Είναι πλέον γεγονός ότι το φάντασμα του καπνού ήρθε για άλλη μια φορά να στοιχειώσει τον αγνό κόσμο του Χόλιγουντ. Το κάπνισμα έγινε ξανά της μόδας, περνώντας στην αντεπίθεση ενάντια σε όλες τις πολιτικά ορθές συμπεριφορές που προσπάθησαν να επιβληθούν. Η απαγόρευση του καπνίσματος σε δημόσια κτίρια, κατά τη διάρκεια αεροπορικών πτήσεων, ακόμη και σε ολόκληρες πόλεις, αντί να περιορίσει τους καπνιστές, τους ένωσε. Αν και την 1η Ιανουαρίου 1998 ψηφίστηκε ο νόμος που απαγορεύει το κάπνισμα σε όλα τα μπαρ της Καλιφόρνιας, όλοι ανάβουν ένα τσιγάρο για να συνοδεύσουν την μπύρα τους.
Το κίνημα της πολιτικής ορθότητας έφερε στο προσκήνιο ένα βρόμικο, ακριβό και θανατηφόρο βίτσιο, παρουσιάζοντάς το σαν το τελευταίο απαγορευμένο φετίχ και είναι πλέον αργά να ελέγξει τις συνέπειες.
Το κάπνισμα μπορεί να βλάπτει σοβαρά την υγεία, αλλά είναι μέρος της ζωής πολλών ανθρώπων. Αυτό φαίνεται καθαρά και στον τρόπο με τον οποίο το Χόλιγουντ αντιμετωπίζει πλέον τον καπνό. Τρεις ταινίες της τελευταίας χρονιάς «Ο ξεχωριστός Γουίλ Χάντινγκ», ο «Τιτανικός», «Ο Μεγάλος Λεμπόφσκι», έχουν πρωταγωνιστές κοινούς θνητούς που δεν υποκρίνονται ότι δεν έχουν κακές συνήθειες. Ο Ματ Ντέιμον, η Μίνι Ντράιβερ, ο Λεονάρντο ντι Κάπριο, η Κέιτ Γουίνσλετ, η Τζούλιαν Μουρ, ο Τζεφ Μπρίτζες, ο Τζον Γκούντμαν – όλοι καπνίζουν στη μεγάλη οθόνη. Ανήκουν στη νέα γενιά ηθοποιών-καπνιστών.
Η Ντρου Μπάριμορ δηλώνει φανατική καπνίστρια, η Κέιτ Μος λέει ότι είναι πιο πιθανό να πεθάνει από καρκίνο των πνευμόνων παρά από ανορεξία και η Ούμα Θέρμαν έκοψε το κάπνισμα μόνο κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης της. Η Πατρίσια Αρκέτ καπνίζει ένα πακέτο Μάρλμπορο την ημέρα και η Ελενα Μπόναμ Κάρτερ άρχισε το κάπνισμα μόνο για να το κόψει, σε μια προσπάθεια να βελτιώσει την αυτοπειθαρχία της. Ανακάλυψε, βέβαια, ότι δεν είναι τόσο εύκολο στην πράξη.
Καπνίστριες δηλώνουν επίσης η Γκίλιαν Αντερσον, η Τζένιφερ Ανιστον και η Κόρντεϊ Κοξ από τα «Φιλαράκια», η Κλόντια Σίφερ και η Κόρντεϊ Λαβ. Εχουν όλες καπνίσει επί της οθόνης. Τρανταχτό παράδειγμα είναι η Τζούλια Ρόμπερτς στην ταινία «Ο γάμος του καλύτερού μου φίλου».
Σε μια εποχή που μαθαίνουμε συνεχώς για το πόσο βλαβερές είναι σχεδόν όλες οι συνήθειές μας, από τα λιπαρά και τις σάλτσες μέχρι το ένα ποτηράκι κρασί παραπάνω, γιατί άραγε να καπνίζουν όλες αυτές οι στάρλετ; Μήπως είναι όμορφες πλην όμως χαζές;
Οπως φαίνεται από το άρθρο του Ερνεστ Ντίχτερ με τίτλο «Γιατί καπνίζουμε», που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό «Η ψυχολογία της καθημερινής ζωής» το 1947, δεν είναι θέμα εξυπνάδας. Οι άνθρωποι καπνίζουν συνήθως χωρίς ιδιαίτερο λόγο, για να ηρεμήσουν, για να ανταμείψουν τον εαυτό τους ή απλά, λόγω συνήθειας. Οπως είπε και η Μπριζίτ Μπαρντό: «Νιώθω γυμνή χωρίς τσιγάρο».
Οι γιατροί βγάζουν καπνούς από τα αφτιά τους προσπαθώντας να πείσουν τις γυναίκες να μην καπνίζουν. Αλίμονο γι’ αυτούς, όμως, το κάπνισμα αυξάνει τον μεταβολισμό κατά 12,5% και περιορίζει την όρεξη. Δεν είναι και λίγο πράγμα όταν δουλειά σου είναι να δείχνεις ωραία μπροστά στην κάμερα. Η νικοτίνη επιδρά στον εγκέφαλο γρηγορότερα και από μια ένεση ηρωίνης. Ισως γι’ αυτό πολλοί καπνιστές, όπως η Πατρίσια Αρκέτ, εύχονται να μην είχαν ξεκινήσει ποτέ.
Παρουσιάζεται στ’ αλήθεια περισσότερο κάπνισμα στις ταινίες ή μήπως απλά το προσέχουμε περισσότερο; Μια έρευνα που διεξήχθη σε ταινίες που έχουν προταθεί για Οσκαρ έδειξε ότι σε όλες τις ταινίες που προτάθηκαν το 1996 υπήρχαν σκηνές με κάπνισμα, ενώ το 1995 υπήρχαν σκηνές μόνο στο 67% των υποψήφιων ταινιών.
Ομάδες γονέων, σύλλογοι υγείας και πολιτικά ορθοί συνασπισμοί δεν είναι και πολύ ευχαριστημένοι με την εξέλιξη των πραγμάτων. Δυσαρεστημένος ήταν και ο πρώην υπουργός Υγείας της Αμερικής ο οποίος κατηγόρησε τη Γουινόνα Ράιντερ ότι επηρεάζει αρνητικά τις νέες κοπέλες επειδή συνέχεια καπνίζει στις ταινίες της. Η Ράιντερ, αγανακτισμένη, δήλωσε ότι καπνίζει όσο όλος ο κόσμος και δεν θεωρεί ότι θα κάνει κάποιον να καπνίσει αν δεν το θέλει και ο ίδιος.
Το κάπνισμα μπορεί να βλάπτει σοβαρά την υγεία στην πραγματική ζωή, αλλά ωφελεί σημαντικά τις ταινίες. Τα τσιγάρα κάνουν τους ηθοποιούς να δείχνουν σέξι, άνετοι και καλοστημένοι. Ομορφες στάρλετ με ένα τσιγάρο να κρέμεται ανάμεσα στα χείλη τους έχουν γίνει το δυτικό σύμβολο της αποπλάνησης. Η Λορίν Μπακόλ, μη καπνίστρια μέχρι εκείνη τη στιγμή, τράβηξε τέσσερις ρουφηξιές στην ταινία «Σκοτεινό πέρασμα» σε ηλικία μόλις 19 ετών. Αυτές οι τέσσερις ρουφηξιές επηρέασαν τις γυναίκες της εποχής της περισσότερο από οποιαδήποτε διαφήμιση τσιγάρων.
Στην πραγματική ζωή, οι γυναίκες δεν κάπνιζαν. Μέχρι και το 1904, μια γυναίκα που κάπνιζε μπορούσε να συλληφθεί από την αστυνομία. Στη δεκαετία του ’20, άτακτα κορίτσια κάπνιζαν σε υπόγεια κλαμπ. Αργότερα, το δικαίωμα του καπνίζειν έγινε συνώνυμο με τον αγώνα για την «ισότητα». Τη δεκαετία του ’70, τα τσιγάρα Βιρτζίνια Σλιμς πωλούνταν στην Αμερική με το σλόγκαν «Εκανες πολύ δρόμο, μωρό μου», αναφερόμενο φυσικά στον αγώνα για την απελευθέρωση των γυναικών. Μια γυναίκα που καπνίζει δίνει αντιφατικά μηνύματα, είναι ανεξάρτητη ή αγχώδης, βρώμικη ή εκλεπτυσμένη.
Προσπαθώντας να αποφύγουν τη λογοκρισία της εποχής τους, οι κινηματογραφιστές χρησιμοποίησαν το κάπνισμα ως ένα σύμβολο. Οταν οι άντρες σκέφτονται διάσημες καπνίστριες, όπως τη Μάρλεν Ντίτριχ στον «Γαλάζιο Αγγελο», είναι σίγουρο ότι το μυαλό τους πάει στο πονηρό.
Το κάπνισμα έκανε διάσημες εν μία νυκτί τη Λίντα Φιορεντίνο στην «Τελευταία αποπλάνηση» και τη Σάρον Στόουν στο «Βασικό ένστικτο» (1992). Η Κάθριν Τρεμέλ, κουκλάρα, πλούσια και ύποπτη για φόνο, ανάβει τσιγάρο μέσα στην αίθουσα ανακρίσεων υπό τα βλέμματα ξαναμμένων αστυνομικών. Οταν της υπενθυμίζουν ότι απαγορεύεται το κάπνισμα σε αυτό το κτίριο, τους απαντά απαθέστατα «Τι θα κάνετε, θα με κατηγορήσετε για κάπνισμα;». Το ηθικό δίδαγμα της ταινίας είναι ότι οι όμορφες γυναίκες που δεν φοράνε εσώρουχα μπορούν να σκοτώσουν ή, ακόμα χειρότερα, και να καπνίσουν ατιμωρητί.
Δεν είναι και πολύ εύκολο να αντικρούσεις αυτές τις σέξι εικόνες του καπνίσματος. Η αντικαπνιστική προπαγάνδα στις ταινίες είναι μάλλον σαχλή και καταφεύγει σε μεθόδους όπως να δείχνουν απαίσιες εικόνες πνευμόνων άρρωστων από καρκίνο σε μαθητές. Στην πολιτικά ορθή δεκαετία του ’80 και στις αρχές της δεκαετίας του ’90, οι μόνοι αντρικοί χαρακτήρες που κάπνιζαν ήταν οι «κακοί», όπως ο «Ανθρωπος-Καρκίνος» στα Χ-Files, ρόλο που υποδύεται ο Γουίλιαμ Μπ. Ντέιβις, πρώην καπνιστής που καπνίζει φυτικά τσιγάρα για τις ανάγκες του σίριαλ. Στον «Υδάτινο κόσμο» του Κέβιν Κόστνερ, όλοι οι «κακοί» αποκαλούνταν καπνιστές. Ευφυέστατο, δεν νομίζετε;
Από την άλλη μεριά, πρέπει να αναγνωρίσουμε στους πολιτικά ορθούς τύπους ότι έχουν δίκιο. Το κάπνισμα είναι κακό. Είναι, όμως, τόσο βαρετό να είσαι καλός… Ο Λου Ριντ μιλά εκ μέρους πολλών καπνιστών στην καπνιστική κωμωδία «Λίγος καπνός ακόμη» (1995), όταν λέει «Ναι, καπνίζω και πολλοί φίλοι μου έχουν πεθάνει από το κάπνισμα, αλλά τουλάχιστον δεν κατεβάζω μισό μπουκάλι ουίσκι μέσα σε ένα τέταρτο. Αν το δεις έτσι, τα τσιγάρα είναι μάλλον υγιές χόμπι».
Είναι προφανές γιατί το τσιγάρο έχει γίνει φετίχ. Οπως είπε και ο Φρόιντ, είναι μορφή στοματικής απόλαυσης. Οι άντρες φαντάζονται άλλα πράγματα, πέραν του τσιγάρου, να έχουν την τιμητική τους ανάμεσα σε δύο ηδυπαθή γυναικεία χείλη.
Αν θέλετε μια ακόμη απάντηση στο ερώτημα γιατί οι καπνίστριες είναι σέξι και οι μη καπνίστριες δεν είναι, ιδού ένα απόσπασμα από τη φετιχιστική ιστορία για καπνιστές με τίτλο «Λατρεύω τις γυναίκες που καπνίζουν»: «Ο λεπτός, μαυρισμένος αγκώνας της πιέζει μια θηλή, καθώς φέρνει το τσιγάρο στα χείλη της… Σφραγίζει τα αισθησιακά χείλη της γύρω από το φίλτρο, τραβώντας μια βαθιά ρουφηξιά που πλημμυρίζει το λαρύγγι και τα πνευμόνια της, με μόνο σκοπό την εμπειρία απόλυτης σωματικής απόλαυσης… Τα πνευμόνια της γεμίζουν με καπνό. Δεν μπορεί να αντισταθεί… και δεν έχει λόγο να το κάνει… Εχει δεσμευτεί. Είναι μια γυναίκα που ικανοποιεί τις ορμές της. Είναι μια γυναίκα που καπνίζει».
Μήπως ήρθε η ώρα να κάνετε ένα τσιγάρο;
ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΟΡΦΗ ΩΣ ΤΑ ΝΥΧΙΑ
Αν νομίζετε ότι το κάπνισμα προκαλεί μόνο καρκίνο των πνευμόνων, είστε γελασμένοι. Σχεδόν όλες οι περιοχές του σώματος επηρεάζονται από αυτή τη συνήθειά σας, απλά δεν διαφημίζονται τόσο όσο οι πνεύμονες
Η ιστορία του καπνίσματος 6000 π.Χ.
Οι ειδικοί πιστεύουν ότι το φυτό του καπνού, όπως το γνωρίζουμε σήμερα, εμφανίστηκε πρώτη φορά στην αμερικανική ήπειρο. 1492-1511 Ο Ροδρίγο δε Χερέζ και ο Λουίς δε Τόρρες αναφέρουν ότι οι ιθαγενείς της Κίνας τυλίγουν ξεραμένα φύλλα καπνού «σε σχήμα καραμπίνας» και «αφού ανάβουν τη μία άκρη, αρχίζουν να “πίνουν” τον καπνό από την άλλη». Ο Χερέζ γίνεται ο πρώτος αναγνωρισμένος καπνιστής έξω από την αμερικανική ήπειρο. Επιστρέφοντας, φέρνει μαζί του και τη συνήθειά του, αλλά ο καπνός που βγαίνει από το στόμα και τη μύτη του τρομάζει τους γείτονές του, που τον πάνε στην Ιερά Εξέταση και φυλακίζεται για 7 χρόνια. 1648 Ο Σερ Γουόλτερ Ράλεϊ, θαυμαστής του καπνού στην Αγγλία, αποκεφαλίζεται για προδοσία. Λέγεται ότι άναψε τσιγάρο προτού κόψουν το κεφάλι του, δημιουργώντας μόδα για όσους είχαν την ίδια μοίρα με αυτόν. 1904 Μια γυναίκα συλλαμβάνεται στη Νέα Υόρκη, επειδή καπνίζει μέσα σε ένα αυτοκίνητο. «Αυτό απαγορεύεται στην Πέμπτη Λεωφόρο», λέει ο αστυνόμος που τη συνέλαβε. 1909 Ο μεγάλος παίκτης του μπέιζμπολ, Χόνους Ουάγκνερ, αναγκάζει την εταιρεία Αμέρικαν Τομπάκο να βγάλει τη φωτογραφία του από τα πακέτα των τσιγάρων. Το αποτέλεσμα είναι ότι η κάρτα του μπέιζμπολ που δείχνει τον Χόνους Ουάγκνερ να καπνίζει είναι η πιο σπάνια και πιο ακριβή όλων των εποχών, αξίας περίπου 150.000.000 δρχ. 1912 Ο Δρ. Άντλερ ανακαλύπτει τη σχέση μεταξύ καπνίσματος και καρκίνου των πνευμόνων. 1927 Τα τσιγάρα Lucky Strike βάζουν στις διαφημίσεις τους αστέρες του κινηματογράφου και τραγουδιστές. Τριπλασιάζεται ο αριθμός νέων κοριτσιών που καπνίζουν την περίοδο 1925-1935.
1η Αυγούστου 1965 Αποσύρονται οι τηλεοπτικές διαφημίσεις τσιγάρων στη Μεγάλη Βρετανία. 1971 Μία έκθεση διυπουργικής κυβερνητικής ομάδας στη Βρετανία βρίσκει ότι ο καπνός φέρνει περισσότερα κέρδη στη χώρα από ό,τι κοστίζει στο σύστημα υγείας της. Η έκθεση δεν δημοσιοποιείται ώσπου η εφημερίδα Γκάρντιαν τη φέρνει στο φως, στις 6 Μαΐου 1980. Απρίλιος 1992 Ο Γουέιν Μακ Λάρεν, πρωταγωνιστής των διαφημίσεων του Μάρλμπορο, υποφέροντας πλέον από καρκίνο των πνευμόνων, ζητά από την εταιρία Phillip Morris να περιορίσει την προβολή των διαφημίσεων. Ο πρόεδρος της εταιρείας, Μάικλ Μάιλς, απαντά: «Λυπούμαστε για το πρόβλημα υγείας που αντιμετωπίζετε. Δεν μπορώ να μιλήσω περισσότερο χωρίς να γνωρίζω το ιατρικό ιστορικό σας». Ο Μακ Λάρεν πεθαίνει τρεις μήνες αργότερα, σε ηλικία 51 ετών.
4 Νοεμβρίου 1997 Η υπουργός Υγείας της Μεγάλης Βρετανίας, Τέσσα Τζόουελ, ζητεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση να μην συμπεριλάβει τη Φόρμουλα 1 στην πανευρωπαϊκή απαγόρευση διαφήμισης τσιγάρων σε αθλήματα. Αποδεικνύεται ότι ο σύζυγος της κυρίας Τζόουελ έχει σχέσεις με μια εταιρία αγωνιστικών αυτοκινήτων Φόρμουλα 1 και ο Μπέρνι Εκλστοουν, από τα αφεντικά της αγωνιστικής οδήγησης, είχε κάνει δωρεά 4 δισ. δρχ. στο Εργατικό Κόμμα.
