«Κάθε στιγμή μας είναι ανεπανάληπτη»

Ο κόσμος στα δικά σας μάτια προχωράει γρήγορα ή αργά; «Eχουμε συνηθίσει να λέμε πως ο κόσμος μας αλλάζει με ιλιγγιώδη ρυθμό, κυρίως εξαιτίας της ψηφιακής τεχνολογίας, που εκμηδενίζει τις αποστάσεις, ενώ μειώνει τον χρόνο ωρίμανσης των φαινομένων: Πολλά πράγματα, σχέσεις, ιδέες, βιβλία δεν προλαβαίνουν καν να παλιώσουν. Από την άλλη, η απελπιστική στασιμότητα στην ηθική μας εξέλιξη μοιάζει να δείχνει πως, στην πραγματικότητα, τα βασικά ανθρώπινα προβλήματα, η έλλειψη συνεννόησης και αλληλεγγύης, παραμένουν άλυτα. Ακόμη και η υποχώρηση της βαρβαρότητας, που θεωρούμε πως επέφερε ο Διαφωτισμός, τίθεται υπό αμφισβήτηση από τα ίδια τα γεγονότα». 2. Ο,τι είναι προοδευτικό σήμερα γίνεται συντηρητικό στο μέλλον; «Η “Διαλεκτική του Διαφωτισμού” των Χορκχάιμερ και Αντόρνο είναι, ως προς αυτό, ένα βιβλίο πάντοτε επίκαιρο: Η χθεσινή επανάσταση γίνεται σημερινό κατεστημένο και προσπαθεί να αποτρέψει τις μελλοντικές επαναστάσεις. Πρόκειται για μια διαλεκτική της ίδιας της ελευθερίας και είναι εντυπωσιακό ότι ο νεαρός Φρίντριχ Σίλερ, που εκτός από σπουδαίος δραματουργός ήταν και πολύ ενδιαφέρων στοχαστής, διατύπωσε το 1786, στις Επιστολές του για τον Δον Κάρλος, την ιδέα ότι η ελευθερία εύκολα μετατρέπεται σε τυραννία, όταν οι ιδέες αυτονομούνται και αγνοούν τον άνθρωπο». 3. Υπάρχει κάποιο πολιτικό γεγονός το οποίο να θεωρείτε ως εμπειρία που σας διαμόρφωσε (ή σας επηρέασε;) «Εζησα την παιδική μου ηλικία στα χρόνια της Μεταπολίτευσης κι έτσι ανήκω σ’ αυτή τη γενιά που δεν βίωσε μεγάλα πολιτικά γεγονότα ικανά να επηρεάσουν ή να σημαδέψουν μια ζωή». 4. Εγκαταλείψατε κάποια πολιτική σας πεποίθηση στην πορεία του χρόνου; «Καλώς ή κακώς, διαμόρφωσα από πολύ νεαρή ηλικία ένα προσωπικό αξιακό σύστημα το οποίο εξακολουθεί λίγο-πολύ να καθορίζει τις πράξεις μου, αλλά ποτέ δεν απέκτησα παγιωμένη πολιτική ιδεολογία. Προτιμώ να διερωτώμαι για τα πολιτικά πράγματα, παρά να μετατρέπομαι σε οπαδό έτοιμων συστημάτων». 5. Ποιο θεωρείτε πως είναι το μεγαλύτερο πρόβλημα της χώρας μας; «Οταν τα πράγματα δεν πάνε κατ’ ευχήν, πρέπει να έχουμε την οξυδέρκεια να διακρίνουμε το σύμπτωμα από την αιτία. Για μένα, τα ποικίλα κοινωνικά, οικονομικά και πολιτικά προβλήματα της χώρας μας ανάγονται σε ένα έλλειμμα παιδείας, το οποίο με τη σειρά του οφείλεται στην απροθυμία των κρατικών πολιτικών – και της κοινωνίας που τις επιλέγει, εννοείται – να αναγνωρίσουν την αξία της ελεύθερης σκέψης και να χτίσουν πάνω σε αυτήν». 6. Ησασταν ή όχι δημοφιλής στο σχολείο; Και τι σας έμαθε αυτό για τη ζωή; «Το κύριο χαρακτηριστικό της σχολικής μου ζωής ήταν η αφοσίωση στα γράμματα, γιατί αυτά με είχαν στηρίξει σε δύσκολες στιγμές. Δεν είχα ισχυρό “κοινωνικό προφίλ”, αν και καλλιεργούσα λίγες και καλές φιλίες. Από την άλλη, ήμουν χαμηλών τόνων παιδί και είχα καλές σχέσεις με τους συμμαθητές μου. Νομίζω πως τότε συνειδητοποίησα ότι ο βαθμός επίτευξης των ατομικών μας στόχων δεν θα πρέπει να αποτελεί κριτήριο για τα επιτεύγματα των άλλων, πόσο μάλλον για τη συμπεριφορά μας απέναντί τους». 7. Υπάρχουν ακόμη ανατρεπτικές ιδέες; «Φυσικά. Η ανθρωπιά, η φιλία και η αδέσμευτη σκέψη είναι οι πιο ανατρεπτικές ιδέες – και πρακτικές – που γνωρίζω». 8. Ποιο βιβλίο σχετικά με την πολιτική θα συστήνατε ανεπιφύλακτα; «Τους “Δαιμονισμένους” του Ντοστογέφσκι. Λογοτεχνία μεν, βαθιά πολιτική δε». 9. Με τι δεν έχετε συμφιλιωθεί ακόμη στη ζωή ή αργήσατε να συμφιλιωθείτε; «Δεν μπορώ να συμφιλιωθώ με την αδικία και την έπαρση». 10. Τι θα λέγατε πως απαντά καλύτερα στις υπαρξιακές μας αγωνίες; Η φιλοσοφία; Η τέχνη; Η θρησκεία; Κάτι άλλο; «Η χρήση της λέξης “απάντηση” σ’ αυτό το πλαίσιο είναι ελαφρώς καταχρηστική, καθώς πρόκειται για αγωνίες και ερωτήματα που βρίσκονται πέραν του λόγου και των όποιων απαντήσεων. Παρ’ όλα αυτά, για μένα η τέχνη είναι πιο κοντά σ’ αυτό το ανείπωτο που μας περιβάλλει και ταυτόχρονα βρίσκεται μέσα μας». 11. Ποιο πρόσωπο, ιστορικό ή από τον σύγχρονο κόσμο, θα επιλέγατε ως προνομιακό σας συνομιλητή; «Τον Σωκράτη τον Αθηναίο. Θα ήθελα πολύ να ακούσω από κοντά τον μεγάλο δάσκαλο που έστρεψε οριστικά το ενδιαφέρον της φιλοσοφίας στον άνθρωπο». 12. Θα γυρνούσατε τον χρόνο πίσω; Και για ποιον λόγο; «Οχι. Σίγουρα υπάρχουν επιλογές που εκ των υστέρων φαντάζουν λανθασμένες, αλλά χωρίς αυτές δεν θα ήμουν αυτή που είμαι. Κι έπειτα, όλες αυτές οι επιλογές με οδήγησαν ένα βήμα παραπέρα, άλλαξαν τον τρόπο που αντιλαμβάνομαι την ύπαρξη. Κάθε στιγμή μας είναι ανεπανάληπτη και ως τέτοια οφείλουμε να τη ζούμε. Χωρίς πρόβα, όπως λέει κάπου και ο Μίλαν Κούντερα». 13. Ποια συμβουλή ζωής θα δίνατε στον έφηβο εαυτό σας; «Ως έφηβη, φοβόμουν ότι θα μου είναι στο μέλλον εξαιρετικά δύσκολο να κρατηθώ στο ύψος των “ιδανικών” μου, πως θα αναγκαστώ να “συμβιβαστώ”. Θα μου έλεγα λοιπόν, “μη φοβάσαι να ακολουθήσεις τον δρόμο που σου φαίνεται σωστός. Δεν έχουμε άλλο κριτήριο”». 14. Και ποιο ανάγνωσμα θα συστήνατε σ’ έναν έφηβο σήμερα; «Ας αναφέρω ενδεικτικά: Τον “Θαυμαστό καινούργιο κόσμο” για την πολιτική αφύπνιση, “Τα ταξίδια του Γκιούλιβερ” για το χιούμορ, τη φαντασία και την κριτική, την “Ποίηση” του Ελύτη για την ομορφιά». 15. Θα συμφωνούσατε πως όλα, γενικά, είναι πολιτική; «Οχι, δεν είναι τόσο απλό. Πολιτικές είναι βέβαια οι αποφάσεις που αφορούν το κοινωνικό κράτος, τις ατομικές ελευθερίες, την εκπαιδευτική πολιτική και τόσα άλλα. Πολιτική με μια ευρύτερη έννοια είναι η επικοινωνία μας με τους άλλους ανθρώπους, η δικαιοσύνη, η ισότητα, η ανεκτικότητα, το δημοκρατικό φρόνημα. Υπάρχει ωστόσο και το ιδιωτικό, ο χώρος του πιθανού, του μη ρυθμιζόμενου, του αισθητικού, που παραμένουν, για μένα, χώροι κατ’ αρχήν μη πολιτικοί. Ακόμη και αν η απόσυρση σ’ αυτή την ιδιωτική σφαίρα αποκαλύπτει ενίοτε κάτι για τη δημόσια, εξακολουθεί να παραμένει βασική και απαραβίαστη ανάγκη της ύπαρξης».

«Κάθε στιγμή μας είναι ανεπανάληπτη»

Περιεχόμενο για συνδρομητές

Τελευταίες Ειδήσεις

Πώς η Αμερική του Τραμπ κλονίζει το ΝΑΤΟ και την Ευρώπη;

Το νέο μέτωπο ενός «Ψυχρού Πολέμου» στη Γροιλανδία

Στο Ριάντ ο Σταύρος Παπασταύρου για το Future Minerals Forum 2026

Ο Τραμπ απειλεί την Κούβα: «Συμφωνία πριν να είναι πολύ αργά»

Σώμα, ψυχική υγεία και social media

Χριστιανοί, Eλληνες, Εβραίοι

Το κόστος της διαφθοράς

Ο κόσμος το 2026: Η χρονιά των πολλαπλών κρίσιμων ερωτημάτων

Καιρός: Χιόνια στην Αττική από το απόγευμα της Κυριακής - Πού και πότε θα το στρώσει

Η Κυρά Φροσύνη ανάμεσα στον θρύλο και την ιστορία

D3lta: Ποιος είναι ο γιος του εφοπλιστή Γιάννη Κούστα που διεκδικεί να εκπροσωπήσει την Ελλάδα στη Eurovision - Grace

Pierce Brosnan και Cassandra Harris: Ο έρωτας πριν τον 007 και οι απώλειες ζωής που τον σημάδεψαν για πάντα - Grace

«Στα αραμαϊκά, αδελφές μου!»

Τραβώντας τα φλας: Η Χαριτίνη Καρόλου στο φεστιβάλ κινηματογράφου της Θεσσαλονίκης το 1971 - Grace

5 τρόποι να φορέσετε το βουργουνδί φέτος ώστε να δείχνει φρέσκο - Grace

Ντοκιμαντέρ για τον Σημίτη - 2ο Επεισόδιο: Μετά τον Ανδρέα

Νέα ζωή για το κτίριο της ελληνικής πρεσβείας στην Ουάσιγκτον

Mercosur: Τι είναι και τι σημαίνει για την Ελλάδα η συμφωνία με την ΕΕ;

Τρέισι Εμιν: Το «τρομερό κορίτσι» των εικαστικών κατακτά την Tate Modern

To 2026 και το διαζύγιο με τη νοημοσύνη

Ηταν κάποτε τα δάση- Η προφητική «Σιβηριάδα» και τα νούμερα που τρομάζουν

Μέριλιν Μονρόε: Η γυναίκα πίσω από το δίπολο «sex symbol ή τραγικό θύμα;»

Ειδήσεις

Γνώμες

Νέες Εποχές

ΒΗΜΑgazino

Έντυπη Έκδοση

English Version