Κανένας δεν τα περιφρονεί, θρέφουν τον οργανισμό, «ταΐζουν» τον πληθωρισμό, πουλιούνται μαζί με τον τουρισμό και έχουν μηνιαία συμμετοχή στο πορτοφόλι μας. Ο λόγος; Για τα κάθε λογής οπωροκηπευτικά και φρούτα, από την ντομάτα και το καρπούζι ως τις γεύσεις με τα εξωτικά ονόματα.
Ο τρόπος της συγκομιδής δεν έχει αλλάξει. Οι οπώρες (ροδάκινα, βερίκοκα, κεράσια), τα πεπονοειδή (καρπούζια, πεπόνια, πατάτες) και τα λαχανικά (ντομάτες, αγγούρια, κολοκύθια, μελιτζάνες), που έχουν την τιμητική τους αυτή την εποχή, εξακολουθούν να μαζεύονται με τον ίδιο τρόπο δεκαετίες τώρα.
Μοναδική διαφορά η παρουσία κυρίως Αλβανών και Βορειοηπειρωτών κατά τη συγκομιδή. Στην Πελοπόννησο, στην Κρήτη, στη Βόρειο αλλά και στη Στερεά Ελλάδα, όπου υπάρχει ικανή αγροτική παραγωγή. Το ημερομίσθιο κυμαίνεται από 4.000 ως 6.000 δρχ. και συνήθως στη συμφωνία συμπεριλαμβάνεται κολατσιό και ένα γεύμα την ημέρα. Η συγκομιδή ξεκινά νωρίς το πρωί, ειδικά τους ζεστούς μήνες, γίνεται ένα διάλειμμα 14.00-16.00 και εν συνεχεία πάλι στο χωράφι ως τις 18.00-19.00. Τότε ολοκληρώνεται και η συσκευασία των προϊόντων. Τα προϊόντα που προορίζονται για την εγχώρια αγορά ταξινομούνται σε ξύλινα ή πλαστικά τελάρα (καφάσια), για να είναι ασφαλής η μεταφορά τους.
19.25 μ.μ., Μαραθώνας Αττικής
Ο Μάρκος, ο Αντώνης και ο Ρίμι, Αλβανοί από το Μπεράτι, έχουν ήδη φορτώσει τα τελάρα για τη λαχαναγορά. Η σημερινή παραγωγή, 1.200 κιλά ντομάτες και 900 κιλά κολοκύθια. Μένουν άλλα 650 κιλά ντομάτες και μισός τόνος κολοκύθια. «Θα τα πάρει ο κυρ Ηλίας να τα πουλήσει στη λαϊκή, αυτός θα έρθει πιο αργά κατά τις 8.30 μ.μ.» λέει ο Μάρκος.
Ολο και περισσότεροι παραγωγοί αναζητούν άμεσους τρόπους πώλησης των προϊόντων τους. Το μόνο που μπορεί να προσδιορίσει ο παραγωγός είναι το κόστος τους. Ενα κόστος που όλο αυξάνεται, κλαδέματα, ζευγαρίσματα, λιπάσματα, εργατικά. «Ολο τον χρόνο πληρώνεις και την ώρα της είσπραξης; Παρακαλάς να έχει καλοκαιρία, να μην πέσει πολύ πράγμα στην αγορά… για να σου μείνουν λεφτά στα χέρια. Ξεκινήσαμε τη συγκομιδή και υπολογίζαμε ότι θα βγάλουμε 7-9 τόνους. Αρχισαν οι βροχές του Μαΐου και χάλασε το πράγμα στα δέντρα. Δεν μπορέσαμε να πουλήσουμε ούτε τα μισά» λέει ο κ. Γ. Μουστακάτος, παραγωγός κερασιών. Μέσω δύο δικτύων γίνεται κυρίως η διανομή των προϊόντων.
Η ώρα είναι 22.15 μ.μ. Το φορτηγό από τον Μαραθώνα έχει φθάσει στην Κεντρική Λαχαναγορά Αθηνών στου Ρέντη. «Κύριε, κύριε, μήπως θες ξεφόρτωμα;» Ελληνες και Αλβανοί περιμένουν έξω από την είσοδο της λαχαναγοράς προτού μπει το φορτηγό. Αν τους δώσεις από 3.000 ως 15.000 δρχ. (τα τριαξονικά φορτία) έρχονται μαζί να βοηθήσουν. Η είσοδος του αυτοκινήτου στην αγορά επιτρέπεται αφού δώσεις τα παραστατικά, τι είδος μεταφέρεις, ποσότητα και παραλήπτη. Ξεκινά η μικρή διαδρομή για το μαγαζί, η μυρωδιά εδώ στη μικρή τσιμεντένια πολιτεία είναι πιο έντονη από ό,τι στο χωράφι. Α, Β, Γ, Δ… κάθε δρόμος της λαχαναγοράς ένα γράμμα της αλφαβήτου, και κάθε μαγαζί ένας αριθμός, δεξιά τα ζυγά, αριστερά τα μονά. Με το ξεφόρτωμα του προϊόντος τελειώνει για πολλούς παραγωγούς και η διανομή του. Ωρα 2.40 π.μ., τα περισσότερα προϊόντα περιμένουν ήδη στον πάγκο, σε μαυροπίνακα γραμμένο με κιμωλία ή μαρκαδόρο ο χονδρέμπορος γράφει τι πουλάει και πόσο.
Πόσο πάνε τα κεράσια;
«Πέντε κατοστάρικα το κιλό τα τραγανά και έξι τα πετροκέρασα».
Ο νόμος της προσφοράς και της ζήτησης διαμορφώνει τις τιμές των προϊόντων. Αυτό συμβαίνει και εδώ: όταν υπάρχει προϊόν εν αφθονία, είναι σίγουρο ότι θα πέσει η τιμή του.
«Ενα 25%-30% της ολικής παραγωγής διακινείται μέσω της Κεντρικής Λαχαναγοράς Αθηνών» εκτιμά ο κ. Σ. Μαντάς, πρόεδρος του Οργανισμού Κεντρικής Αγοράς Αθηνών.
Η υπόλοιπη ποσότητα αγοράζεται απευθείας από τους παραγωγούς. Συνήθως από τη Λαχαναγορά αγοράζουν οι επαγγελματίες. Αυτοί θα τα πουλήσουν είτε στο μαγαζί τους ή στη λαϊκή ή στο σουπερμάρκετ.
Στις 500 δρχ. που πουλήθηκαν σήμερα τα κεράσια ο παραγωγός θα πάρει στα χέρια του περίπου 430 δρχ. Τα υπόλοιπα θα είναι το κέρδος του χονδρεμπόρου, τα φορτωτικά, το χαρτόσημο για τον ΟΓΑ… Το πόσο θα το πληρώσει ο καταναλωτής είναι μια άλλη διαδρομή.
5.30 π.μ. και η λαχαναγορά σφύζει από κίνηση. Οι περισσότεροι μανάβηδες έχουν ήδη ψωνίσει. Τώρα διαλέγουν οι επαγγελματίες των λαϊκών, φορτώνουν και φεύγουν. Το μεγαλύτερο μέρος της πρώτης ποιότητας έχει ήδη φύγει, όσο περνάει η ώρα οι τιμές πέφτουν, κανένας δεν θέλει να αποθηκεύσει για την επομένη. Η λαχαναγορά πριν από όλα είναι κέντρο διανομής. Η διαδρομή προς τον καταναλωτή
Οι ντομάτες που φορτώθηκαν στον Μαραθώνα πουλήθηκαν 140 δρχ. στη λαχαναγορά. Το ίδιο πρωί πουλήθηκαν ως 180 δρχ. η πρώτη ποιότητα, ενώ η δεύτερη από 80 ως 130 δρχ. το κιλό.
Η ώρα είναι 6.50 το πρωί, στη Γλυφάδα, στου Παπάγου, στο Περιστέρι και στην Κυψέλη. Η ίδια σκηνή σε τέσσερις επαναλήψεις, επαγγελματίες πωλητές και παραγωγοί στήνουν τους πάγκους τους. «Κάθε μέρα έχουμε λαϊκή αγορά σε 28-33 διαφορετικά μέρη του Λεκανοπεδίου. Περίπου 700 εκατομμύρια τόνοι προϊόντων διακινούνται όλο τον χρόνο στις λαϊκές αγορές. Οι 7 στους 10 καταναλωτές θα ψωνίσουν από τη λαϊκή, λίγοι θα πάνε στο μανάβικο και ακόμη λιγότεροι στο σουπερμάρκετ», λέει ο κ. Γ. Μητσόπουλος, διευθυντής Ταμείου Λαϊκών Αγορών.
Οι πωλητές των λαϊκών διαμορφώνουν τις τιμές ανάλογα με τη ζήτηση. Πάνω από 5.000 άνθρωποι πουλάνε κάθε μέρα στις λαϊκές, από αυτούς οι μισοί περίπου είναι επαγγελματίες. «Οι επαγγελματίες ελέγχονται καθημερινά, είναι γύρω στα 2.700 άτομα. Οι παραγωγοί που πουλάνε είναι περισσότεροι αλλά δεν έρχονται όλοι κάθε μέρα. Από τους 6.500 παραγωγούς που έχουν άδειες, σε καθημερινή βάση έρχονται περίπου 2.500-3.000» λέει ο κ. Πανάγενας, πρόεδρος της Ομοσπονδίας Επαγγελματιών Πωλητών Λαϊκών Αγορών. «Η παρέμβαση των επαγγελματιών στην τιμή είναι συγκεκριμένη και καθορισμένη με αγορανομικές διατάξεις. Από την τιμή που αγόρασες μπορείς ανάλογα με το προϊόν να βάλεις ένα 25% ως 35% με 40%».
Η ώρα είναι 11.00 π.μ., στη Λαϊκή της Γλυφάδας οι ντομάτες πουλιούνται από 180 ως 300 δρχ. το κιλό. Την ίδια ώρα στου Παπάγου 180-280 δρχ., στην Κυψέλη βρίσκεις και με 160 δρχ., ενώ στο Περιστέρι τις παίρνεις από 120-200 δρχ. το κιλό.
«Μια έρευνα που είχε κάνει ο ΟΚΑΑ τον Δεκέμβριο του ’96 είχε βρει αποκλίσεις τιμών από 45% ως και 150%. Δηλαδή είδαμε τις τιμές στις οποίες πουλήθηκαν ντομάτες, κρεμμύδια, κουνουπίδια, ραδίκια κοκ. στη Λαχαναγορά και την ίδια μέρα κάναμε τιμοληψία σε αγορές και μανάβικα. Βρήκαμε τις ντομάτες 45% ακριβότερες και τα κουνουπίδια 131%» σημειώνει ο κ. Μαντάς.
Το εμπορικό δαιμόνιο του Ελληνα. Η υπερτιμολόγηση των οπωροκηπευτικών, μια απλή εξίσωση, αγοράζεις 100 κιλά ντομάτα, τα 10 τα θεωρείς εξαιρετικής ποιότητας, τα πληρώνεις με 200 δρχ. το κιλό, έτσι γράφονται και στα παραστατικά σου. Τα υπόλοιπα 90, φτωχοί συγγενείς, τα αγοράζεις με 140. Το ποσοστό που μπορείς να βάλεις ως κέρδος είναι 25%, και τις πουλάς όλες προς 250 δρχ. το κιλό. Ο καταναλωτής θα τις αγοράσει με αυτή την τιμή, ο παραγωγός όμως σίγουρα δεν τις πληρώθηκε έτσι.
Την τιμή που θα βάλει ο παραγωγός θα τη συνδέσει με την κίνηση της αγοράς τη συγκεκριμένη ημέρα. «Ενα μεγάλο μέρος των παραγωγών που πουλάνε στις λαϊκές αγορές είναι ψευτοπαραγωγοί. Χρησιμοποιούν την άδεια και αφού πουλήσουν το δικό τους προϊόν, πουλάνε ό,τι άλλο θέλουν, αγοράζοντας κατευθείαν από παραγωγούς, και όσο θέλουν, χωίς τη δέσμευση παραστατικών και ελέγχου. Ανάλογα με τη ζήτηση μπορούν να πουλήσουν από 40-50% ως και 200% ακριβότερα από την τιμή που αγόρασαν», καταγγέλλει ο κ. Πανάγενας.
Η καλή τιμή, το ζητούμενο κάθε καταναλωτή, διασφαλίζεται καλύτερα με την ελεύθερη κίνηση των προϊόντων. Η έρευνα και η γνώση της αγοράς αποτελούν το καλύτερο εφόδιο. Γιατί οι ντομάτες που πλήρωσαν στην Κυψέλη 180 δρχ., στου Παπάγου 220 δρχ. είχαν φύγει από το ίδιο φυτό του Μαραθώνα και ο παραγωγός τις πληρώθηκε 110 δρχ.!
