Οταν ο Ντόναλντ Τραμπ απείλησε να καταλάβει τη Γροιλανδία, βρήκε απέναντί του την ΕΕ ενωμένη και υπαναχώρησε. Θα καταφέρουν τα 27 κράτη-μέλη να επιδείξουν την ίδια ομοφωνία όσον αφορά τον πόλεμο στο Ιράν; Η νέα σύγκρουση στη Μέση Ανατολή είναι πιο περίπλοκο ζήτημα για την Ευρώπη, που ήδη αντιμετωπίζει αύξηση του ενεργειακού κόστους, ενώ εντείνεται η ανάγκη να υιοθετηθεί μια ανεξάρτητη και ενιαία ευρωπαϊκή στρατηγική ασφαλείας. Πολλοί αναλυτές θέτουν ως προτεραιότητα την επαναφορά του «μοντέλου της Γροιλανδίας».
Το σαφές κοινό μήνυμα
«Προσωπικά πιστεύω ότι η ΕΕ χειρίστηκε καλά την κρίση της Γροιλανδίας. Το γεγονός ότι οι ευρωπαϊκές χώρες συνεργάστηκαν με ένα σαφές κοινό μήνυμα τελικά κατάφερε να αποτρέψει τον πρόεδρο των ΗΠΑ από τις αυτοκρατορικές του φιλοδοξίες» λέει μιλώντας στο «Βήμα» ο Γκούντραμ Βολφ, συνεργάτης του Ινστιτούτου Bruegel στις Βρυξέλλες.
Επιβεβαιώνοντας ότι η πρόσφατη κρίση της Αρκτικής προσφέρει πολύτιμα μαθήματα, ο Στίβεν Εβερτς, διευθυντής του Ινστιτούτου Μελετών της Ευρωπαϊκής Ενωσης για Θέματα Ασφάλειας (EUISS), λέει στο «Βήμα» ότι «πράγματι, στη Γροιλανδία οι ευρωπαίοι ηγέτες αντέδρασαν γρήγορα. Για την ΕΕ, αυτό σημαίνει ότι πρέπει να είναι σταθερή στην υπεράσπιση των βασικών συμφερόντων και αξιών της, συμπεριλαμβανομένης της υπεράσπισης του διεθνούς δικαίου παντού – Ουκρανία, Γροιλανδία, Μέση Ανατολή – και της διεθνούς τάξης που βασίζεται σε κανόνες. Αλλά, όταν αυτό δεν είναι εφικτό, πρέπει να είμαστε έτοιμοι να σκεφτούμε, να μιλήσουμε και να δράσουμε με όρους ισχύος. Η παθητικότητα δεν αποτελεί πλέον επιλογή για την ΕΕ».
Πόσο εύκολο είναι όμως για τους ευρωπαίους ηγέτες να επαναλάβουν την ενιαία στάση που είχαν τηρήσει ως προς τη Γροιλανδία; Στις δύο εβδομάδες που διαρκεί ο πόλεμος στο Ιράν, δεν έλειψαν οι διαφοροποιήσεις. Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν επικρίθηκε για πλήρη ευθυγράμμιση με τους στόχους των ΗΠΑ και του Ισραήλ, που καλούν ανοιχτά για αλλαγή καθεστώτος στην Τεχεράνη, όπως επικρίθηκε και ο ισπανός πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ που εναντιώθηκε στις αμερικανοϊσραηλινές επιχειρήσεις.
«Δεν ήταν σοφό που η πρόεδρος της Επιτροπής βγήκε δημόσια τόσο υπέρ της θέσης Τραμπ για αλλαγή καθεστώτος. Δεν είναι ρόλος της να υποστηρίζει κάτι τέτοιο, πόσω μάλλον όταν τα κράτη-μέλη έχουν διαφορετικές απόψεις» προσθέτει ο Βολφ. «Κατά την άποψή μου, δεν μπορούμε να αλλάξουμε το καθεστώς στην Τεχεράνη – όσο κι αν αυτό δεν μας αρέσει. Οσο οι υπάρχουσες δομές εξουσίας διαθέτουν πολυβόλα, θα τα χρησιμοποιούν για να παραμείνουν στην εξουσία και το έχουν ήδη καταστήσει πολύ σαφές σε όλους τους πολίτες που ήθελαν να δουν αλλαγή, σκοτώνοντας χιλιάδες εξ αυτών».
Πέραν της εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ, στο τραπέζι μπαίνουν μια σειρά από ζητήματα ασφαλείας. Τα πλήγματα με drones κατά βρετανικών βάσεων στην Κύπρο θέτουν την αμυντική διάσταση σε πρώτο πλάνο. Ομως το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ – από όπου διέρχεται περίπου το 20% του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου – φέρνει στο προσκήνιο την ενεργειακή διάσταση.
Τα επόμενα βήματα
«Η ΕΕ δεν επέλεξε αυτόν τον πόλεμο. Ωστόσο, επηρεάζει σε μεγάλο βαθμό την ήπειρό μας: βλέπουμε τη σύγκρουση να εξαπλώνεται σε όλη την περιοχή, έχουμε γίνει μάρτυρες επίθεσης στην Κύπρο, κράτους-μέλους της ΕΕ, και βιώνουμε τις επιπτώσεις όσον αφορά τις τιμές του φυσικού αερίου και του πετρελαίου» σχολιάζει ο Εβερτς. Ποια θα έπρεπε να είναι η απάντηση της ΕΕ και τι πρωτοβουλίες πρέπει να λάβει για την επίλυση της κρίσης και την απορρόφηση των κραδασμών της; «Πρώτον, η ΕΕ πρέπει να επικεντρωθεί σε μια πορεία διπλωματικής αποκλιμάκωσης που να περιλαμβάνει χώρες που, όπως εμείς στην Ευρώπη, δεν ήθελαν αυτόν τον πόλεμο, αλλά “πληρώνουν” τις συνέπειές του – κράτη του Κόλπου, Τουρκία, Ηνωμένο Βασίλειο, Ινδία, Κίνα και άλλες χώρες. Δεύτερον, η ΕΕ πρέπει να αντιμετωπίσει την ενεργειακή κρίση. Μπορεί να προσφέρει την απαραίτητη βοήθεια για τη διασφάλιση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας αξιοποιώντας τις στρατιωτικές επιχειρήσεις που ήδη υπάρχουν στην περιοχή σε συνεργασία με τις ΗΠΑ, το ΗΒ και τα κράτη του Κόλπου».
Και ο Βολφ θέτει άμεσα το ζήτημα της πράσινης μετάβασης. «Πρέπει να εστιάσουμε στην ανταγωνιστικότητα, να επιταχύνουμε την πράσινη μετάβαση. Μόνο έτσι η Ευρώπη θα είναι λιγότερο εξαρτημένη από τα ορυκτά καύσιμα, σε έναν κόσμο που οι ΗΠΑ είναι αναξιόπιστος σύμμαχος και η Ρωσία ξεκάθαρος αντίπαλος».
