ΤΟ ΤΕΛΟΣ του Ψυχρού Πολέμου και η κατάρρευση της Γιουγκοσλαβίας γέμισαν φιλοδοξίες για επαναπροσδιορισμό της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής με στόχο την ανασύσταση μιας τουρκικής ζώνης επιρροής, που θα εκτείνεται από την Αδριατική ως την Κεντρική Ασία, περιλαμβάνοντας το Αιγαίο, δίνοντας έτσι στην Τουρκία τη δυνατότητα ελέγχου μιας περιοχής διελεύσεων και επικοινωνίας υψίστης στρατηγικής σημασίας.
Η Τουρκία προσπάθησε χωρίς τελικά να το επιτύχει να εκμεταλλευθεί τα σύνθετα πολιτικά, θρησκευτικά και εθνικά προβλήματα που ανέκυψαν από τον πόλεμο στη Βοσνία αλλά και τις αρχικές τριβές της Ελλάδας με βαλκάνιους γείτονές της, με στόχο να συγκεντρώσει υπό την προστασία της το σύνολο των μουσουλμανικών πληθυσμών των Βαλκανίων. Αλλά εκεί όπου έριξε κυρίως το βάρος της ήταν στην περιοχή του Καυκάσου και στις πρώην σοβιετικές μουσουλμανικές και τουρκόφωνες δημοκρατίες. Από το 1992 η Αγκυρα συγκάλεσε αυτές τις δημοκρατίες σε συναντήσεις τουρκόφωνων χωρών, αναγκαζόμενη ωστόσο σε σημαντική αναδίπλωση, όταν οι προσκληθέντες που προτίμησαν σχεδόν στο σύνολό τους να εκφραστούν στα ρωσικά! δήλωσαν ότι δεν προτίθενται να προβούν σε καμία διπλωματική ενέργεια που θα ενοχλούσε τη Μόσχα, η οποία οικειοποιήθηκε τελικά την τουρκική ιδέα πρωταγωνιστώντας στο Σύμφωνο Παρευξείνιας Συνεργασίας, που επεκτάθηκε και σε άλλες χώρες, όπως η Ελλάδα.
Η Τουρκία ελπίζει να αποκομίσει κέρδη με τη διέλευση από το έδαφός της όλων των πετρελαιαγωγών των παράκτιων κρατών της Κασπίας. Απέναντι σε αυτή την εξέλιξη η Τουρκία για αντιπερισπασμό προέβη σε μονομερή αλλαγή του διεθνούς καθεστώτος των Στενών παραβιάζοντας το διεθνές δίκαιο. Κίνηση όμως με περιορισμένο αντίκτυπο, από τη στιγμή όπου η Ρωσία, η Βουλγαρία και η Ελλάδα συμφώνησαν στην κατασκευή ενός πετρελαιαγωγού μεταξύ του Μπουργκάς (βουλγαρικές ακτές) και της Αλεξανδρούπολης με σκοπό τον περιορισμό των δυνατοτήτων της να ελέγχει τη διακίνηση του πετρελαίου στα Στενά.
Αυτή η κατάσταση εξηγεί, σε μεγάλο βαθμό, την προσπάθεια της Τουρκίας να διευρύνει την επιρροή της στο Αιγαίο εις βάρος της Ελλάδος. Αλλά και η στρατιωτική κατοχή της Κύπρου εντάσσεται σαφώς και αυτή στο πλαίσιο της προσπάθειας αυτής, παράλληλα με τις πρόσφατες τουρκικές διεκδικήσεις και απειλές στο Αιγαίο. Υπό τις τωρινές συνθήκες, μάλιστα, η διατήρηση αυτής της κατάστασης στην Κύπρο κρίνεται στρατηγικά απαραίτητη από την Αγκυρα επειδή το τουρκικό λιμάνι Σεϊχάν, όπου πρόκειται να καταλήξει ο προερχόμενος από την Κασπία θάλασσα πετρελαιαγωγός, βρίσκεται απέναντι από τη Βόρεια Κύπρο.
Ωστόσο, είναι προφανές ότι ο ρόλος περιφερειακής δύναμης που διεκδικεί η Τουρκία ξεπερνάει κατά πολύ τις πραγματικές γεωστρατηγικές και οικονομικές δυνατότητές της. Διότι η Τουρκία δεν διατηρεί καλές σχέσεις με τα γειτονικά κράτη της περιοχής, γεγονός που κυρίως έρχεται σε αντίφαση με τις φιλοδοξίες της. Εκτός της Ρωσίας και της Ελλάδας, με το Ιράν, πέραν του θέματος του πετρελαιαγωγού, υπάρχει επίσης ο ανταγωνισμός στη σιδηροδρομική σύνδεση Ανατολής – Δύσης, μετά τον εγκαινιασμό από την Τεχεράνη της νέας «οδού της μετάξης». Με το Ιράκ, τη Συρία και το Ιράν υπάρχει πάντα το κουρδικό πρόβλημα και οι διασυνοριακές επιπτώσεις του. Με το Ιράκ και τη Συρία, η ροή του νερού. Με τη Συρία, επίσης, το θέμα της επαρχίας Χατάι (Αλεξανδρέττα). Με την Αρμενία, η συμβολική μη αναγνώριση της γενοκτονίας και η υποστήριξη προς τους Αζέρους στο ζήτημα του Ανω Καραμπάχ. Προβλήματα υποβόσκουν επίσης και με τη Βουλγαρία, όπου ανά πάσα στιγμή μπορεί να αναζωπυρωθεί η ένταση με την τουρκική μειονότητα.
Πρέπει λοιπόν να αναρωτηθεί κανείς αν μακροπρόθεσμα εξυπηρετούνται τα γεωπολιτικά και στρατηγικά συμφέροντα της Δύσης με μια Τουρκία που θα της επιτρεπόταν να παίξει όλους αυτούς τους ρόλους, καθιστώντας τη Δύση όμηρο της πολιτικής της, δεδομένου και του ιστορικού παρελθόντος της και λαμβάνοντας υπόψη κυρίως τις γεωπολιτικές και τις θρησκευτικές διακυβεύσεις της περιοχής. Η γεωγραφική θέση και τα οικονομικά συμφέροντα από μόνα τους δεν αποτελούν επαρκείς λόγους για την ανάδειξη μιας χώρας ως περιφερειακής δύναμης, αν δεν συνοδεύονται από μακροπρόθεσμη γεωπολιτική σταθερότητα. Κάτι που η Τουρκία δεν μπορεί να εγγυηθεί, ούτε από πλευράς εσωτερικών εξελίξεων ούτε και από πλευράς διεθνών σχέσεων.
Ο κ. Αριστείδης Σ. Καλογερόπουλος – Στράτης είναι διευθυντής του Γραφείου Τύπου Παρισίων.
