία
Μπορεί λοιπόν για τους ζερβοχέρηδες η καθημερινότητα να επιφυλάσσει κάποιες δυσκολίες καθώς η συντριπτική πλειονότητα των πραγμάτων που χρησιμοποιούμε είναι κατασκευασμένα για δεξιόχειρες, ωστόσο τα νέα είναι ενθαρρυντικά για τους αθλητές. Σύμφωνα με τους επιστήμονες, έχει εξακριβωθεί πως ένας αριστερόχειρας τενίστας ή μποξέρ είναι πιο επιδέξιος, πιο ευέλικτος από τον δεξιόχειρα αντίπαλό του. Και αυτό γιατί ο αριστερόχειρας είναι συνηθισμένος να αντιμετωπίζει τον δεξιόχειρα, γνωρίζει τη συμπεριφορά και τις αντιδράσεις του. Αντίθετα ο δεύτερος δεν έχει την παραμικρή ιδέα πώς να αντιμετωπίσει, να κοντρολάρει τον αντίπαλό του. Εδώ, όπως και σε πολλές περιπτώσεις αμφιδεξιότητας, το να είναι κάποιος «φυσιολογικός» αποτελεί μειονέκτημα! Οι αριστερόχειρες, λόγω της συμπεριφοράς των ημισφαιρίων του εγκεφάλου τους, έχουν περισσότερη δημιουργική ικανότητα, αντίληψη, ενώ οι δεξιόχειρες κυριαρχούν στον ακουστικό τομέα και στον έλεγχο του λόγου.
Για όσους λοιπόν επιμένουν «αριστερά», υπάρχει ήδη μια σειρά προϊόντων στην αγορά προκειμένου να απλουστευθεί η ζωή τους. Οι αριστερόχειρες μπορούν πλέον να αποκτήσουν από κομπιούτερ και αριθμομηχανές με τα πλήκτρα, το «ποντίκι» και τα νούμερα ειδικά τοποθετημένα γι’ αυτούς ως ξύστρες, στυλό, μολύβια, χάρακες, είδη κηπουρικής, μεθόδους κιθάρας, ψαλίδια, ανοιχτήρια, μπρίκια, τιρμπουσόν, τετράδια με το σπιράλ στα δεξιά, ρολόγια (με τα νούμερα και τους δείκτες αντίθετα), ακόμη και ειδικά ανδρικά σλιπάκια για μεγαλύτερη ευκολία στο επίμαχο σημείο! Και όσοι από αυτούς θεωρούν αυτά τα προϊόντα υπερβολικά (μερικοί τα χαρακτήρισαν ακόμη και γελοία) μπορούν να συνεχίσουν να χρησιμοποιούν τα «συμβατικά» δεξιόχειρα αντικείμενα. Ετσι και αλλιώς ο κόσμος θα συνεχίσει να «γυρνά» προς τα δεξιά. Και το να είσαι αριστερόχειρας δεν αποτελεί ούτε αρρώστια ούτε αναπηρία. Απλώς μερικοί άνθρωποι ή βλέπουν τα πράγματα από άλλη οπτική γωνία ή η Γη γυρίζει αντίθετα! Αλλωστε, ο ίδιος ο πλανητάρχης Μπιλ Κλίντον είναι αριστερόχειρας!
