Είναι το κομβικό σημείο όπου η τέχνη και η υψηλή κουλτούρα συναντούν την αστική καθημερινότητα. Χτισμένο στο Upper West Side του Μανχάταν, το Lincoln Center απλώνεται σε μια έκταση περίπου 65 στρεμμάτων και περιλαμβάνει εμβληματικά κτίρια: Το Metropolitan Opera House της Νέας Υόρκης, το David Geffen Hall – έδρα της Φιλαρμονικής Ορχήστρας της πόλης – και το David H. Koch Theater, όπου φιλοξενείται το New York City Ballet.
Επιπλέον, στους χώρους του λειτουργεί η διεθνούς φήμης σχολή παραστατικών τεχνών Juilliard. Από τις αρχές της δεκαετίας του ’60, οπότε ολοκληρώθηκαν οι κύριες εγκαταστάσεις του, έγινε, με την ιδιαίτερη αρχιτεκτονική του και την εμβληματική πλατεία του, την Josie Robertson Plaza με το εντυπωσιακό σιντριβάνι Revson, ένας από τους πιο αναγνωρίσιμους δημόσιους χώρους σε όλη τη Νέα Υόρκη. Χώρος που εφέτος γιορτάζει: Η συμπλήρωση 60 χρόνων από τη 16η Σεπτεμβρίου 1966, οπότε η Metropolitan Opera ξεκίνησε τις παραστάσεις της στο συγκρότημα, θα τιμηθεί με εκδηλώσεις καθ’ όλη τη διάρκεια της επετειακής περιόδου 2026-27. Οι εορτασμοί θα κορυφωθούν στις 25 Μαΐου 2027, με το Diamond Jubilee: 60 Years at Lincoln Center Gala. Τη μεγαλειώδη παραγωγή θα σκηνοθετήσει ο Τζούλιαν Κράουτς.
Στο πόντιουμ θα βρίσκεται ο νυν μουσικός διευθυντής της Met, ο μαέστρος Γιανίκ Νεζέτ-Σεγκέν, και το πρόγραμμα θα περιλαμβάνει πλήρως σκηνοθετημένες άριες και σκηνές από περισσότερες από 30 όπερες, μεταξύ άλλων από τη «Βαλκυρία», τον «Ιππότη με το ρόδο», τη «Δύναμη του πεπρωμένου», τους «Παλιάτσους», την «Ντάμα Πίκα». Θα συμμετάσχουν αστέρια της παγκόσμιας λυρικής σκηνής, σε μία από τις πιο εντυπωσιακές συγκεντρώσεις φωνών των τελευταίων ετών. Ενδεικτικά αναφέρουμε τους Ρενέ Φλέμινγκ, Ρομπέρτο Αλάνια, Τζόις Ντι Ντονάτο, Σόνια Γιόντσεβα, Σόντρα Ραντβανόφσκι, Φρέντι ντε Τομάζο, Ασμίκ Γκριγκοριάν, Πιότρ Μπετσάλα, Ναντίν Σιέρα, Μάθιου Πολεντσάνι, Εριν Μόρλεϊ, Λόρενς Μπράουνλι, Αϊλίν Πέρεζ, Κρίστιαν Βαν Χορν, Λίζε Ντάβιντσεν κ.ά. Η βραδιά θα κλείσει με δείπνο. Η διάθεση των εισιτηρίων, που αναμένεται να γίνουν ανάρπαστα, θα ξεκινήσει μέσα στον ερχόμενο Ιούνιο – χορηγοί και συνδρομητές της Met μπορούν ήδη να προμηθεύονται τα δικά τους εισιτήρια.
Το τέλος μιας εργατικής γειτονιάς
Η Metropolitan Opera της Νέας Υόρκης λειτούργησε για πρώτη φορά το 1883 στη διεύθυνση 1411 Broadway του Μανχάταν, στο οικοδομικό τετράγωνο μεταξύ 39ης και 40ής Οδού. Εκεί έδωσε ιστορικές παραστάσεις με τη συμμετοχή μυθικών τραγουδιστών, όμως κάποια στιγμή άρχισε να αναζητεί έναν μεγαλύτερο και πιο σύγχρονο χώρο. Στα μέσα της δεκαετίας του 1950, ο ισχυρός πολεοδόμος Ρόμπερτ Μόουζες άρχισε να διαμορφώνει τη Lincoln Square μέσω του Lincoln Square Urban Renewal Project.
Στόχος του ήταν η εκκαθάριση της περιοχής και η ανέγερση ενός μεγάλου πολιτιστικού-εκπαιδευτικού συγκροτήματος που θα στέγαζε, μεταξύ άλλων, και τη Met στη νέα εποχή της. Για να γίνει αυτό κατεδάφισε περίπου 18 οικοδομικά τετράγωνα (έκταση που ξεπερνά τα 182.108 τ.μ.) γύρω από το σημερινό Lincoln Center, μια εργατική γειτονιά όπου κατοικούσαν κατά κύριο λόγο Πορτορικανοί και Αφροαμερικανοί. Προκειμένου να δικαιολογήσουν την απαλλοτρίωση και την ισοπέδωσή της, ο Μόουζες και οι σύμμαχοί του (Rockefeller Foundation, Met, New York Philharmonic, Fordham University κ.ά.) τη χαρακτήρισαν «τη χειρότερη παραγκούπολη της Νέας Υόρκης».
(AP Photo)
Το αμφιλεγόμενο σχέδιό τους είχε μεγάλες κοινωνικές επιπτώσεις, καθώς οδήγησε στον εκτοπισμό πάνω από 7.000 οικογενειών και περίπου 800 μικρών επιχειρήσεων. Οι περισσότεροι δεν μπόρεσαν να επιστρέψουν ποτέ στις νέες πολυκατοικίες που οικοδομήθηκαν γιατί τα ενοίκια ήταν σαφώς υψηλότερα και η υποσχόμενη ουσιαστική βοήθεια μετεγκατάστασής τους πρακτικά δεν υλοποιήθηκε. Ετσι, η φτωχή περιοχή μετασχηματίστηκε σε εύπορη, υψηλού πολιτιστικού και κοινωνικού προφίλ έκταση με διαμερίσματα για ισχυρούς οικονομικά Νεοϋορκέζους και με θεσμούς όπως η πανεπιστημιούπολη του Fordham.
Η γέννηση ενός μοντέρνου δημόσιου χώρου
Μέρος του εγχειρήματος, το Lincoln Center ιδρύθηκε το 1956 ως πολιτιστικό συγκρότημα που θα φιλοξενούσε και τη νέα Met. Η κατασκευή του ξεκίνησε το 1959, με την τελετή θεμελίωσης από τον πρόεδρο Ντουάιτ Αϊζενχάουερ. Το πρώτο κτίριο, η Philharmonic Hall (σήμερα David Geffen Hall), εγκαινιάστηκε στην πρώτη της μορφή στις 23 Σεπτεμβρίου 1962, ενώ το συγκρότημα ολοκληρώθηκε πλήρως το 1969 με την Juilliard School.
Σημαντικοί αρχιτέκτονες της εποχής – μεταξύ των οποίων ο Φίλιπ Τζόνσον και ο Εερο Σάαρινεν – συνέβαλαν στη δημιουργία ενός κόμβου για τις τέχνες που συνδύαζε τον μοντερνισμό με μια σχεδόν τελετουργική αίσθηση μεγαλοπρέπειας. Οι καθαρές γραμμές, οι μεγάλες πλατείες και τα επιβλητικά σιντριβάνια διαμόρφωσαν ένα περιβάλλον που λειτουργεί ταυτόχρονα ως δημόσιος χώρος και ως σκηνή. Στην καρδιά του συγκροτήματος δεσπόζει η Met, που όπως ήδη γράψαμε μετακόμισε εκεί στις 16 Σεπτεμβρίου 1966, σηματοδοτώντας μια νέα εποχή για την όπερα στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Η θρυλική υψίφωνος Λίοντιν Πράις και ο μπασοβαρύτονος Χούστινο Ντίας σε δεξίωση στο Lincoln Center (AP Photo)
Το φιάσκο των εγκαινίων
Τα εγκαίνια της νέας αίθουσας έχουν μείνει στην ιστορία ως μια βραδιά που συνδύασε την απόλυτη λάμψη με το απόλυτο χάος. Η όπερα «Αντώνιος και Κλεοπάτρα» που επιλέχθηκε για την πρεμιέρα ήταν μια παραγγελία της Met στον σπουδαίο αμερικανό συνθέτη Σάμιουελ Μπάρμπερ. Πρωταγωνίστρια της βραδιάς, στον ρόλο της Κλεοπάτρας, ήταν η θρυλική υψίφωνος Λίοντιν Πράις – η απόλυτη αμερικανίδα ντίβα της εποχής. Σκηνοθεσία, σκηνικά και κοστούμια υπέγραφε ο Φράνκο Τζεφιρέλι, ενώ την ορχήστρα διηύθυνε ο σπουδαίος Τόμας Σίπερς. Παρά τις υψηλές προσδοκίες, η παραγωγή εξελίχθηκε σε τεχνικό εφιάλτη, καθώς η νέα σκηνή – η πιο σύγχρονη στον κόσμο εκείνα τα χρόνια – αποδείχθηκε υπερβολικά πολύπλοκη για τους χειριστές της: Μεταξύ άλλων, στις πρόβες η Πράις παγιδεύτηκε μέσα σε μια τεράστια μεταλλική πυραμίδα που δεν άνοιξε λόγω μηχανικής βλάβης.
Οσο για την περιστρεφόμενη πλατφόρμα που είχε σχεδιάσει ο Τζεφιρέλι, και αυτή κόλλησε, αναγκάζοντας το συνεργείο να σπρώχνει τα σκηνικά με τα χέρια και να κάνει προσαρμογές της τελευταίας στιγμής. Οι κριτικοί ήταν σκληροί και με τη μουσική του Μπάρμπερ, που θεωρήθηκε υπερβολικά συντηρητική για την εποχή. Ο συνθέτης πληγώθηκε τόσο πολύ από την αποτυχία, που αποσύρθηκε για καιρό από την ενεργό δράση και οδηγήθηκε (λόγω όμως και άλλων δραματικών γεγονότων στη ζωή του) στον αλκοολισμό και την κατάθλιψη. Η σκηνοθεσία του Τζεφιρέλι χαρακτηρίστηκε ως μία «χυδαία επίδειξη πλούτου» που «έπνιξε τη μουσική». Η παράσταση δεν ανέβηκε ξανά σε εκείνη τη μορφή και χρειάστηκαν χρόνια για να αποκατασταθεί η φήμη της όπερας μέσω μιας αναθεωρημένης, πιο λιτής εκδοχής που ο Μπάρμπερ δούλευε επί μία δεκαετία.
Photo: Jonathan Tichler/Metropolitan Opera
Η ανακαίνιση
Παρά το φιάσκο εκείνης της βραδιάς, η Met με τη μετεγκατάστασή της ξεκίνησε μια εξαιρετικά επιτυχημένη πορεία που συνεχίζεται και στις μέρες μας. Δίπλα της, το New York City Ballet, υπό την καλλιτεχνική καθοδήγηση του θρυλικού Ζορζ Μπαλανσίν, συνέβαλε στην καθιέρωση του «Μεγάλου Μήλου» ως παγκόσμιου κέντρου χορού. Η στέγαση και της New York Philharmonic στους νέους σύγχρονους χώρους, ενίσχυσε ακόμη περισσότερο τη σημασία του Lincoln Center ως κόμβου μουσικής αριστείας.
Στις αρχές του 21ου αιώνα, ξεκίνησε μια εκτεταμένη ανακαίνιση του συγκροτήματος. Στόχος ήταν να «σπάσει» η αίσθηση απομόνωσης και να ενσωματωθεί περισσότερο στον αστικό ιστό. Οι νέοι δημόσιοι χώροι, οι διαφανείς προσόψεις και οι ανοιχτές πλατείες έκαναν το Lincoln Center λιγότερο αυστηρό, πιο φιλικό. Σήμερα εξακολουθεί να λειτουργεί ως ένας ζωντανός οργανισμός με μεγάλες παραγωγές όπερας και μπαλέτου αλλά και με φεστιβάλ, προβολές, διαλέξεις, καθώς και υπαίθριες συναυλίες στη διάρκεια του καλοκαιριού. Ισως αυτό να είναι το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της ιστορίας του: η ικανότητά του να μεταμορφώνεται χωρίς να χάνει τον πυρήνα του. Από σύμβολο μιας ελιτίστικης, σχεδόν απρόσιτης κουλτούρας, εξελίχθηκε σε έναν χώρο προσβάσιμο από όλους, που προσπαθεί να ισορροπήσει ανάμεσα στην παράδοση και τις σύγχρονες ανάγκες και συχνά τα καταφέρνει.
(AP Photo)
Το Lincoln Center δεν μοιάζει με μνημείο που ανήκει στο παρελθόν, αλλά με σκηνή που συνεχίζει να γράφει ιστορία – εξ ου και οι παρεμβάσεις ανανέωσης του χώρου συνεχίζονται. Αυτή η ιστορία αναμένεται να κορυφωθεί τον Μάιο του 2027, όταν η εμβληματική Met θα γιορτάσει επίσημα τα 60 χρόνια της στο συγκρότημα, σε μια γιορτή όχι μόνο για όσα έγιναν, αλλά και για όσα εξακολουθούν να γεννιούνται κάτω από τα φώτα της σκηνής.
