Αν έριχνε κανείς μια προσεκτική ματιά στα γεγονότα των πολιτικών ημερών σε εξέλιξη, θα διέκρινε καθαρά ενιαίες, ανάμεικτες και αδιαίρετες τις δύο πλευρές της πολιτικής, την υλική και την άυλη. Αγκαλιασμένες μπροστά μας, σε μια δράση και παρουσία που η μία μοιάζει να αγνοεί την άλλη, αναπτύσσονται χωρίς επίγνωση της εσωτερικής πλοκής τους και χωρίς συνείδηση των πρωταγωνιστών ότι η μία πλευρά από τις δύο έχει στις μέρες μας ήδη επιχρωματίσει την εικόνα της εξουσίας και έχει καταλυτικά ορίσει και την εκλογική τροπή των πραγμάτων.
Την ημέρα της συζήτησης στη Βουλή για την άρση της ασυλίας βουλευτών, με σκοπό τη διερεύνηση από τη Δικαιοσύνη πιθανών κολάσιμων πράξεων, περίπου ταυτόχρονα, με πράξη διαγγελματική, ο Πρωθυπουργός ανακοινώνει μέτρα υποστήριξης και ανακούφισης των αδυνάτων, ως μέρισμα στην κοινωνία που προκύπτει από το υπερπλεόνασμα. Σε μια μεθοδολογική απλούστευση, η άρση της ασυλίας και αυτό που εμπεριέχει συνδέεται και ανακινεί αυθόρμητα στη σκέψη την άυλη πλευρά της πολιτικής. Η οικονομική ενίσχυση, με σκοπό την ανακούφιση, τη χειροπιαστή, την υλική πλευρά της. Η πρώτη συνδέεται με την αντίληψη του νόμου και του σεβασμού του, την υποχρέωση ανταπόκρισης σε ένα καθήκον, η δεύτερη στην υποχρέωση απάντησης εκ μέρους των διαχειριστών των πόρων στις πρακτικές ανάγκες του βίου.
Εχει υποτιμηθεί στην καθημερινή άσκηση της πολιτικής η άυλη πλευρά που αδήριτα τη συνοδεύει, ως στάση, ως τρόπος, ως ηθικό αίτημα. Σε μια συνθήκη αριθμητικής κυριαρχίας, όπως αυτή που προέκυψε από τις εκλογές του 2019, με τη φαντασία της ακόμη να γίνεται αντικείμενο επίκλησης από τους κυβερνητικούς, είναι εύκολα κατανοητό να αγνοηθεί η ανάγκη της μέριμνας για την ηθική υπόσταση του σχήματος στην εξουσία. Οταν η εξουσία είναι αυτοσκοπός, η ανταπόκριση – και αυτή συγκρατημένη – στην υλική πλευρά των αναγκών, εισοδήματα, επιδόματα, φοροελαφρύνσεις, πληθωρισμός, τιμές, αγοραστική δύναμη, ρυθμοί ανάπτυξης, εκλαμβάνεται ως η ολοκλήρωση της υποχρέωσης απέναντι στο κοινωνικό σώμα, το οποίο μάλιστα – μονολογούν οι άνθρωποι της εξουσίας – θα πρέπει να είναι ευχαριστημένο και να αρκείται στο υπαρκτό, αφού υπήρξαν και χειρότερα και η απειλή από το παρελθόν, που αντιπροσωπεύουν οι αντίπαλοι, δεν έχει εκλείψει.
Μέσα σε ένα τέτοιο περιβάλλον ευδοκίμησε και αναπτύχθηκε ως επίμονη πράξη η αδιαφορία για την αόρατη πλευρά της συνύπαρξης, την άυλη πλευρά, την καρδιά της πολιτικής λειτουργίας, δηλαδή τη σταθερή προσήλωση στον σεβασμό της θεσμικής λειτουργίας, που πάντα είναι ο νόμος και ο σεβασμός στον νόμο. Για τους ανθρώπους που έχουν ως εκλεγμένοι την ευθύνη της διακυβέρνησης, είναι το πρώτο τους καθήκον. Στη συζήτηση για το «κράτος δικαίου» έλειψε η λέξη «ανομία», μια έννοια που μας οδηγεί στην καρδιά της πρωτεύουσας σημασίας για μια κοινωνία, στην άυλη πλευρά της, το νόημα και το περιεχόμενο, που και το ένα και το άλλο εγείρει το αίτημα της ηθικής συγκρότησης και στάσης κάθε κυβερνητικής ομάδας, ως εγγενή υποχρέωση στις ανάγκες του δημοκρατικού ήθους.
Η αλλοίωση των κριτηρίων υπέσκαψε κάθε ηθική υπόσταση. Καθετί που τις τελευταίες ημέρες αντανακλά την κυβερνητική στάση απέναντι σε κρίσιμα θεσμικά ζητήματα και οι διαλυτικές αντιφάσεις που συνοδεύουν την κυβερνητική επιχειρηματολογία, όλα μιλάνε για το τέλος μιας περιόδου, υπό το βάρος της ήττας στο άυλο μέτωπο.
Ο κ. Λευτέρης Κουσούλης είναι πολιτικός επιστήμονας.
