Η εμπνευσμένη ομιλία ενός πρώην κεντρικού τραπεζίτη και νυν πρωθυπουργού του Καναδά αποτέλεσε αδιαμφισβήτητα το φετινό γεγονός του Νταβός. O Μαρκ Κάρνεϊ υποστήριξε ότι η φιλελεύθερη οικονομική τάξη κατέληξε να μην είναι ακριβώς φιλελεύθερη, καθώς οι κανόνες της ήταν εν μέρει ψευδείς και παρακάμπτονταν συχνά ιδίως από τις μεγάλες δυνάμεις.
Σήμερα, η ρήξη που λαμβάνει χώρα οδηγεί τις μεσαίες χώρες της Δύσης στο να παραδεχθούν τη νέα αυτή κατάσταση που διαμορφώνεται και να πορευτούν με πραγματισμό, ειλικρίνεια και πολυμερή συνεργασία, με «ρεαλισμό βασισμένο σε αξίες», όπως χαρακτηριστικά ανέφερε και ο φινλανδός πρόεδρος Α. Stubb. Πράγματι, όταν οι κανόνες δεν λειτουργούν και οι ρωγμές τους μεγαλώνουν, η κάθε πλευρά αναζητεί και μια ιδιαίτερη στρατηγική αυτονομία.
Η πρώτη εκδήλωση της κατάστασης αυτής, με επιταχυντή την εκλογή του αμερικανού προέδρου, ήταν η προσφυγή στον οικονομικό προστατευτισμό, σε μια νέα εμποροκρατία (new mercantilism). Αποτελεί όμως επίσης «ψευδή πραγματικότητα» ότι οι δασμοί εφαρμόστηκαν αρχικώς και μόνο από τις ΗΠΑ. Την περίοδο 2021-2023 είχαν εφαρμοστεί διεθνώς περίπου 9.000 δασμολογικά και μη-δασμολογικά εμπόδια, όπως ποσοστώσεις, επιδοτήσεις εξαγωγών κ.ά.
Η κατάσταση που δημιουργείται θέτει σε κίνηση μια σειρά τεκτονικών πλακών, στη σταθερότητα των οποίων βασιζόταν προηγουμένως το μερικώς φιλελεύθερο οικονομικό σύστημα. Το εμπόριο και οι εφοδιαστικές αλυσίδες, βασισμένα κυρίως στην αποδοτικότητα (efficiency), αλλάζουν, η κινητικότητα των κεφαλαίων – δηλαδή η άλλη πλευρά του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών – αναδιατάσσεται και περιορίζεται, η εγχώρια βιομηχανική πολιτική ευνοείται και ο επιθετικός ανταγωνισμός ανάμεσα στις μεγάλες δυνάμεις εντείνεται για τις σπάνιες γαίες και τα ενεργειακά κοιτάσματα, προϋποθέσεις, άλλωστε, πρωτοπορίας στην κρίσιμη κούρσα της τεχνητής νοημοσύνης (ΑΙ).
Τέλος, η κυριαρχία του δολαρίου και η κεντρικότητά του στο διεθνές νομισματικό σύστημα (pax dollar era) τίθενται σε αμφισβήτηση, ενώ η ανεξαρτησία της Fed δοκιμάζεται, θέτοντας σε αυξανόμενη αβεβαιότητα τη νομισματική πολιτική. Δεν είναι τυχαίο ότι όσο αυξάνεται η νομισματική αυτή αβεβαιότητα τόσο ενισχύεται η τιμή του χρυσού, γεγονός που καταδεικνύει και τη γενικότερη έλλειψη εμπιστοσύνης που αναπτύσσεται γενικότερα για τα λεγόμενα fiat currencies.
Η έλλειψη αυτή εμπιστοσύνης εντείνεται περαιτέρω, καθώς οι επεκτατικές δημοσιονομικές πολιτικές, προς αντιμετώπιση του αντισυστημικού κοινωνικού κινδύνου, περιορίζουν την εμπιστοσύνη στα νομίσματα και στη βιωσιμότητα του δημόσιου χρέους πολλών χωρών, με αποτέλεσμα οι επενδυτές να προσπαθούν να διαφοροποιούν τον κίνδυνο αγοράζοντας χρυσό και άλλα σταθερά περιουσιακά στοιχεία.
Σημειώνεται ότι προς την ίδια κατεύθυνση λειτουργεί και η φρενήρης διαδικασία των επενδύσεων στην τεχνητή νοημοσύνη από τις MAG-7. Η πρωτοφανής εκθετική ανάπτυξη της ΑΙ εκτινάσσει το λειτουργικό πλεόνασμα και τα κέρδη των εταιρειών αυτών, αφήνοντας όμως την αγορά εργασίας στάσιμη και τις μισθωτές απολαβές με ασύγκριτα χαμηλότερη εξέλιξη. Η κατάσταση αυτή εντείνει το πρόβλημα της προσιτότητας (affordability) ιδίως στα χαμηλότερα εισοδηματικά στρώματα της μεσαίας τάξης, με αποτέλεσμα την ανάγκη για περισσότερη κυβερνητική δαπάνη για τα εισοδηματικά αυτά στρώματα.
Ο κ. Θεόδωρος Πελαγίδης είναι καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς και υποδιοικητής της ΤτΕ.
