Οι έλληνες επενδυτές του ΧΑΑ, τα τελευταία τρία κυρίως χρόνια ουσιαστικής και ενεργής ενασχόλησης με το Χρηματιστήριο, ενημερώνονται συνεχώς για τις οικονομικές εξελίξεις, έχουν αποκτήσει εμπειρίες από την πτώση και την άνοδο του δείκτη, έχουν ασχοληθεί επί ώρες με την ελληνική κεφαλαιαγορά προκειμένου να αποφασίσουν για την επόμενη κίνησή τους. Μέσα από την τριβή με τις επενδύσεις στη Σοφοκλέους έχουν διαμορφώσει ένα συγκεκριμένο προφίλ, το οποίο σκιαγραφείται μέσα από τη διατριβή με θέμα «Μελέτες για την ψυχολογία του επενδυτή» της κυρίας Σοφίας – Ευδοκίας Σεραφείμ, απόφοιτης του χρηματοοικονομικού και τραπεζικού τμήματος του Πανεπιστημίου Πειραιώς, στα πλαίσια του μεταπτυχιακού προγράμματος Ms. in Banking and Finance, με επιβλέποντα καθηγητή τον κ. Γ. Διακογιάννη.
Για την υλοποίηση και τη διεξαγωγή της έρευνας για την ψυχολογία του επενδυτή και την εξαγωγή σωστών συμπερασμάτων ακολουθήθηκαν καθορισμένα βήματα. Αρχικά σχεδιάστηκε ένα ερωτηματολόγιο, που αποτελεί την περισσότερο χρησιμοποιούμενη μέθοδο συλλογής πρωτογενών στοιχείων. Οι πέντε πρώτες ερωτήσεις που διατυπώθηκαν ήταν δημογραφικές σχετικές με το φύλο, την ηλικία, το επάγγελμα, την οικογενειακή κατάσταση και τη μόρφωση. Η δομή του ερωτηματολογίου είχε να κάνει με τρεις γενικές ερωτήσεις που αφορούν τον χρονικό ορίζοντα των επενδύσεων, τη συχνότητα των συναλλαγών και τη σύνθεση των χαρτοφυλακίων των επενδυτών του δείγματος και κατόπιν 12 ερωτήσεις σχετικά με την ψυχολογία των επενδυτών. Η περίοδος κατά την οποία συλλέχθηκαν τα στοιχεία (25/2 – 25/3) θεωρείται ιδιαίτερα καθοριστική από οικονομικής σκοπιάς. Σημειώνεται ότι η συμπλήρωση του ερωτηματολογίου έγινε διά χειρός σε πελάτες τραπεζών και χρηματιστηριακών εταιρειών. Το δείγμα 200 ατόμων θεωρείται σε σημαντικό βαθμό αντιπροσωπευτικό. Το 75% των ερωτηθέντων ήταν άντρες, το 70% ήταν ηλικίας 36-55 και το 60% ήταν παντρεμένοι.
Η εν λόγω μελέτη καταγράφει τις αντιδράσεις, τα συναισθήματα, την ψυχολογία του έλληνα επενδυτή ανάλογα με τη συγκυρία που έχει να αντιμετωπίσει. Σε γενικές γραμμές οι έλληνες επενδυτές δείχνουν προτίμηση στην απόκτηση πληροφορίας για την επιλογή των μετοχών, εμπιστεύονται υπερβολικά τις ικανότητές τους, ενώ εκδηλώνουν και έναν αυθορμητισμό βασιζόμενο κατά κύριο λόγο στη διαίσθηση. Μικρή μερίδα δείχνει να εμπιστεύεται τις στατιστικές αναλύσεις και τις συμβουλές των ειδικών της αγοράς.
* Επενδυτές σπουδασμένοι
Πάνω από τους μισούς επενδυτές του ΧΑΑ έχουν αποκτήσει τουλάχιστον πανεπιστημιακό πτυχίο. Πιο συγκεκριμένα το 31% έχει λάβει ανώτερη εκπαίδευση, ενώ το 32% έχει προχωρήσει και σε μεταπτυχιακές σπουδές. Από την άλλη μεριά υπάρχει μια αρκετά μεγάλη μερίδα επενδυτών, το 37% των ερωτηθέντων, οι οποίοι δεν έχουν λάβει πανεπιστημιακή παιδεία και κατά συνέπεια δεν κατέχουν τις απαραίτητες οικονομικές γνώσεις ώστε να μπορούν να αξιολογήσουν σωστά από μόνοι τους τις επενδύσεις τους και είτε βασίζονται στο ένστικτό τους είτε συμβουλεύονται κάποιον ειδικό.
* Τζογαδόροι οι Ελληνες
Η κερδοσκοπία αποτελεί το σημαντικότερο κίνητρο των ελλήνων επενδυτών του ΧΑΑ, ενώ υπάρχουν και ορισμένες περιπτώσεις επενδυτών που είτε παίζουν στο Χρηματιστήριο για να διασκεδάσουν είτε από εγωισμό. Οι Ελληνες είναι τζογαδόροι εκ φύσεως και δεν θα μπορούσαν να μην εμπλακούν με τις μετοχές, ανεξαρτήτως μορφωτικού και βιοτικού επιπέδου.
* Βραχυχρόνια επένδυση
Οι μισοί σχεδόν επενδυτές επιδιώκουν βραχυχρόνιες αποδόσεις, καθώς το 47% των ερωτηθέντων ακολουθεί την τακτική επένδυσης ως και έναν χρόνο. Από την άλλη μεριά ο χρόνος επένδυσης για το 53% ξεπερνάει τον έναν χρόνο και προτιμά να παραμένει για μεγάλο χρονικό διάστημα σε μετοχές που θα του αποφέρουν μεσομακροπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα κέρδη. Το αποτέλεσμα αυτό δείχνει ότι μια μεγάλη μερίδα ελλήνων επενδυτών έχουν ωριμάσει σε μεγάλο βαθμό και έχουν πιστέψει στη μακροχρόνια απόδοση των μετοχών και γενικότερα της ελληνικής κεφαλαιαγοράς.
Σε ερώτηση για το πόσο συχνά πραγματοποιούν συναλλαγές οι επενδυτές, η πλειονότητα των ερωτηθέντων παραμένει στις μετοχές του για αρκετό διάστημα, αλλά υπάρχει και μια μεγάλη μερίδα, η οποία προτιμά να αλλάζει τις μετοχές καθημερινά, εβδομαδιαία ή κάθε μήνα, επιδιώκοντας όλο και μεγαλύτερη απόδοση. Από την ανάλυση των αποτελεσμάτων φαίνεται ότι οι κάτοχοι μετοχών μεγάλης κεφαλαιοποίησης και κυρίως των τραπεζών δεν διενεργούν συχνά συναλλαγές και δεν πτοούνται σε περιπτώσεις γενικού πανικού και ρευστοποιήσεων γιατί η επένδυσή τους έχει μεσομακροπρόθεσμο χαρακτήρα, σε αντίθεση με τις μετοχές της περιφέρειας.
* Η ενημέρωση για τις μετοχές
Από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης και από το περιβάλλον τους ενημερώνονται οι επενδυτές για τις οικονομικές εξελίξεις, ενώ ένα ποσοστό της τάξεως του 14% εμπιστεύεται την ενημέρωση από το περιβάλλον του, ένα 25% ενημερώνεται μόνο από την τηλεόραση, το ραδιόφωνο και τις εφημερίδες. Ενας στους τέσσερις επενδυτές δείχνει προτίμηση στην απόκτηση πληροφορίας για την επιλογή μετοχών, ενώ αρκετοί δείχνουν μεγάλη εμπιστοσύνη στις ικανότητές τους και αντιδρούν αυθόρμητα όταν είναι να πραγματοποιήσουν κάποια κίνηση. Τέλος υπάρχει και μια μικρή μερίδα επενδυτών που δείχνει εμπιστοσύνη στα στατιστικά καθώς και στους ειδικούς επενδυτικούς συμβούλους.
* Ποιες μετοχές επιλέγουν
Κατά περίπτωση επιλέγουν τις μετοχές στις οποίες επενδύουν οι Ελληνες, καθώς δεν υπάρχει συγκεκριμένος κλάδος στον οποίο να δείχνουν ιδιαίτερη προτίμηση. Πάντως οι τραπεζικές μετοχές αποτελούν τον βασικό πόλο έλξης για μεγάλη μερίδα επενδυτών, αποτελώντας εγγύηση και προσφέροντας εξασφαλισμένη απόδοση σε όποιον τις αγοράσει. Ακολουθεί η Παράλληλη Αγορά, η οποία επιλέγεται από το 7% των ερωτηθέντων, ενώ οι τηλεπικοινωνίες, οι κατασκευαστικές εταιρείες και η ναυτιλία δεν χαίρουν ιδιαίτερης «συμπάθειας». Οι επενδυτές δείχνουν προτίμηση στις τοπικές μετοχές, τις οποίες γνωρίζουν καλά, αλλά δεν αποκλείουν το ενδεχόμενο συνδυασμού των τοπικών εταιρειών και των εύρωστων εταιρειών με καλή χρηματοοικονομική κατάσταση.
* Αντιδράσεις σε κέρδη και ζημιές
Συντηρητικοί φαίνεται να είναι οι έλληνες επενδυτές σε περιβάλλον κερδών, αφού όταν καταγράφουν κέρδη προτιμούν να πουλήσουν για να κλειδώσουν την απόδοση, ενώ σε περίπτωση ζημιών οι επενδυτές δεν ρευστοποιούν και παραμένουν εγκλωβισμένοι περιμένοντας ανάκαμψη των τιμών, αλλά ρισκάροντας περαιτέρω πτώση των τιμών. Ο βασικότερος παράγοντας που οδηγεί τους επενδυτές σε ρευστοποίηση όταν καταγράφουν ζημιές είναι η γενικότερη πορεία και προοπτική της ελληνικής οικονομίας στο σύνολό της, ενώ άλλοι σημαντικοί παράγοντες αναφέρονται στη διακύμανση της διαφοράς από την τιμή αγοράς και στις προοπτικές της εκάστοτε εταιρείας.
Το 42% των ερωτηθέντων νιώθει ενόχληση όταν χάνει χρήματα από την πτώση των τιμών, ενώ άλλα συναισθήματα είναι το άγχος, η απογοήτευση, η λύπη και ο πανικός. Πάντως στους περισσότερους γίνεται μάθημα μια λάθος τοποθέτηση και δεν σταματάει να «παίζει», ενώ ένας στους πέντε μετανιώνει για την επένδυσή του. Σε φαινόμενα «φούσκας», οι περισσότεροι επενδυτές δεν έχουν μια συγκεκριμένη τακτική αλλά αντιδρούν ανάλογα με την περίπτωση και αφού μελετήσουν καλά την επόμενη κίνησή τους.
