Κάποτε το πτυχίο ήταν εισιτήριο για το μέλλον. Σήμερα μοιάζει περισσότερο με χαρτάκι αναμονής στην ουρά. Το τέλος των σπουδών δεν σημαίνει πλέον αρχή καριέρας, αλλά έναν μαραθώνιο για την αναζήτηση πρώτης εργασίας. Αγγελίες για entry-level θέσεις, δηλαδή για αρχάριους ή νεοεισερχόμενους, απαιτούν προϋπηρεσία δύο και τριών ετών, συνεντεύξεις που αρχικά φαίνονται ελπιδοφόρες καταλήγουν σε σιωπή, με το λεγόμενο «ghosting» από τους εργοδότες να έχει γίνει μια νέα, άτυπη κανονικότητα στην αγορά εργασίας.
«Από τον Σεπτέμβριο έχω στείλει πάνω από 50 βιογραφικά και η μόνη απάντηση που παίρνω είναι ένα αυτοματοποιημένο μήνυμα στο e-mail μου» αναφέρει ο Αναστάσης Αρβανίτης, ο οποίος τον Ιούνιο ολοκλήρωσε τις σπουδές του στο Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών. Εκτοτε έχει ξεκινήσει τον δικό του αγώνα προκειμένου να βρει δουλειά πάνω στο αντικείμενο που σπούδασε και να ενταχθεί στην αγορά εργασίας.
«Είναι σίγουρα μια πολύ αγχωτική διαδικασία, μιλάμε για μια συνεχή απόρριψη. Επηρεάζει την αυτοπεποίθηση και την ψυχολογία μου, αλλά δεν χάνω την ελπίδα μου. Κάνω παράλληλα κάποια σεμινάρια για να ενισχύσω το βιογραφικό μου και πιστεύω ότι σύντομα θα τα καταφέρω» επισημαίνει.
Θεωρητικά, η λύση θα έπρεπε να βρίσκεται στις entry-level θέσεις που απευθύνονται κυρίως σε νέους αποφοίτους ή υποψηφίους με ελάχιστη επαγγελματική εμπειρία και αποτελούν το πρώτο βήμα για την απόκτηση προϋπηρεσίας και την επαγγελματική εξέλιξη. Στην πράξη όμως συμβαίνει το αντίθετο καθώς συχνά συνοδεύονται από απαιτήσεις εμπειρίας με συνέπεια να δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος αποκλεισμού.
Ετσι, οι νέοι παραμένουν εκτός αγοράς εργασίας ή αναγκάζονται να στραφούν σε θέσεις που δεν έχουν καμία σχέση με το αντικείμενο σπουδών τους, με χαμηλότερες αποδοχές και περιορισμένες προοπτικές εξέλιξης. Σύμφωνα με την έρευνα εργατικού δυναμικού της ΕΛΣΤΑΤ, παρ’ όλο που η ανεργία στις ηλικίες 15-24 ετών έχει μειωθεί κατά την περίοδο 2021-2025 (από 29,7% στο 13%), καταγράφονται έντονες εποχικές διακυμάνσεις.
Γκαρσόνια με πτυχίο
Για παράδειγμα, τους καλοκαιρινούς μήνες η απασχόληση αυξάνεται λόγω του τουρισμού, δημιουργώντας πρόσκαιρες θέσεις εργασίας κυρίως στον κλάδο της εστίασης και των υπηρεσιών. Πρόκειται συχνά για χαμηλής εξειδίκευσης εργασία, η οποία στις περισσότερες περιπτώσεις δεν συνδέεται με το αντικείμενο σπουδών των νέων αποφοίτων, ούτε εγγυάται σταθερή επαγγελματική προοπτική. Ετσι, παρά τη στατιστική αποκλιμάκωση της ανεργίας, η ουσιαστική ένταξη των νέων στην αγορά εργασίας – με όρους σταθερότητας, εξέλιξης και αξιοποίησης δεξιοτήτων – παραμένει ζητούμενο.
«Ευτυχώς που υπάρχει η λύση του εξωτερικού γιατί αυτό που θέλω να κάνω χρειάζεται αρκετή εμπειρία στην Ελλάδα, και όσο και να έψαξα δεν βρήκα θέση για κάποιον που μόλις αποφοίτησε από το πανεπιστήμιο» αναφέρει η Σοφία Καραγιάννη, απόφοιτη του Τμήματος Χημείας στο Πανεπιστήμιο Κρήτης, η οποία αποφάσισε τελικά να κυνηγήσει το όνειρό της στο εξωτερικό. Ωστόσο η περίπτωση της Σοφίας δεν αποτελεί επιλογή για όλους, καθώς είναι υψηλές οι οικονομικές απαιτήσεις που συνεπάγεται μια τέτοια απόφαση.
Σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα του Linkedin, θέσεις «entry-level» υπάρχουν σε όλες τις επιχειρήσεις, με τα στοιχεία ωστόσο να δείχνουν ότι το μέγεθος της εταιρείας έχει σημασία. Μικρές επιχειρήσεις (200 ή λιγότεροι υπάλληλοι) έχουν 57% υψηλότερο ποσοστό εργαζομένων σε θέσεις αρχαρίων σε σύγκριση με τις ανώτερες θέσεις, ενώ οι πολύ μεγάλες εταιρείες (πάνω από 10.000 υπάλληλοι) μόνο 15%.
Η συγκέντρωση των νεοεισερχόμενων εργαζομένων ποικίλλει ανάλογα με τον κλάδο. Το μικρότερο ποσοστό «entry-level» έχουν οι εξής τομείς: χρηματοοικονομικές υπηρεσίες (33%), τεχνολογία, πληροφορική και μέσα ενημέρωσης (39%) κ.λπ. Μεγαλύτερο είναι το ποσοστό στους τομείς υπηρεσιών διαμονής και εστίασης (52%), εκπαίδευσης (52%) και υγειονομικής περίθαλψης (51%). Σε κάθε περίπτωση, το ποσοστό των εργαζομένων «entry-level» είτε είναι σταθερό είτε μειώνεται.
«Το χειρότερο που μου έχει τύχει είναι να “εξαφανιστούν” ενώ μου έχουν ήδη πει ότι προσλαμβάνομαι. Δυστυχώς είχα προλάβει να δηλώσω την αποχώρησή μου στους εργοδότες που ήδη εργαζόμουν, με αποτέλεσμα να κινδυνεύσω να μείνω χωρίς εισόδημα» αναφέρει η Κατερίνα Ασσέρ, απόφοιτη του Πανεπιστημίου Δυτικής Αττικής, που εδώ και περίπου έξι μήνες στέλνει ασταμάτητα βιογραφικά. «Εχω ξεπεράσει σίγουρα τις 100 αιτήσεις» λέει με αγανάκτηση.
Στον επαγγελματικό χώρο, η διακοπή επικοινωνίας χωρίς καμία εξήγηση – «ghosting» όπως ονομάζεται διεθνώς σήμερα αυτή η τακτική – έχει σήμερα γίνει μέρος της καθημερινότητας όσων αναζητούν εργασία. «Τις περισσότερες φορές δεν λαμβάνω καμία απάντηση, ωστόσο όταν κάποια θέση με ενδιαφέρει αρκετά, επιχειρώ να επικοινωνήσω ξανά κάνοντας follow up, όμως πάντα μου αναφέρουν ότι η θέση καλύφθηκε από άλλον που πληροί τα απαιτούμενα κριτήρια» συμπληρώνει η Κατερίνα, περιγράφοντας μια κατάσταση που – όπως λέει – τη φθείρει περισσότερο ψυχολογικά παρά επαγγελματικά.
Το ζήτημα αποτυπώνει συνολικά τη λειτουργία της αγοράς εργασίας και τη δυνατότητα της χώρας να αξιοποιήσει το ανθρώπινο δυναμικό της. Οι νέοι απόφοιτοι αναζητούν αξιοπρεπείς αμοιβές, σύγχρονες συνθήκες εργασίας και ευελιξία, όπως είναι η τηλεργασία, επιλέγοντας εργοδότες που επενδύουν στην επαγγελματική τους εξέλιξη. «Οι επιχειρήσεις οφείλουν να δώσουν ευκαιρίες στους νέους και να τους εμπιστευτούν, χωρίς να απαιτούν απαραίτητα προϋπηρεσία. Η ένταξή τους στην αγορά αποτελεί επένδυση, καθώς μέσα από τη διαδρομή αναδεικνύονται ταλέντα που έχουν ανάγκη οι επιχειρήσεις» επισημαίνει ο Κωνσταντίνος Αγραπιδάς, γενικός διευθυντής Εργασιακών Σχέσεων, Υγείας, Ασφάλειας και Ενταξης στην Εργασία του υπουργείου Εργασίας.
Το «Rebrain Greece»
Οπως τονίζει, «η διατήρηση των ταλέντων αλλά και η προσέλκυση Ελλήνων της Διασποράς με υψηλή τεχνογνωσία είναι κρίσιμη για την ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας. Στο πλαίσιο αυτό, η δράση “Rebrain Greece” του υπουργείου Εργασίας επιχειρεί να γεφυρώσει το χάσμα, διοργανώνοντας εκδηλώσεις σε πόλεις όπως η Νέα Υόρκη, το Λονδίνο και το Αμστερνταμ, με στόχο την επανασύνδεση των Ελλήνων του εξωτερικού με την εγχώρια αγορά εργασίας».
Στο μεταξύ, για τους νέους που σήμερα στέλνουν δεκάδες βιογραφικά χωρίς ανταπόκριση, ο μαραθώνιος της πρώτης δουλειάς συνεχίζεται χωρίς αίσιο τέλος.
