Παρά τις κατά καιρούς διαβεβαιώσεις ότι οι μικροί τηλεθεατές θα τύχουν καλύτερης αντιμετώπισης από τα κανάλια ελεύθερης λήψης, η πραγματικότητα αποδεικνύει το αντίθετο. Το παιδικό πρόγραμμα συρρικνώνεται ή μένει επικίνδυνα στάσιμο. Και όπως υποστηρίζουν αρκετοί ειδήμονες, ένα μεγάλο ποσοστό των ανήλικων φίλων της μικρής οθόνης επιδίδονται στην τηλεθέαση για μεγάλους ελλείψει προγράμματος κατάλληλου γι’ αυτούς. Ετσι αρκετά είναι τα παραδείγματα παιδιών που παρακολουθούν ανελλιπώς τις νοτιοαμερικάνικες σαπουνόπερες, οι οποίες προβάλλονται σε ώρες παιδικής τηλεθέασης.
Στην πραγματικότητα τα εγχώρια κανάλια ελεύθερης λήψης εκτός από κάποιες εξαιρέσεις στο πρόγραμμα της δημόσιας τηλεόρασης φαίνεται να αγνοούν εν πολλοίς το τεράστιο κοινό που αποτελούν τα παιδιά, τα οποία κυρίως στις αστικές περιοχές εκλαμβάνουν τη μικρή οθόνη και ως… φίλο και σύντροφο. Για να μη μιλήσουμε για τον εκπαιδευτικό ρόλο, εκτός από τον ψυχαγωγικό, που καλείται να παίξει ένα ηλεκτρονικό μέσο, το οποίο έχει εισβάλει σε κάθε σπίτι.
* Σημεία των καιρών
Από έρευνα που διενήργησε το Ινστιτούτο Οπτικοακουστικών Μέσων του υπουργείου Τύπου την περασμένη εβδομάδα προκύπτει ότι από τα περισσότερα λεγόμενα μεγάλα κανάλια απουσιάζει τις καθημερινές το παιδικό πρόγραμμα. Μόνο το Σαββατοκύριακο κάνουν την εμφάνισή τους εκπομπές παιδικού περιεχομένου. Και όπως δείχνουν τα στοιχεία, είναι παρελθόν οι ωραίες εκπομπές που ετοίμαζαν δημιουργοί όπως ο Ευγένιος Τριβιζάς και άλλοι άνθρωποι του χώρου. Το γιαπωνέζικο καρτούν και η παγκοσμιοποίηση της περιπέτειας βίας αποτελούν πλέον την πραγματικότητα στον χώρο των παιδικών εκπομπών. Η εγχώρια παραγωγή εμφανίζεται ελάχιστα. Το πάθημα των Πολωνών, με τη μακρά παράδοση στον τομέα των κινουμένων σχεδίων, οι οποίοι υπέκυψαν τελικά και εξαγοράστηκαν από τις αδηφάγες αμερικανικές εταιρείες, δεν φαίνεται να προβληματίζει πολλούς από τους αρμοδίους. Ισως να είναι μια κυνική παραδοχή αδυναμίας, παρά τις πολύ θετικές εντυπώσεις που άφησαν παραγωγές όπως «Πανδώρα και Πλάτων» της Artoon. Σημεία των καιρών; Ας περάσουμε όμως στα στοιχεία της έρευνας του ΙΟΜ, το οποίο κατέγραψε το παιδικό πρόγραμμα των μεγάλων καναλιών την εβδομάδα από 25 Νοεμβρίου ως 1η Δεκεμβρίου τρέχοντος έτους, για να χρησιμοποιήσει τα συμπεράσματα σε δική του επιστημονική ανάλυση.
* Το πρόγραμμα των σταθμών
Αναλυτικά τώρα. Η ΕΤ1 διατηρεί δύο παιδικές ζώνες καθημερινά, μία 8 με 9 το πρωί και μία το απόγευμα, από τις 15.30 ως τις 16.30. Το Σάββατο η διάρκεια της συγκεκριμένης ζώνης αγγίζει τις 2 ώρες και 45 λεπτά. Μισή ώρα καθημερινά, από τις 10 ως τις 10.30 το πρωί, και μιάμιση ώρα το Σάββατο είναι η συμβολή της ΕΤ3 στο παιδικό πρόγραμμα. Δύο ώρες καθημερινά, από τις 6.30 ως τις 8.30 το πρωί, δείχνει ο Star παιδικό πρόγραμμα. Το κανάλι αυτό κρατά τα πρωτεία στον συγκεκριμένο χώρο, αφού κάθε Σάββατο μεταδίδει περίπου έξι ώρες κινούμενα σχέδια και ξένες σειρές για τις νεανικές ηλικίες. Την Κυριακή προβάλλει άλλες έξι ώρες cartoons και δυόμισι ώρες ξένες νεανικές σειρές. Το Σαββατοκύριακο «θυμούνται» τα άλλα κανάλια τα παιδιά. Ειδικότερα το Mega είχε προγραμματίσει για τη συγκεκριμένη χρονική περίοδο τεσσερισήμισι ώρες παιδικού προγράμματος με κινούμενα σχέδια και το γνωστό «Disney Club», ενώ την Κυριακή ο χρόνος μειώνεται σε τέσσερις ώρες. Η επίδοση του Antenna σε μετάδοση κινουμένων σχεδίων φθάνει τις τρεισήμισι ώρες το Σάββατο και άλλες τόσες την Κυριακή. Συνολικά η ΕΤ1 προβάλλει 13 ώρες την εβδομάδα παιδικές εκπομπές, η ΕΤ3 τέσσερις, ο Star 24, το Mega 9 και ο Antenna 7 ώρες.
Το χαρακτηριστικό της «νέας εποχής» στα παιδικά προγράμματα είναι ότι οι ελληνικές παραγωγές έχουν πολύ μικρό μερίδιο. Συγκεκριμένα στην ΕΤ1 και οι 13 ώρες παιδικού προγράμματος είναι ξένης παραγωγής και γίνεται μεταγλώττιση. Η ΕΤ3 έχει μία ώρα την εβδομάδα παιδικό πρόγραμμα ελληνικής προέλευσης και τρεις παραγωγές από το εξωτερικό. Η εγχώρια παραγωγή δεν έχει καμία συμβολή στο πρόγραμμα του Star, που προβάλλει και τις 24 ώρες την εβδομάδα μεταγλωττισμένα κινούμενα σχέδια.
Η σημαντικότερη ελληνική παρουσία είναι στο Mega. Το πρόγραμμα εγχώριας προέλευσης φθάνει τις τρεις ώρες την εβδομάδα και οι υπόλοιπες έξι ώρες καλύπτονται με ξένες μεταγλωττισμένες παραγωγές. Εξάλλου το «Disney Club» είναι μεικτή παραγωγή. Στον Antenna η εικόνα αλλάζει: και οι επτά ώρες παιδικού προγράμματος είναι ξένες παραγωγές, cartoons μεταγλωττισμένα και δραματοποιημένα.
Αυτή είναι η εικόνα που κατέγραψε το ΙΟΜ, στο πλαίσιο της ερευνητικής δραστηριότητας και εν όψει της ημερίδας που διοργανώνει τη Δευτέρα 11 Δεκεμβρίου (Παγκόσμια Ημέρα των Δικαιωμάτων των Παιδιών) στο Ζάππειο, με θέμα «Το μέλλον της ελληνικής παραγωγής οπτικοακουστικών έργων για παιδιά», με τη συμμετοχή ελλήνων και ξένων ειδικών.
ΑΝΤΙΘΕΣΕΙΣ Περασμένα μεγαλεία
Μια σύγκριση με στοιχεία του παρελθόντος θα μπορούσε να είναι πολύ κατατοπιστική για τη σημερινή παρουσία των παιδικών προγραμμάτων στη μικρή οθόνη. Σύμφωνα με τα στοιχεία της εταιρείας μετρήσεων AGB κατά τις περιόδους 1997-98 και 1998-99 η ΕΤ1 αφιέρωνε το 11,8%-14,5% του συνολικού προγράμματός της σε παιδικές εκπομπές, ενώ σήμερα το αντίστοιχο μερίδιο δεν υπερβαίνει το 8%. Ο Antenna αφιέρωνε τις συγκεκριμένες περιόδους μεταξύ 6,7% και 6,9%, ενώ σήμερα το ποσοστό αυτό κυμαίνεται μεταξύ 2,5% και 3%. Το σχετικό ποσοστό στο Mega κυμαινόταν μεταξύ 6,1% και 7,3%, ενώ σήμερα έχει πέσει στο 5,4% ως 5,5%. Αντίθετα, ίσως και λόγω των συγκυριών, ο Star εμφανίζει θεαματική άνοδο και περνά από 6% σε 14,2%.
