Tuko, tuko, tuko….. Αυτός είναι ο ήχος που βγαίνει από το στόμα της σαύρας, ένας ήχος που μοιάζει με τραγούδι. Η σαύρα για τους λαούς της Απω Ανατολής συμβολίζει τη μεταμόρφωση των προσώπων όταν πέφτει το σκοτάδι. Σε μια τέτοια μεταμόρφωση βασίζεται και το θεατρικό έργο του Φιλιππινέζου Αντόν Χουάν «Tuko! Tuko! ή Η πριγκίπισσα του φεγγαριού της σαύρας», που κέρδισε το δεύτερο βραβείο στον Διεθνή Διαγωνισμό του Ιδρύματος Ωνάση (1997) και ανεβαίνει στην Αθήνα σε σκηνοθεσία του συγγραφέα και χορηγία του ιδρύματος.
Ενα ντοκυμαντέρ για τις Φιλιππινέζες ήταν η πρώτη δουλειά του Αντόν Χουάν στην Ελλάδα. Ηταν τότε που ο Τζακ Λανγκ τού σύστησε τη Μελίνα Μερκούρη. Εκείνη τον έπεισε να μείνει για λίγο στη χώρα μας, να παραδώσει μαθήματα, σεμινάρια της θεατρικής τέχνης του, που κουβαλά πίσω της μια ολόκληρη μυθολογία. Είχαν προηγηθεί σπουδές θεάτρου, φιλολογίας και ιστορίας της τέχνης στην πατρίδα του, στη Μανίλα, στη Ρώμη, στο Παρίσι. Στην Αθήνα έκανε τελικά και ένα διδακτορικό. Τώρα διδάσκει στο Πανεπιστήμιο της Μανίλας, αλλά περνά και αρκετό χρόνο εκτός Φιλιππίνων, καθώς επισκέπτεται συχνά την Ελλάδα. Το «Tuko! Tuko!» θέτει επί σκηνής την αντίληψη του συγγραφέα για την παγκοσμίως σκληρή πραγματικότητα της καταπίεσης των αδυνάτων από τους δυνατούς. Γράφτηκε έπειτα από επιτόπια έρευνα του συγγραφέα στην Ιαπωνία. Γυναίκες από τις Φιλιππίνες φεύγουν από τον τόπο τους για να σώσουν τις οικογένειές τους από τη φτώχεια και πηγαίνουν να δουλέψουν ως ιερόδουλες στην Ιαπωνία, όπου γίνονται λεία της τοπικής μαφίας και των κυκλωμάτων του σεξ. «Είναι ένα έργο που βασίζεται στην εμπειρία που είχα. Βέβαια το θέατρο είναι το μέσον. Αλλά εγώ κάνω και θέατρο μέσα στο θέατρο, κουκλοθέατρο μέσα στο θέατρο. Και αναρωτιέμαι αν προηγείται η εμπειρία του θεάτρου ή το αντίθετο. Γι’ αυτό και το έργο μου στρέφεται στο ίδιο το θέατρο, στις τεχνικές του, στη δύναμη και στα όριά του».
Μια πόρνη δολοφονείται. Υπόκοσμος. Δυνατή ντίσκο μουσική. Καραόκε. Στο σύγχρονο Τόκιο ένας φιλιππινέζος ηθοποιός διδάσκεται την τέχνη του Butoh (του χορού που βασίζεται στην ανάμνηση). Μια παράσταση κουκλοθέατρου. Ενας μύθος της Απω Ανατολής. Ενας αρχέγονος θρύλος. Μια απαγορευμένη αγάπη ανάμεσα σε έναν ιερέα και στον υποτακτικό του. Μια μεταμόρφωση. Ενας θάνατος. Πολλοί θάνατοι. Το έργο. «Η τέχνη του Μπούτο (Butoh) διδάσκεται στο σύγχρονο Τόκιο» λέει ο Αντόν Χουάν. «Είναι η τέχνη του χορού της ανάμνησης, όπου μαθαίνεις να κουβαλάς τις αναμνήσεις σου μέσα στο σώμα σου και αυτές να παίρνουν μορφή και να γίνονται πνεύμα μέσα σου. Δεν μιλάμε για έργο, μιλάμε για κάτι που έχει εγγραφεί μέσα μου και παίρνει μορφή στο θέατρο. Οταν κάτι έχει συμβεί στις ζωές μας και το ίδιο έχει παιχθεί, ποια είναι η αλήθεια; Η εμπειρία προηγείται της μορφής ή η μορφή της εμπειρίας; Αυτό είναι το βασικό ερώτημά μου».
Παράλληλα λειτουργεί ο μύθος, η πλοκή: ένας ιερέας και ο υποτακτικός του. Η απαγορευμένη αγάπη που τους δένει και ο όρκος να πεθάνουν μαζί, να αυτοκτονήσουν μαζί. Εκείνος όμως δεν υπακούει. Και ο υποτακτικός αλλάζει μορφή, γίνεται γκέισα. Τότε ο ιερέας την κυνηγά, εκείνη τον αναγνωρίζει και αποφασίζει να τον κάνει να πληρώσει για τον όρκο που δεν κράτησε. Την ίδια στιγμή όμως αυτός ο ιερέας είναι ένας σαμουράι που έχει διαπράξει σειρά εγκλημάτων κατά των γυναικών που έχουν έρθει πρόσφυγες από άλλες χώρες. Και έτσι εκείνος πρέπει να πληρώσει για όλα αυτά. Με τον θάνατό του. Η Θέμις Μπαζάκα, που ανέλαβε τον ρόλο του υποτακτικού που μεταμορφώνεται σε γκέισα λέει: «Είναι ένας ρόλος που με πάει μπροστά. Είναι ένας ρόλος που περιέχει πολλούς ρόλους και ένα έργο που έχει δομή αρχαίας τραγωδίας. Διαθέτει μια ιδιαιτερότητα, καθώς είναι ένα έργο μέσα στο άλλο, που περιέχει σύμβολα όπως το ερπετό θέματα που έχουν να κάνουν με έννοιες και πνεύματα».
Για τη μεταμόρφωση ο συγγραφέας ήθελε μια γυναίκα ηθοποιό. Αυτή η γυναίκα θα παίξει έναν άνδρα, που θα μεταμορφωθεί σε γυναίκα. «Δεν μιλάμε για τραβεστί, αυτό θέλω να γίνει ξεκάθαρο» λέει ο Αντόν Χουάν. Και η ηθοποιός προσθέτει: «Δεν μιμούμαι τον άνδρα, δεν τον κατασκευάζω».
Ο συγγραφέας στέκεται ιδιαίτερα και στον Αλέκο Συσσοβίτη, ο οποίος, όπως λέει, κατάφερε να ενσωματώσει το κακό για την ανάγκη του ρόλου του. «Η πρώτη σκηνή του ρόλου είναι πολύ σκληρή. Αλλά ο Φούτζιο, όπως είναι το όνομα του ήρωά μου, παραμένει σκληρός, γιατί έτσι είναι φτιαγμένος. Εκφράζει ένα λαό που ελέγχει και κοντρολάρει διαρκώς τα συναισθήματά του, που δεν ξεφεύγει. Πειθαρχία, δουλειά. Ολα τα άλλα ψαλιδίζονται. Ο Φούτζιο είναι ένας χαρακτήρας που πρέπει να έχει εκρήξεις και να μαζεύεται, που μαθαίνει πώς να γίνει σκληρός και αυστηρός ώστε να μπορεί να σκοτώνει, αλλά και να αυτοκτονήσει όταν καταπατήσει τις αρχές του. Σαν να μην επιτρέπει στον εαυτό του ίχνος καλού ή συναισθήματος. Μόλις νιώσει κάτι, πεθαίνει. Και στην περίπτωση του Φούτζιο, αυτό που θα τον καταστρέψει, που θα τον σκοτώσει, είναι ο έρωτας. Μέσα από αυτόν τον ήρωα ο Αντόν καταδικάζει τη μαφία σε όλο τον κόσμο». Και ο σκηνοθέτης παρεμβαίνει: «Είναι θέμα πολιτισμού και όχι ράτσας. Είναι όπως όταν βλέπεις μια ικεμπάνα, μια κατασκευή με λουλούδια, που είναι τόσο όμορφη. Πίσω της όμως κρύβει έναν σκληρό τρόπο κατασκευής».
Το έργο «Tuko! Tuko! ή Η πριγκίπισσα του φεγγαριού της σαύρας» του Αντόν Χουάν κάνει πρεμιέρα, σε δική του σκηνοθεσία, την Παρασκευή (9.30 μ.μ.) στο θέατρο «Χώρα».
