Στις 8 Δεκεμβρίου 2025, οι ισραηλινές αρχές εισήλθαν διά της βίας στις εγκαταστάσεις της Υπηρεσίας Αρωγής και Εργων των Ηνωμένων Εθνών για τους Παλαιστίνιους Πρόσφυγες (UNRWA) στην περιοχή Σέιχ Τζάρα της Ανατολικής Ιερουσαλήμ, αντικατέστησαν τη σημαία του ΟΗΕ με την ισραηλινή και κατέσχεσαν εξοπλισμό και περιουσιακά στοιχεία.
Στις 29 Δεκεμβρίου υιοθετήθηκαν στο Ισραήλ νομοθετικά και διοικητικά μέτρα, εισάγοντας ρητούς περιορισμούς και απαγορεύσεις στη δραστηριότητα της UNRWA. Την περασμένη Τετάρτη, ισραηλινές δυνάμεις γκρέμισαν τα κεντρικά γραφεία της UNRWA στην Ανατολική Ιερουσαλήμ.
Ολα τα ανωτέρω εκτυλίσσονται στον απόηχο της γνωμοδότησης του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης της 22ας Οκτωβρίου 2025, η οποία εκδόθηκε κατόπιν αιτήματος της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ και αφορούσε ακριβώς τις υποχρεώσεις του Ισραήλ σε σχέση με την παρουσία και τις δραστηριότητες του ΟΗΕ στο Κατεχόμενο Παλαιστινιακό Εδαφος.
Το Δικαστήριο έκρινε ότι το Ισραήλ διατηρεί αποτελεσματικό έλεγχο επί της Λωρίδας της Γάζας και, ως εκ τούτου, οι υποχρεώσεις του βάσει του δικαίου της πολεμικής κατοχής έχουν αυξηθεί αναλόγως.
Το Ισραήλ υποχρεούται άνευ όρων να αποδέχεται και να διευκολύνει προγράμματα ανθρωπιστικής βοήθειας από κράτη ή αμερόληπτους ανθρωπιστικούς οργανισμούς, όταν ο τοπικός πληθυσμός στερείται των απαραίτητων μέσων διαβίωσης.
Η UNRWA αναγνωρίστηκε ως «αμερόληπτος ανθρωπιστικός οργανισμός». Το Δικαστήριο τόνισε τον αναντικατάστατο ρόλο της στην παροχή βασικής βοήθειας και, κατά συνέπεια, τη νομική υποχρέωση του Ισραήλ να διευκολύνει τη δράση της.
Η γνωμοδότηση της 22ας Οκτωβρίου δεν αποτελεί απλώς μια νομική αποτύπωση. Συνιστά υπενθύμιση του ρόλου του διεθνούς δικαίου ως συλλογικής συνείδησης της διεθνούς κοινότητας. Αν και οι γνωμοδοτήσεις του Δικαστηρίου δεν είναι, κατ’ αρχήν, νομικά δεσμευτικές, φέρουν ιδιαίτερη ηθική και νομική βαρύτητα.
Ωστόσο, οι πρόσφατες εξελίξεις αναδεικνύουν και μια διακριτή, θεσμικά διαφορετική προοπτική. Η κατάληψη και δέσμευση εγκαταστάσεων της UNRWA στην κατεχόμενη Ανατολική Ιερουσαλήμ, καθώς και τα συναφή νομοθετικά και διοικητικά μέτρα, έχουν δημιουργήσει μια σαφή νομική διαφορά μεταξύ τoυ ΟΗΕ και του Ισραήλ.
Σε ένα τέτοιο πλαίσιο, ενδεχόμενη προσφυγή στο Δικαστήριο θα διέφερε ουσιωδώς από την παρούσα: η Σύμβαση του 1946 για τα Προνόμια και τις Ασυλίες του ΟΗΕ προβλέπει ότι η γνωμοδότηση του Δικαστηρίου θα γίνει αποδεκτή από τα μέρη ως αποφασιστική, με αποτέλεσμα να παράγει δεσμευτικά αποτελέσματα μεταξύ τους.
Η διάκριση αυτή υπενθυμίζει ότι το διεθνές δίκαιο δεν λειτουργεί μόνο ως ερμηνευτικό πλαίσιο αρχών, αλλά και ως θεσμικό εργαλείο επίλυσης συγκεκριμένων νομικών διαφορών. Σε έναν κόσμο όπου η πολιτική συχνά σιωπά ή αδυνατεί να δράσει, το δίκαιο εξακολουθεί να μιλά.
Ο κ. Ιωάννης Κωνσταντινίδης είναι νομικός σύμβουλος σε υποθέσεις ενώπιον διεθνών δικαστηρίων και διαιτητικών οργάνων, διδάκτωρ Δημοσίου Διεθνούς Δικαίου της Νομικής Σχολής
του Πανεπιστημίου της Σορβόννης.
