από metereologos.gr
Κυριακή 22 Ιουλίου 2018
 
 

Η μεγάλη έκλειψη

Θα σημειωθεί τις πρώτες πρωινές ώρες της Δευτέρας σε συνδυασμό με μια «υπερ-πανσέληνο» και αξίζει να τη δείτε: το σπάνιο φαινόμενο δεν θα επαναληφθεί πριν το 2033 και τότε δεν θα είναι ορατό από την Ελλάδα
Η μεγάλη έκλειψη
Διαδοχικές φάσεις της προηγούμενης ολικής έκλειψης Σελήνης, στις 4 Απριλίου 2015. Στο κέντρο η ολική φάση
εκτύπωσημικρό μέγεθος  μεγάλο μέγεθος

 

Ολόγιομο φεγγάρι. Ετσι θα ανατείλει σήμερα το βράδυ η Σελήνη και μάλιστα στην πιο φωτεινή και μεγαλοπρεπή εκδοχή της. Supermoon την αποκαλούν στα αγγλικά και υπερ-πανσέληνο στα ελληνικά, εννοώντας ότι η «γεμάτη» αυτή Σελήνη δείχνει πολύ πιο μεγάλη και πολύ πιο λαμπρή από το συνηθισμένο. Οντας στο πιο κοντινό μας σημείο της τροχιάς της, μια υπερ-πανσέληνος εμφανίζεται στα μάτια μας κατά 7% μεγαλύτερη και 15% λαμπρότερη απ’ ό,τι μια απλή πανσέληνος. Τα αποψινά «θαύματα» όμως δεν σταματούν εδώ. Στις 5.11' της Δευτέρας αρχίζει η ολική φάση μιας έκλειψης που θα βάψει τη Σελήνη με χρωματισμούς καφε-κόκκινους κάνοντάς την να μοιάζει εξωπραγματική. Η κορύφωση του φαινομένου θα είναι στις 5.47' και η έξοδος του φεγγαριού από τη σκιά θα αρχίσει στις 6.23'. Το τέλος της έκλειψης, στις 8.22', δεν θα είναι για εμάς ορατό αφού θα είναι πια ημέρα. Τι πλούσια όμως η νύχτα!


Οι εκλείψεις Ηλίου και Σελήνης είναι σίγουρα δύο από τα πιο φαντασμαγορικά αστρονομικά φαινόμενα που μπορεί να παρατηρήσει κανείς με γυμνό μάτι. Τις πρώτες πρωινές ώρες της Δευτέρας 28 Σεπτεμβρίου 2015 θα έχουμε, καιρού επιτρέποντος βέβαια, την ευκαιρία να παρατηρήσουμε μία από τις πιο εντυπωσιακές ολικές εκλείψεις Σελήνης των τελευταίων ετών, και μάλιστα σε μια ώρα που δεν είναι απαγορευτική για τις καθημερινές δραστηριότητές μας. Θα είναι εντυπωσιακή επειδή η Σελήνη θα φαίνεται στον ουρανό πολύ μεγαλύτερη και λαμπρότερη από ό,τι συνήθως και θα είναι προσιτή επειδή η φάση της ολικής έκλειψης θα διαρκέσει ως τις 6.23 το πρωί, ώρα που πολλοί από εμάς έχουμε ήδη ξυπνήσει και ετοιμαζόμαστε για την αρχή μιας καινούργιας εβδομάδας. Κατά τη διάρκεια της ολικότητας η Σελήνη θα έχει ένα εντυπωσιακό σκούρο καφε-κόκκινο χρώμα, φαινόμενο παρόμοιο με τον κόκκινο χρωματισμό του Ηλίου την ώρα που δύει. Το φαινόμενο αυτό οφείλεται στο ότι, κατά την ολική φάση της έκλειψης, η Σελήνη φωτίζεται από τις ηλιακές ακτίνες που διέρχονται από τη γήινη ατμόσφαιρα, η οποία απορροφά την κυανή ακτινοβολία και αφήνει να διέλθει η κόκκινη. Οσοι θέλουν να απολαύσουν το θέαμα σε κατασκότεινο ουρανό δεν έχουν παρά να ξυπνήσουν λίγο νωρίτερα. Η μερική έκλειψη, με την είσοδο μέρους της Σελήνης στη σκιά της Γης, αρχίζει στις 3.11 και η ολική φάση, με την είσοδο όλης της Σελήνης στη σκιά, στις 5.11. Το μέσον της ολικότητας, οπότε και το χρώμα της Σελήνης προβλέπεται πιο εντυπωσιακό, θα είναι στις 5.47 και η ολική φάση θα τελειώσει με την αρχή εξόδου της Σελήνης από τη σκιά, στις 6.23. Το τέλος της έκλειψης, με την ολική έξοδο της Σελήνης από τη σκιά στις 8.22, δεν θα το δούμε, επειδή η Σελήνη θα έχει δύσει από τις 7.20.  

Ευνοημένοι οι γήινοι

Οι εκλείψεις είναι ένα φαινόμενο που συμβαίνει μόνο σε πλανήτες που συνοδεύονται από δορυφόρους. Σήμερα γνωρίζουμε ότι η ύπαρξη πλανητών γύρω από έναν αστέρα είναι μάλλον συνηθισμένο φαινόμενο, αφού έχουμε ανακαλύψει πάνω από χίλια εξωπλανητικά συστήματα, δηλαδή πλανήτες που περιφέρονται γύρω από άλλους αστέρες, εκτός από τον Ηλιο μας. Ομως δεν έχουμε σχεδόν καμιά πληροφορία για την πιθανότητα ύπαρξης δορυφόρων γύρω από τους εξωπλανήτες. Τα περισσότερα από τα εξωπλανητικά αυτά συστήματα δεν μοιάζουν με το Ηλιακό Σύστημα, αφού έχουν κατά κανόνα τους μεγάλους αέριους πλανήτες πλησιέστερα στον μητρικό αστέρα από ό,τι τους μικρούς και βραχώδεις, όπως η Γη, ενώ στο Ηλιακό Σύστημα συμβαίνει το αντίθετο. Αλλά, πέρα από το ότι δεν γνωρίζουμε πόσο συνηθισμένη είναι η ύπαρξη δορυφόρων στους εξωπλανήτες, στο Ηλιακό Σύστημα οι δορυφόροι είναι κατά κανόνα πολύ μικρότεροι σε μέγεθος από τον πλανήτη που συνοδεύουν. Ισως λοιπόν ο πλανήτης μας, η Γη, να είναι κατά κάποιον τρόπο ευνοημένος από τη φύση, αφού κατ' εξαίρεση διαθέτει έναν τόσο μεγάλο δορυφόρο, τη Σελήνη, του οποίου οι εκλείψεις είναι τόσο εντυπωσιακές.

Οποτε κατά την περιφορά της Σελήνης γύρω από τη Γη τα τρία σώματα, Ηλιος - Γη - Σελήνη, τύχει να βρεθούν περίπου πάνω στην ίδια ευθεία, τότε έχουμε είτε έκλειψη Ηλίου, αν στο «κέντρο» της τριάδας βρίσκεται η Σελήνη, είτε έκλειψη Σελήνης, αν στο «κέντρο» της τριάδας βρίσκεται η Γη. Από το σχολείο ή την καθημερινή εμπειρία οι περισσότεροι θα θυμούνται ότι όταν η Γη βρίσκεται μεταξύ Ηλίου και Σελήνης έχουμε πανσέληνο. Ομως δεν έχουμε σε κάθε πανσέληνο έκλειψη Σελήνης! Το σημαντικό στοιχείο εδώ είναι ότι, για να συμβεί έκλειψη, τα τρία σώματα θα πρέπει να βρίσκονται περίπου στην ίδια ευθεία. Οι αστρονόμοι έχουν υπολογίσει ότι αυτό συμβαίνει κάθε 173 ημέρες, δηλαδή κάτι λιγότερο από 6 μήνες. Επομένως αναμένουμε να έχουμε έκλειψη Σελήνης χονδρικά δύο φορές τον χρόνο. Αλλά όλες αυτές οι εκλείψεις δεν είναι ολικές και, επιπλέον, δεν είναι ορατές από όλους τους τόπους, αφού είναι δυνατόν να συμβαίνουν όταν σε έναν τόπο είναι μέρα και, επομένως, η Σελήνη δεν είναι ορατή επειδή βρίσκεται «κάτω» από τον ορίζοντα. Για παράδειγμα, η προηγούμενη ολική έκλειψη Σελήνης που ήταν ορατή από την Ελλάδα συνέβη το 2011 και η επόμενη αναμένεται το 2018.

Η υπερ-πανσέληνος

Ομως και οι ολικές εκλείψεις Σελήνης δεν είναι όλες «ίδιες». Διαφέρουν π.χ. στις συνθήκες παρατήρησης, αφού το καλοκαίρι όχι μόνο είναι πιο συνηθισμένο να βρισκόμαστε στην ύπαιθρο το βράδυ αλλά και η Σελήνη είναι πιο κοντά στον ορίζοντα, οπότε είναι πιο «προσιτή». Μια άλλη βασική διαφορά είναι το φαινόμενο μέγεθος της Σελήνης κατά τη διάρκεια της έκλειψης. Αν η Σελήνη βρίσκεται κοντά στη Γη φαίνεται μεγάλη, ενώ αν είναι μακριά από τη Γη φαίνεται μικρή. Η τροχιά της Σελήνης είναι εξαιρετικά πολύπλοκη, τόσο που ο υπολογισμός της αποτέλεσε ένα από τα δυσκολότερα αστρονομικά προβλήματα του 19ου αιώνα. Ο λόγος της πολυπλοκότητας είναι ότι ούτε η Γη ούτε η Σελήνη είναι τέλειες σφαίρες, οπότε η μεταξύ τους ελκτική δύναμη είναι επίσης πολύπλοκη. Με κάποια προσέγγιση μπορούμε να πούμε ότι η Σελήνη ακολουθεί ελλειπτική τροχιά, οπότε στο περίγειο της τροχιάς της βρίσκεται στην ελάχιστη δυνατή απόσταση από τη Γη. Η έκλειψη της 28ης Σεπτεμβρίου θα συμβεί ενόσω η Σελήνη θα βρίσκεται στο περίγειο της τροχιάς της, και γι' αυτόν τον λόγο η πανσέληνος εκείνη την ημέρα θα είναι κατά 7% μεγαλύτερη από τον μέσον όρο και κατά 15% λαμπρότερη. Γι' αυτόν τον λόγο η πανσέληνος στο περίγειο αποκαλείται, με μια δόση υπερβολής, υπερ-πανσέληνος. Η καλύτερη χρονική στιγμή για την παρατήρηση μιας υπερ-πανσελήνου είναι λίγο μετά τη δύση του Ηλίου ή λίγο πριν από την ανατολή του, οπότε στην εντύπωση του μεγαλύτερου μεγέθους της προστίθεται και η γνωστή ψευδαίσθηση, κατά την οποία η Σελήνη φαίνεται μεγαλύτερη όταν είναι κοντά στον ορίζοντα από ό,τι όταν είναι ψηλά στον ουρανό. Το φαινόμενο της υπερ-πανσελήνου δεν είναι σπάνιο, αφού συμβαίνει χονδρικά μία φορά τον χρόνο. Ομως ο συνδυασμός υπερ-πανσελήνου και έκλειψης Σελήνης είναι κάτι μάλλον ασυνήθιστο, αφού η προηγούμενη περίπτωση συνέβη το 1982 και η επόμενη αναμένεται στις 8 Οκτωβρίου 2033. Επειδή όμως το 2033 είναι πολύ μακριά και αυτή η έκλειψη δεν θα είναι ορατή από την Ελλάδα, ας μην αφήσουμε να περάσει ανεκμετάλλευτη η ευκαιρία να παρατηρήσουμε τώρα ένα σπάνιο αστρονομικό φαινόμενο.

Η έκλειψη σε αριθμούς:
  • Η ολική φάση ξεκινάει στις 5.11 (ελληνική θερινή ώρα) το πρωί της Δευτέρας 28/9
  • Το μέγιστο (μέσο της έκλειψης) είναι στις 5.47 και το τέλος της ολικής φάσης στις 6.23
  • Η Σελήνη θα είναι 7% μεγαλύτερη από ό,τι κατά μέσον όρο και 15% λαμπρότερη
  • Η επόμενη έκλειψη υπερ-πανσελήνου θα είναι το μεσημέρι του Σαββάτου, 8 Οκτωβρίου 2033

Ο Χάρης Βάρβογλης είναι καθηγητής του Τμήματος Φυσικής του ΑΠΘ.





ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ
Science περισσότερες ειδήσεις

εκτύπωσημικρό μέγεθος  μεγάλο μέγεθος

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

 
 
σχόλια (2)
 
 
απομένουν 700 χαρακτήρες
Τα πεδία που είναι σημειωμένα με * είναι υποχρεωτικά
 
Τα μηνύματα που δημοσιεύονται στο χώρο αυτό εκφράζουν τις απόψεις των αποστολέων τους. Το ΒΗΜΑ δεν υιοθετεί καθ’ οιονδήποτε τρόπο τις απόψεις αυτές. Ο καθένας έχει δικαίωμα να εκφράζει την γνώμη του, όποια και να είναι αυτή. Δεν δημοσιεύονται συκοφαντικά ή υβριστικά σχόλια και όσα είναι γραμμένα με κεφαλαία γράμματα. Τέτοια μηνύματα θα διαγράφονται όποτε εντοπίζονται.
     
     
    Οπωσδήποτε τότε ! | 28/09/2015 01:57
    Σας ευχαριστώ ! Σήμερα δεν αντέχω να ξυπνήσω να την δώ. (Ισως να εχει και συννεφιά). Γεννηθείς όμως τον Οκτώβριον του 1950 ευελπιστώ ότι θα την δώ το μεσημέρι της 8.10.2033 !
    ---
    απάντηση00
    Απαντήσεις  1 | Εμφάνιση όλων